ประสบการณ์การมีอาการ กลวิธีการจัดการ และผลลัพธ์การจัดการอาการภาวะปลายประสาทอักเสบในผู้ป่วยมะเร็งที่ได้รับยาออกซาลิพลาติน

บทคัดย่อ

ภาวะปลายประสาทอักเสบจากยาออกซาลิพลาติน (oxaliplatin-induced peripheral neuropathy) เป็นปัญหาที่พบได้บ่อย อาการเกิดขึ้นเฉียบพลันหลังได้รับยาออกซาลิพลาตินและคงอยู่ต่อเนื่องหลังสิ้นสุดการรักษา ส่งผลให้ความสามารถในการทำกิจวัตรประจำวันและคุณภาพชีวิตลดลง การรักษาด้วยยายังมีประสิทธิภาพจำกัด จึงมีความจำเป็นที่จะต้องศึกษาประสบการณ์ของผู้ป่วยในการเผชิญอาการ กลวิธีการจัดการอาการ และผลลัพธ์ทางคลินิกอย่างเป็นระบบ การวิจัยแบบบรรยายเชิงเปรียบเทียบครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อเปรียบเทียบประสบ การณ์การมีอาการ กลวิธีการจัดการ และผลลัพธ์การจัดการอาการภาวะปลายประสาทอักเสบในผู้ป่วยมะเร็งที่ได้รับยาออกซาลิพลาติน โดยใช้ทฤษฎีการจัดการอาการของดอร์ดและคณะ เป็นกรอบแนวคิดในการศึกษา

กลุ่มตัวอย่าง คือ ผู้ป่วยมะเร็งที่ได้รับยาออกซาลิพลาตินที่โรงพยาบาลสังกัดมหาวิทยาลัย จำนวน 140 คน อายุตั้งแต่ 18 ปีขึ้นไป ในผู้ป่วยที่มีอายุ 60 ปีขึ้นไป ต้องได้รับการคัดกรองด้วย แบบประเมิน Mini-Cog พัฒนาโดยบอร์สันและคณะ แบ่งกลุ่มตัวอย่างออกเป็น 4 กลุ่ม กลุ่มละ 35 ราย ได้แก่ ผู้ป่วยมะเร็งหลังได้รับเคมีบำบัดชนิดออกซาลิพลาตินรอบที่ 1 และ รอบที่ 6 และผู้ป่วยที่ติดตามการรักษาภายหลังได้รับเคมีบำบัดครบ 12 รอบแล้ว ณ เวลา 1 และ 6 เดือน เก็บข้อมูลระหว่างกันยายน พ.ศ. 2564 ถึง พฤษภาคม พ.ศ. 2565 โดยใช้แบบสอบถาม 3 ฉบับ ได้แก่ 1) แบบสอบถามข้อมูลส่วนบุคคล ข้อมูลสุขภาวะโรคและการรักษา พัฒนาโดยผู้วิจัยและคณะจากการทบทวนวรรณกรรม 2) แบบสอบถามประสบการณ์อาการภาวะปลายประสาทอักเสบจากยาออกซาลิพลาตินตามการรับรู้ของผู้ป่วยพัฒนาโดยลีโอนาร์ด และคณะ และ 3) แบบสอบถามกลวิธีการจัดการและผลลัพธ์ของการจัดการกับอาการภาวะปลายประสาทอักเสบจากยาออกซาลิพลาติน ซึ่งเป็นแบบสอบถามที่ดัดแปลงจากแบบสอบถามของประไพศรี ปัญญาอิ่นแก้วและคณะ แบบสอบถามเกี่ยวกับอาการทั้งสองฉบับได้รับการตรวจตามเนื้อหาจากผู้ทรงคุณวุฒิ 3 ท่าน และได้ค่าดัชนีความตรงเชิงเนื้อหาเท่ากัน คือ .92 นอกจากนี้ยังได้ทดสอบค่าความเที่ยงโดยใช้การวัดซ้ำ ในกลุ่มตัวอย่างที่มีลักษณะคล้ายผู้ป่วยจำนวน 10 คน ได้ค่าความเที่ยงในส่วนการรับรู้การเกิดอาการ ความรุนแรงและผลรบกวนต่อการปฏิบัติกิจวัตรประจำวันได้ค่าความเที่ยงเท่ากับ .89, .75 และ .74 ตามลำดับ ในส่วนของจำนวนการใช้วิธีการจัดการ ความถี่ สภาพอาการ และความสามารถในการทำกิจวัตรประจำวันหลังใช้กลวิธีการจัดการ ได้ค่าความเที่ยงเท่ากับ .97, .96, .99, และ.97 ตามลำดับ วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้โปรแกรมคอมพิว เตอร์สำเร็จรูปด้วยสถิติบรรยาย และสถิติ Kruskal–Wallis test

