ความสัมพันธ์ระหว่างความรอบรู้ด้านสุขภาพและความร่วมมือในการใช้ยา ในผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 โรงพยาบาลชุมชน จังหวัดสกลนคร

ประริเนตร เดชวรวาทิน; เวหา เกษมสุข; อิสรีย์ฐิกา  ชัยสวัสดิ์ จันทร์ส่องสุข; ไพรินทร์ ยอดสุบัน

ผู้แต่ง

ประริเนตร เดชวรวาทิน นักศึกษาหลักสูตรวิทยาศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาชุมชนสุขภาวะและความยั่งยืน โครงการจัดตั้งวิทยาเขตอำนาจเจริญ มหาวิทยาลัยมหิดล
เวหา เกษมสุข รองศาสตราจารย์ คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล
อิสรีย์ฐิกา ชัยสวัสดิ์ จันทร์ส่องสุข รองศาสตราจารย์ คณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล
ไพรินทร์ ยอดสุบัน อาจารย์ โครงการจัดตั้งวิทยาเขตอำนาจเจริญ มหาวิทยาลัยมหิดล

คำสำคัญ:

โรคเบาหวานชนิดที่ 2, ความรอบรู้ด้านสุขภาพ, ความร่วมมือในการใช้ยา

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างความรอบรู้ด้านสุขภาพกับความร่วมมือในการใช้ยาของผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 การวิจัยเป็นการวิจัยเชิงพรรณนาแบบภาคตัดขวาง กลุ่มตัวอย่าง คือ ผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 จำนวน 310 คน ที่มารับบริการ ณ โรงพยาบาลอากาศอำนวย จังหวัดสกลนคร กำหนดขนาดตัวอย่างด้วยโปรแกรม G*Power 3.1.9.2 และคัดเลือกกลุ่มตัวอย่างด้วยวิธีการสุ่มอย่างเป็นระบบ เครื่องมือที่ใช้ ได้แก่ แบบสอบถามข้อมูลทั่วไป แบบประเมินความรอบรู้ด้านสุขภาพสำหรับผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 และแบบประเมินความร่วมมือในการใช้ยา (Morisky Medication Adherence Scale: MMAS-8) วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา ได้แก่ ความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และสถิติสัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์ของเพียร์สัน

ผลการศึกษาพบว่า 1) กลุ่มตัวอย่างมีคะแนนเฉลี่ยความรอบรู้ด้านสุขภาพ 48.60±9.51 คะแนน และคะแนนเฉลี่ยความร่วมมือในการใช้ยา 5.78±1.74 คะแนน 2) ความรอบรู้ด้านสุขภาพมีความสัมพันธ์เชิงบวกกับความร่วมมือในการใช้ยาอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (r=0.355, p<0.001) และ 3) องค์ประกอบความรอบรู้ด้านสุขภาพทั้ง 6 ด้านมีความสัมพันธ์เชิงบวกกับความร่วมมือในการใช้ยาอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ โดยด้านการตัดสินใจมีความสัมพันธ์สูงที่สุด (r=0.377, p<0.001) รองลงมา คือ การจัดการตนเอง (r=0.360, p<0.001) ผลการศึกษาชี้ให้เห็นว่าความรอบรู้ด้านสุขภาพมีความสัมพันธ์กับความร่วมมือในการใช้ยาของผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ดังนั้น หน่วยบริการสุขภาพควรพัฒนาความรอบรู้ด้านสุขภาพ โดยเฉพาะทักษะการตัดสินใจและการจัดการตนเอง เพื่อส่งเสริมความร่วมมือในการใช้ยาและสนับสนุนการควบคุมโรคเบาหวานอย่างมีประสิทธิภาพ

เอกสารอ้างอิง

World Health Organization. Diabetes [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2024 [cited 2026 Jul 1]. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/diabetes

International Diabetes Federation. IDF Diabetes Atlas. 11th ed. Brussels, Belgium: International Diabetes Federation; 2025 [cited 2026 Jul 1]. Available from: https://diabetesatlas.org

สิทธา นนท์แจ่มหอม, รุ่งลดา ทิศานนท์, ปัญญา สุดใจ. ความรอบรู้ด้านสุขภาพของผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดไม่ได้ ในหน่วยบริการปฐมภูมิ อำเภอเมือง จังหวัดสิงห์บุรี. วารสารสุขศึกษา. 2564;44(1):77-89.

