ผลของการใช้รูปแบบการจัดการรายกรณีในการดูแลแบบประคับประคองจากโรงพยาบาลสู่บ้านต่อความปวดและความทุกข์ทรมานในผู้ป่วยมะเร็งระยะสุดท้าย

บทคัดย่อ

บทนำ ในปี พ.ศ. 2558 กระทรวงสาธารณสุขได้กำหนดนโยบายให้โรงพยาบาลทั่วประเทศจัดตั้งหน่วยบริการการดูแลแบบประคับประคองสำหรับผู้ป่วยระยะสุดท้าย เพื่อให้ผู้ป่วยได้รับการดูแลอย่างครอบคลุมทั้งด้านร่างกาย จิตใจ และคุณภาพชีวิต ขณะเดียวกัน สถิติระหว่างปี พ.ศ. 2563-2565 พบว่าจำนวนผู้ป่วยมะเร็งระยะสุดท้ายที่ต้องการการดูแลแบบประคับประคองมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง เพื่อตอบสนองต่อนโยบายดังกล่าว ศูนย์วารินรักษ์ โรงพยาบาลวารินชำราบ จึงได้พัฒนารูปแบบการจัดการรายกรณีในการดูแลแบบประคับประคองสำหรับผู้ป่วยมะเร็งระยะสุดท้ายจากโรงพยาบาลสู่บ้านตั้งแต่ปี พ.ศ. 2559 และพัฒนาต่อเนื่องจนสมบูรณ์ในปี พ.ศ. 2565 รูปแบบการดูแลดังกล่าวประยุกต์ใช้กรอบแนวคิดกระบวนการพยาบาลร่วมกับการจัดการรายกรณี ซึ่งประกอบด้วย การประเมินปัญหา การวินิจฉัยการพยาบาล การวางแผนดูแลรายบุคคล การปฏิบัติการพยาบาล และการประเมินผล โดยเน้นการจัดการอาการปวดซึ่งเป็นอาการสำคัญที่พบบ่อย รูปแบบการดูแลดังกล่าวถูกนำไปใช้ในการดูแลผู้ป่วย แต่ยังขาดการศึกษาผลลัพธ์หรือของรูปแบบการดูแลนี้อย่างเป็นระบบ

วัตถุประสงค์ การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) เปรียบเทียบความปวด ความทุกข์ทรมาน และความสามารถในการช่วยเหลือตนเองของผู้ป่วยมะเร็งระยะสุดท้ายก่อนและหลังได้รับรูปแบบการจัดการรายกรณีในการดูแลแบบประคับประคองจากโรงพยาบาลสู่บ้าน และ 2) ศึกษาความพึงพอใจของผู้ป่วยและครอบครัวต่อรูปแบบการจัดการรายกรณี

การออกแบบการวิจัย การศึกษานี้เป็นการวิจัยกึ่งทดลองแบบหนึ่งกลุ่มวัดก่อนและหลังได้รับการจัดการรายกรณี ดำเนินการ ณ ศูนย์วารินรักษ์ หอผู้ป่วยแผนกอายุรกรรมและศัลยกรรม โรงพยาบาลวารินชำราบ จังหวัดอุบลราชธานี และดำเนินการติดตามดูแลต่อเนื่องในระยะหลังจำหน่ายจากโรงพยาบาลสู่บ้าน ผ่านการโทรศัพท์ติดตามเยี่ยมและการให้คำปรึกษาทาง LINE Official Account ของศูนย์วารินรักษ์ 