ผลการศึกษาพบว่า กลุ่มตัวอย่าง 140 คน ส่วนใหญ่เป็นเพศชายร้อยละ 58.60  อายุเฉลี่ย 68.63 ปี ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน 10.23 ส่วนใหญ่เป็นมะเร็งลำไส้ใหญ่ร้อยละ 64.30 และเป็นมะเร็งระยะที่ 3 ร้อยละ 58.60 แบ่งกลุ่มตัวอย่างตามรอบของเคมีบำบัดกลุ่มละ 35 คน โดยในกลุ่มผู้ป่วยหลังได้รับเคมีบำบัดชนิดออกซาลิ พลาตินรอบที่ 1 อาการส่วนใหญ่อยู่ในระดับเล็กน้อย โดยเฉพาะอาการชาบริเวณมือและเท้า ส่วนอาการบริเวณใบหน้าและปากพบได้น้อยและเกิดขึ้นเพียงชั่วคราว ส่วนในกลุ่มผู้ป่วยหลังได้รับเคมีบำบัดรอบที่ 6 และเมื่อติดตามการรักษาภายหลังได้รับเคมีบำบัดครบ 12 รอบแล้ว ณ เวลา 1 และ 6 เดือน อาการที่พบได้บ่อยในรยางค์ส่วนบน ได้แก่ อาการชา ปวดเหมือนเข็มทิ่ม และปวดแสบปวดร้อนหรือไม่สุขสบายแม้ไม่มีความเย็นมากระตุ้น อาการที่พบได้บ่อยในรยางค์ส่วนล่าง ได้แก่ อาการชา ปวดแสบปวดร้อนหรือไม่สุขสบายแม้ไม่มีความเย็นมากระตุ้น และขาหนัก โดยความรุนแรงของอาการจะเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องและอาการเกิดอยู่ถาวร รวมทั้งส่งผลกระทบต่อการปฏิบัติกิจวัตรประจำวันอย่างชัดเจน ส่วนกลวิธีการจัดการที่กลุ่มตัวอย่างเลือกใช้มากที่สุด 3 ลำดับแรก ได้แก่ การบริหารร่างกาย ร้อยละ 61.42 การใช้ความร้อน ร้อยละ 18.75 และการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม ร้อยละ 12.85 โดยกลวิธีที่มีประสิทธิภาพในการลดความรุนแรงของอาการและเพิ่มความสามารถในการปฏิบัติกิจวัตรประจำวันได้มากที่สุด ได้แก่ การบริหารร่างกาย และการใช้ความร้อน ผลจากการเปรียบเทียบแต่ละตัวแปร ณ ช่วงเวลาต่าง ๆ พบว่าการรับรู้การเกิดอาการ ความรุนแรงของอาการ การรบกวนการดำเนินชีวิตของอาการ จำนวนวิธีการจัดการอาการ และผลการรบกวนการดำเนินชีวิตมีความแตกต่างกันระหว่างช่วงเวลาอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ส่วนความถี่ในการใช้วิธีการจัดการและสภาพอาการภายหลังการจัดการไม่มีความแตกต่างกันระหว่างช่วงเวลาอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ

ผลการศึกษานี้สามารถใช้เป็นข้อมูลพื้นฐานในการสร้างแนวทางปฏิบัติการพยาบาลเพื่อส่งเสริมการจัดการอาการภาวะปลายประสาทอักเสบจากยาออกซาลิพลาตินของผู้ป่วยตั้งแต่ก่อนเริ่มการรักษา ช่วยให้ผู้ป่วยสามารถควบคุมอาการได้อย่างมีประสิทธิภาพ คงไว้ซึ่งความสามารถในการดำเนินชีวิตประจำวัน และส่งเสริมคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยได้อย่างเหมาะสม ดังนั้น ควรมีการศึกษาเพิ่มเติมแบบติดตามในระยะยาวเพื่อศึกษาประสิทธิภาพของวิธีการจัดการอาการที่ช่วยส่งเสริมคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยมะเร็งที่ได้รับยานี้

คำสำคัญ : มะเร็ง  กลวิธีการจัดการ  ผลลัพธ์  ภาวะปลายประสาทอักเสบจากยาออกซาลิพลาติน  ประสบการณ์การมีอาการ