บุญญธิดา ยาอินทร์. ผลของโปรแกรมส่งเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพต่อพฤติกรรมการดูแลตนเองในผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดไม่ได้ โรงพยาบาลชุมแสง อำเภอชุมแสง จังหวัดนครสวรรค์. สวรรค์ประชารักษ์เวชสาร. 2564;18(1):36-48.

ฐิติรัตน์ นุชพ่วง, วราพันธ์ ปัญญาวงศ์, ดาวรุ่ง คำวงศ์, พิสิษฐ์ ดวงตา. ความสัมพันธ์ระหว่างความรอบรู้ด้านสุขภาพด้านการใช้ยากับความร่วมมือในการใช้ยา และการควบคุมน้ำตาลในเลือดของผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ของโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านแหลมโพธิ์ อำเภอเมือง จังหวัดพิษณุโลก. วารสารสหวิชาการเพื่อสุขภาพ. 2568;7(1):109-20.

Liu H, Yao Z, Shi S, Zheng F, Li X, Zhong Z. The Mediating Effect of Self-Efficacy on the Relationship Between Medication Literacy and Medication Adherence Among Patients with Type 2 Diabetes. Patient Prefer Adherence. 2023 Jul 13;17:1657-1670. doi: 10.2147/PPA.S413385.

สำนักงานสาธารณสุขอำเภออากาศอำนวย. รายงานผลการดำเนินงานโครงการป้องกันและควบคุมโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง เครือข่ายบริการสุขภาพอำเภออากาศอำนวย ประจำปีงบประมาณ 2568. สกลนคร: สำนักงานสาธารณสุขอำเภออากาศอำนวย; 2568.

พงษ์ศิริ งามอัมพรนารา. ความรอบรู้ด้านสุขภาพของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ในกรุงเทพมหานครและปริมณฑล [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต สาขาวิชาวิทยาศาสตร์การกีฬา]. กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย; 2560.

Morisky DE, Ang A, Krousel-Wood M, Ward HJ. Predictive validity of a medication adherence measure in an outpatient setting. J Clin Hypertens (Greenwich). 2008 May;10(5):348-54. doi: 10.1111/j.1751-7176.2008.07572.x.

Sakthong P, Chabunthom R, Charoenvisuthiwongs R. Psychometric properties of the Thai version of the 8-item Morisky Medication Adherence Scale in patients with type 2 diabetes. Ann Pharmacother. 2009 May;43(5):950-7. doi: 10.1345/aph.1L453.

กองสุขศึกษา กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ กระทรวงสาธารณสุข. แบบประเมินความรอบรู้ด้านสุขภาพของคนไทย อายุ 15 ปีขึ้นไป ในการปฏิบัติตามหลัก 3อ.2ส. นนทบุรี: กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ; 2559.

Hyvert S, Yailian AL, Haesebaert J, Vignot E, Chapurlat R, Dussart C, et al. Association between health literacy and medication adherence in chronic diseases: a recent systematic review. Int J Clin Pharm. 2023 Feb;45(1):38-51. doi: 10.1007/s11096-022-01470-z.

Ngetich E, Pateekhum C, Hashmi A, Nadal IP, Pinyopornpanish K, English M, et al. Illness perceptions, self-care practices, and glycemic control among type 2 diabetes patients in Chiang Mai, Thailand. Arch Public Health. 2022 May 7;80(1):134. doi: 10.1186/s13690-022-00888-1.

นนทพัทธ์ สนสอาดจิต, พรรณทิพา ศักดิ์ทอง. ความร่วมมือในการใช้ยาและความสัมพันธ์กับคุณลักษณะของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ณ โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์. วารสารเภสัชกรรมไทย. 2567;16(4):1070-9.

พุทธชาติ ฉันทภัทรางกูร. ปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับความร่วมมือในการใช้ยาในผู้ป่วยนอกโรคเบาหวานและโรคความดันโลหิตสูง ณ คลินิกโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง โรงพยาบาลบางสะพาน จังหวัดประจวบคีรีขันธ์. วารสารเภสัชกรรมคลินิก. 2566;29(1):13-24.