ผลของโปรแกรมส่งเสริมภาวะโภชนาการต่อพฤติกรรมสุขภาพและความเข้มข้นของเลือดในหญิงตั้งครรภ์ที่มีภาวะโลหิตจาง

บทคัดย่อ

บทนำ ภาวะโลหิตจางเกิดจากความผิดปกติในกระบวนการสร้างเม็ดเลือดแดงส่งผลให้มีการสร้างเม็ดเลือดแดง หรือฮีโมโกลบินน้อยลง ส่วนใหญ่มักเกิดจากการขาดธาตุเหล็ก ทำให้เกิดอาการอ่อนเพลีย ไม่มีแรง ไม่สามารถปฏิบัติกิจกรรมต่างๆ ได้ และความสามารถในการทำงานลดลง หากไม่สามารถจัดการกับปัญหาภาวะโลหิตจางได้จะส่งผลกระทบต่อสุขภาพมารดาและทารกในครรภ์ 

วัตถุประสงค์การวิจัย เพื่อเปรียบเทียบค่าเฉลี่ยพฤติกรรมสุขภาพ (พฤติกรรมการบริโภคอาหาร พฤติกรรมการรับประทานยาเสริมธาตุเหล็ก) และระดับความเข้มข้นของเลือดของหญิงตั้งครรภ์ที่มีภาวะโลหิตจางก่อนและหลังเข้าร่วมโปรแกรม 

การออกแบบวิจัย การวิจัยกึ่งทดลองแบบหนึ่งกลุ่ม วัดก่อนและหลังการทดลอง 

วิธีดำเนินการวิจัย กลุ่มตัวอย่างคือหญิงตั้งครรภ์ที่มีภาวะโลหิตจางและมารับบริการคลินิกฝากครรภ์ โรงพยาบาลชุมชนแห่งหนึ่งในจังหวัดนครศรีธรรมราช ระหว่างเดือนมกราคม ถึงเดือนมีนาคม พ.ศ. 2567 จำนวน 30 ราย คัดเลือกตัวอย่างแบบเฉพาะเจาะจงตามเกณฑ์คัดเข้า กำหนดขนาดตัวอย่างจากการทบทวนวรรณกรรมโดยใช้อำนาจการทดสอบที่ระดับ .80 ระดับนัยสำคัญทางสถิติที่ .05 และขนาดอิทธิพล 0.5 เครื่องมือวิจัยประกอบด้วย 1) โปรแกรมส่งเสริมภาวะโภชนาการที่ผู้วิจัยพัฒนาขึ้นตามแนวคิดทฤษฎีแบบแผน พฤติกรรมการสร้างเสริมสุขภาพของเพนเดอร์ การตรวจสอบความตรงเชิงเนื้อหาโดยผู้ทรงคุณวุฒิ มีค่าดัชนี ความตรงเชิงเนื้อหาเท่ากับ 1.00 และ 2) เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูล ได้แก่ แบบสอบถาม ข้อมูลทั่วไป แบบสอบถามข้อมูลเกี่ยวกับการตั้งครรภ์ และแบบสอบถามพฤติกรรมการบริโภคอาหาร และยาเสริมธาตุเหล็กของหญิงตั้งครรภ์ ซึ่งพัฒนาขึ้นโดยผู้วิจัย มีค่าดัชนีความตรงเชิงเนื้อหาเท่ากับ 1.00 และตรวจสอบความเที่ยงได้ค่าสัมประสิทธิ์แอลฟาของครอนบาคเท่ากับ .84 วิเคราะห์ข้อมูลด้วย สถิติเชิงพรรณนา และการทดสอบทีแบบคู่ 

ผลการวิจัย กลุ่มตัวอย่างมีอายุเฉลี่ย 30.10 ปี (SD = 6.85) ส่วนใหญ่เป็นครรภ์หลัง (ร้อยละ 70) อายุครรภ์ที่มาฝากครรภ์ครั้งแรก 7-13 สัปดาห์ ภายหลังเข้าร่วมโปรแกรมส่งเสริมภาวะโภชนาการ กลุ่มตัวอย่างมีค่าเฉลี่ยของพฤติกรรมสุขภาพ โดยมีพฤติกรรมการบริโภคอาหารและการรับประทานยาเสริมธาตุเหล็ก (M = 3.52, SD = 0.09) สูงกว่าก่อนได้รับ (M = 2.40, SD = 0.13) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (t = 37.214, p < .001) และมีระดับความเข้มข้นของเลือด (M = 34.33, SD = 2.09) สูงกว่าก่อนได้รับโปรแกรม (M = 31.17, SD = 1.56) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (t = 9.185, p = .001) 

ข้อเสนอแนะ พยาบาลผดุงครรภ์ที่ปฏิบัติงานในแผนกฝากครรภ์สามารถนำโปรแกรมไปใช้ในการดูแลหญิงตั้งครรภ์ภาวะโลหิตจางที่มีลักษณะคล้ายกลุ่มตัวอย่างเพื่อส่งเสริมพฤติกรรมการบริโภคอาหาร และการรับประทานยาเสริมธาตุเหล็กได้อย่างเหมาะสม