การพัฒนารูปแบบการสร้างเสริมสุขภาพช่องปากแบบมีส่วนร่วม สำหรับเด็กก่อนวัยเรียนในศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก ตำบลปลายบาง อำเภอบางกรวย จังหวัดนนทบุรี

ดุษฎี ก่อก้องวิศรุต; นิภาพร เอื้อวัณณะโชติมา

ผู้แต่ง

ดุษฎี ก่อก้องวิศรุต กลุ่มงานทันตกรรม โรงพยาบาลบางกรวย อำเภอบางกรวย จังหวัดนนทบุรี
นิภาพร เอื้อวัณณะโชติมา ภาควิชาทันตกรรมชุมชน คณะทันตแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

คำสำคัญ:

การสร้างเสริมสุขภาพช่องปาก, รูปแบบการมีส่วนร่วม, เด็กก่อนวัยเรียน, ศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก

บทคัดย่อ

การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนารูปแบบการสร้างเสริมสุขภาพช่องปากแบบมีส่วนร่วมสำหรับเด็กก่อนวัยเรียนในศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก ตำบลปลายบาง อำเภอบางกรวย จังหวัดนนทบุรี โดยใช้กระบวนการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม กลุ่มตัวอย่างประกอบด้วยเด็กก่อนวัยเรียนจำนวน 140 คน และผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย ได้แก่ ครู ผู้ปกครอง และบุคลากรที่เกี่ยวข้อง เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บข้อมูล ได้แก่ แบบตรวจสุขภาพช่องปาก ดัชนีฟันผุ ถอน อุด (dmft) แบบประเมินคราบจุลินทรีย์ แบบสอบถามความรู้ ทัศนคติ และพฤติกรรมของผู้ปกครอง รวมถึงการเก็บข้อมูลเชิงคุณภาพจากการสนทนากลุ่มและการสังเกต วิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณด้วยสถิติเชิงพรรณนาและสถิติวิเคราะห์เปรียบเทียบ และวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพด้วยการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา ผลการศึกษาพบว่าค่า dmft ของเด็กก่อนวัยเรียนลดลงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ โดยองค์ประกอบฟันผุ (dt) ลดลง และฟันที่ได้รับการถอน (mt) เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ ความรู้ด้านสุขภาพช่องปากของผู้ปกครองเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ทัศนคติ พฤติกรรม และระดับคราบจุลินทรีย์ของเด็กไม่พบความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญ ในมิติเชิงคุณภาพ พบว่ากระบวนการมีส่วนร่วมช่วยเสริมสร้างความตระหนัก ความรู้สึกเป็นเจ้าของปัญหา และศักยภาพของครูและผู้ปกครองในการดูแลสุขภาพช่องปากเด็ก รูปแบบการสร้างเสริมสุขภาพช่องปากแบบมีส่วนร่วมสามารถพัฒนาการดูแลสุขภาพช่องปากเด็กก่อนวัยเรียนและเชื่อมโยงสู่ระบบบริการรักษาได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ประวัติผู้แต่ง

ดุษฎี ก่อก้องวิศรุต, กลุ่มงานทันตกรรม โรงพยาบาลบางกรวย อำเภอบางกรวย จังหวัดนนทบุรี

ทันตแพทย์ชำนาญการพิเศษ

นิภาพร เอื้อวัณณะโชติมา, ภาควิชาทันตกรรมชุมชน คณะทันตแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

ผู้ช่วยศาสตราจารย์

เอกสารอ้างอิง

Dean JA, McDonald RE, Avery DR. Managing the developing occlusion. In: McDonald RE, Avery DR, editors. Dentistry for the Child and Adolescent. 7th ed. St Louis: Mosby; 2000. p 677-741.

Colak H, Dülgergil CT, Dalli M, Hamidi MM. Early childhood caries update: A review of causes, diagnoses, and treatments. J Nat Sci Biol Med. 2013 Jan;4(1):29-38. doi: 10.4103/0976-9668.107257.

Guedes RS, Piovesan C, Antunes JL, Mendes FM, Ardenghi TM. Assessing individual and neighborhood social factors in child oral health-related quality of life: a multilevel analysis. Qual Life Res. 2014 Nov;23(9):2521-30. doi: 10.1007/s11136-014-0690-z.