วิธีดำเนินการวิจัย กลุ่มตัวอย่างเป็นผู้ป่วยมะเร็งระยะสุดท้ายที่มีอาการปวดและเข้ารับการรักษาตัวในหอผู้ป่วยของโรงพยาบาลวารินชำราบ จังหวัดอุบลราชธานี จำนวน 16 คน เลือกแบบเฉพาะเจาะจงตามเกณฑ์คัดเข้า กำหนดขนาดตัวอย่างด้วยวิธีการวิเคราะห์อำนาจการทดสอบ (power analysis) กำหนดขนาดอิทธิพล 0.80 อำนาจการทดสอบ .80 และระดับนัยสำคัญทางสถิติ .05 เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูลประกอบด้วย แบบบันทึกข้อมูลส่วนบุคคล แบบประเมินความปวด Brief Pain Inventory Short Form (BPI-SF) แบบประเมินความทุกข์ทรมาน (Distress Thermometer) แบบประเมินความสามารถในการช่วยเหลือตนเองของผู้ป่วยมะเร็งระยะสุดท้ายที่ได้รับการดูแลแบบประคับประคอง (Palliative Performance Scale, PPS) และแบบประเมินความพึงพอใจ เครื่องมือที่ใช้ในการทดลองคือรูปแบบการจัดการรายกรณีในการดูแลแบบประคับประคองสำหรับผู้ป่วยมะเร็งระยะสุดท้ายจากโรงพยาบาลสู่บ้าน ซึ่งพัฒนาขึ้นโดยประยุกต์ใช้กรอบแนวคิดกระบวนการพยาบาลและการจัดการรายกรณี กลุ่มตัวอย่างแต่ละรายอยู่ในโครงการวิจัย 21 วัน เก็บรวบรวมข้อมูลระหว่างเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2566 ถึง มกราคม พ.ศ. 2567 วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา และ Wilcoxon Signed-Rank test

ผลการวิจัย กลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่เป็นเพศหญิง (ร้อยละ 56.3) อายุ 60 ปีขึ้นไป (ร้อยละ 87.5) ได้รับการวินิจฉัยเป็นโรคมะเร็งลำไส้ตรง มะเร็งปอด มะเร็งมดลูกจำนวนเท่ากัน คิดเป็นร้อยละ 12.5 ส่วนใหญ่ให้ข้อมูลความไม่สุขสบายที่พบมากที่สุดคืออาการปวด (ร้อยละ 87.5) รองลงมาคืออ่อนล้าหรืออ่อนเพลีย (ร้อยละ 68.8) และนอนไม่หลับ (ร้อยละ 43.8) หลังการทดลอง กลุ่มตัวอย่างมีคะแนนความปวดน้อยกว่าก่อนทดลองอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ได้แก่ ความปวดสูงสุด (Z = -2.783, p = .005), ความปวดต่ำสุด (Z = -2.834, p = .005), ค่าเฉลี่ยความปวด (Z = -2.939, p = .003) และความปวดปัจจุบัน (Z = -2.956, p = .003) และผลกระทบของความปวดต่อการดำเนินชีวิตประจำวันทั้ง 7 ด้านมีคะแนนน้อยกว่าก่อนทดลองอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ เช่นเดียวกับความทุกข์ทรมาน (Z = -3.256, p = .001) อย่างไรก็ตามความสามารถในการช่วยเหลือตนเองของผู้ป่วยมะเร็งระยะสุดท้ายที่ได้รับการดูแลแบบประคับประคอง (PPS) ก่อนและหลังการทดลองไม่แตกต่างอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (Z = -1.000, p = .317) สำหรับคะแนนความพึงพอใจของผู้ป่วยและครอบครัวต่อการจัดการรายกรณีหลังการทดลองอยู่ในระดับสูง โดยเฉพาะด้านการตอบสนองของทีมสุขภาพในการให้การดูแลต่อความต้องการของผู้ป่วย (ร้อยละ 81.3) รองลงมาคือ การให้ข้อมูลเกี่ยวกับการจัดการอาการและการมีส่วนร่วมของครอบครัวในการตัดสินใจดูแล ซึ่งมีคะแนนเท่ากัน (ร้อยละ 75.0)

ข้อเสนอแนะ รูปแบบการจัดการรายกรณีในการดูแลแบบประคับประคองมีผลลดระดับความปวดและความทุกข์ทรมานของผู้ป่วย และลดผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตผู้ป่วยมะเร็งระยะสุดท้ายได้อย่างมีนัยสำคัญ นอกจากนี้ผู้ป่วยและครอบครัวยังมีความพึงพอใจ ประทับใจในคุณภาพการดูแลและได้มีส่วนร่วมในการตัดสินใจ ควรนำรูปแบบการจัดการรายกรณีในการดูแลแบบประคับประคองจากโรงพยาบาลสู่บ้านมาประยุกต์ใช้ในการพัฒนาระบบบริการดูแลผู้ป่วยมะเร็งระยะสุดท้าย เพื่อบรรเทาความเจ็บปวดและความทุกข์ทรมาน พัฒนาศักยภาพพยาบาลในการจัดการอาการ และการดูแลต่อเนื่องระหว่างโรงพยาบาลกับบ้าน