รักชนก นุชพวง, สุณี วงศ์คงคาเทพ, สุกัญญา เธียรวิวัฒน์, นิภาพร เอื้อวัณณะโชติมา, ศิริวรรณ พิทยรังสฤษฏ์. การประมาณค่าใช้จ่ายในการรักษาโรคฟันผุ โรคปริทันต์ และการสูญเสียฟันในช่องปากของคนไทย. วารสารวิจัยระบบสาธารณสุข. 2568;19(1):33-48.

กรกมล นิยมศิลป์, จิราพร ขีดดี, นพวรรณ โพชนุกูล, ภัทราภรณ์ หัสดิเสวี, นันทมนัส แย้มบุตร, อรฉัตร คุรุรัตนะ, และคณะ. รายงานผลการสำรวจสภาวะสุขภาพช่องปากแห่งชาติ ครั้งที่ 9 ประเทศไทย พ.ศ. 2566. นนทบุรี: สำนักทันตสาธารณสุข กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข; 2567.

สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดนนทบุรี. รายงานการประชุมคณะกรรมการพัฒนาระบบบริการสุขภาพช่องปาก (Service Plan) ครั้งที่ 2/2568; วันที่ 13 พฤศจิกายน 2568; นนทบุรี: สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดนนทบุรี; 2568.

เอมอร เสนานุฤทธิ์, พงศ์พันธุ์ ผลประดับเพ็ชร์, อุไรวรรณ เดือนแร่รัมย์, สุจิตตรา ศรีวิเศษ, สังวาลย์ เสนานุฤทธิ์, สัมฤทธิ์ นันโช. การพัฒนารูปแบบการส่งเสริมทันตสุขภาพในโรงเรียนประถมศึกษาโดยการมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่าย ตำบลตูมใหญ่ อำเภอคูเมือง จังหวัดบุรีรัมย์ ปี 2554-2555. วารสารวิชาการสาธารณสุข. 2557;23(4):609-18.

ปณิธาน สนพะเนา, สันติสิทธิ์ เขียวเขิน, สุพัตรา วัฒนเสน. การพัฒนารูปแบบการสร้างเสริมสุขภาพช่องปากเด็กก่อนวัยเรียน โดยการมีส่วนร่วมของชุมชน ในศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก องค์การบริหารส่วนตำบลหมื่นไวย ตำบลหมื่นไวย อำเภอเมือง จังหวัดนครราชสีมา. วารสารทันตาภิบาล. 2562;30(1):103-19.

Cornish F, Breton N, Moreno-Tabarez U, Delgado J, Rua M, de-Graft Aikins A, Hodgetts D. Participatory action research. Nature Reviews Methods Primers. 2023 Apr 27;3(1):34.

Bloom BS, Hastings TJ, Madaus GF. Handbook on formative and summative evaluation of student learning. New York: McGraw-Hill Book Company Inc.; 1971.

Best JW, Kahn JV. Research in education, 10th ed. New Delhi: PHI Learning Private Ltd.; 2006. p. 289.

สินีนาฏ ลือชูวงศ์, พรรณภัค เป็งมี, ธัญวรัตม์ ถนอมจิตร. การพัฒนารูปแบบการส่งเสริมสุขภาพช่องปากเด็กปฐมวัยโดยการมีส่วนร่วมของครอบครัวและชุมชนในศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก อำเภอเมือง จังหวัดสุโขทัย. วารสารสิ่งแวดล้อมศึกษาการแพทย์และสุขภาพ. 2568;10(1):352-9.

สิทธิเดช สุขแสง, อารยา เชียงของ, สุภาวิตา ภคเอกภัทร. การวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมเพื่อส่งเสริมสุขภาพช่องปากเด็กก่อนวัยเรียนในสถานอนามัยเด็กกลาง จังหวัดนนทบุรี. วารสารวิทยาลัยพยาบาลพระจอมเกล้า จังหวัดเพชรบุรี. 2567;7(1):1-17.

เก่งนิติ ติละบาล. ประสิทธิผลของโปรแกรมการส่งเสริมความรอบรู้ทันตสุขภาพของผู้ปกครองต่อพฤติกรรมการดูแลช่องปากเด็กก่อนวัยเรียนในศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก อำเภอโพธิ์ศรีสุวรรณ จังหวัดศรีสะเกษ. วารสารสิ่งแวดล้อมศึกษาการแพทย์และสุขภาพ. 2567;9(4):576-85.

พัชรี เรืองงาม. การขับเคลื่อนงานส่งเสริมทันตสุขภาพแบบมีส่วนร่วมของชุมชนในศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก อำเภอขาณุวรลักษบุรี จังหวัดกำแพงเพชร. วิทยาสารทันตสาธารณสุข. 2558;20(2):18-27.