การพัฒนารูปแบบการพยาบาลทารกแรกเกิดก่อนกำหนดแบบองค์รวมเพื่อส่งเสริมการเจริญเติบโตและลดภาวะแทรกซ้อนในหอผู้ป่วยทารกวิกฤต

บทคัดย่อ

บทนำ ทารกเกิดก่อนกำหนดในหอผู้ผู้ป่วยทารกวิกฤตมีระบบอวัยวะต่าง ๆ ที่ยังไม่เจริญสมบูรณ์ โดยเฉพาะระบบทางเดินหายใจ ระบประสาท และระบบภูมิคุ้มกัน ส่งผลให้มีการเจริญเติบโตช้า น้ำหนักน้อย เสี่ยงต่อการเกิดภาวะแทรกช้อนรุนแรง และความผิดปกติทางพัฒนาการในระยะยาว จำเป็นต้องมีรูปแบบการพยาบาลแบบองค์รวมเพื่อส่งเสริมการเจริญเติบโตและลดภาวะแทรกช้อน 

วัตถุประสงค์ การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสมค์ 1) เพื่อศึกษาสถานการณ์ปัญหาการดูแลให้การพยาบาล ทารกเกิดก่อนกำหนดที่มารับบริการที่หอผู้ป่วยทารกวิกฤต โรงพยาบาลแพร่ 2) เพื่อพัฒนารูปแบบการพยาบาลทารกเกิดก่อนกำหนดแบบองค์รวม และ 3) เพื่อศึกษาผลลัพธ์ของการใช้รูปแบบการพยาบาล ทารกเกิดก่อนกำหนดแบบองค์รวมในหอผู้ป่วยทารกวิกฤตโรงพยาบาลแพร่ 

การออกแบบวิจัย เป็นการวิจัยและพัฒนาแบบ Historical controlled design โดยใช้แนวคิดคุณภาพ การบริการของ Donabedian ที่ประกอบด้วย โครงสร้าง กระบวนการและผลัพธ์เป็นกรอบแนวคิดการวิจัย 

วิธีดำเนินการวิจัย กลุ่มตัวอย่าง ประกอบด้วย พยาบาลวิชาชีพ มารดาและทารกเกิดก่อนกำหนด ที่เข้ารับการรักษาในหอผู้ป่วยทารกวิกฤต โรงพยาบาลแพร่ ในช่วงเดือนมีนาคม ถึงเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2568 กลุ่มพยาบาลวิชาชีพเลือกแบบเฉพาะเจาะจง จำนวน 15 คน กลุ่มทารกทำการสุ่มอย่างง่าย จำนวน 48 คน แบ่งเป็นกลุ่มทดลองและกลุ่มควบคุม กลุ่มละ 24 คน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ 1) แบบเก็บข้อมูลการพัฒนารูปแบบการพยาบาลทารกเกิดก่อนกำหนดแบบองค์รวมฯ 2) แบบสนทนา กลุ่มแบบกึ่งโครงสร้าง 3) แนวปฏิบัติการพยาบาลทารกเกิดก่อนกำหนดแบบองค์รวมที่พัฒนาขึ้น 4) แบบบันทึกการปฏิบัติตามแนวปฏิบัติการพยาบาลทารกเกิดก่อนกำหนดแบบองค์รวม มีค่าความตรงตามเนื้อหา เท่ากับ .98 5) การมอบหมายงานระบบการพยาบาลเจ้าของไข้ 6) แบบสอบถามความพึงพอใจของพยาบาลวิชาชีพเจ้าของไข้ และ 7) แบบสอบถามความพึงพอใจของมารดาต่อการพยาบาลแบบองค์รวม เครื่องมือทั้งหมดยกเว้นข้อ 4 มีค่าความตรงตามเนื้อหา เท่ากับ 1 ข้อมูลเชิงคุณภาพใช้การวิเคราะห์เนื้อหา ข้อมูลเชิงปริมาณวิเคราะห์โดยใช้สถิติเชิงพรรณนา ได้แก่ ความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ยและส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และสถิติเชิงอนุมาน ได้แก่ การทดสอบไคสแควร์และการทดสอบที

ผลการศึกษา 1) การวิเคราะห์สถานการณ์พบปัญหาการดูแลทารกที่เน้นการดูแลให้พ้นระยะวิกฤต ความพร่องในการดูแลด้านจิตสังคม การให้ครอบครัวหรือมารดามาเข้ามามีส่วนร่วมในแผนการดูแลน้อย ด้านกระบวนการดูแลพร่องความต่อเนื่องและเชื่อมโยงของแผนการดูแลทารกเกิดก่อนกำหนดที่จะทำให้มีการปฏิบัติเป็นแนวทางเดียวกัน โดยยึดทารกและครอบครัวเป็นจุดศูนย์กลาง ตั้งแต่ระยะแรกรับ จนกระทั่งจำหน่ายภายใต้หลักฐานเชิงประจักษ์ 2) รูปแบบการพยาบาลทารกเกิดก่อนกำหนดแบบ องค์รวมประกอบด้วย 2.1) แนวปฏิบัติการพยาบาลทารกเกิดก่อนกำหนดแบบองค์รวม ครอบคลุมกิจกรรมการพยาบาล 7 ประการที่ส่งผลต่อคุณภาพการดูแลทั้ง 3 ระยะ คือ ระยะแรกรับ ระยะพ้นวิกฤต และ ระยะจำหน่าย แต่ละระยะใช้ขั้นตอนของกระบวนการพยาบาลในการปฏิบัติการพยาบาลทั้ง 5 ขั้นตอน 2.2) ระบบการมอบหมายงานแบบเจ้าของไข้ และการติดตามการใช้แนวปฏิบัติการพยาบาลทารก เกิดก่อนกำหนดแบบองค์รวม 2.3) การอบรมให้ความรู้และสมรรถนะพยาบาลในการดูแลให้การพยาบาล ทารกเกิดก่อนกำหนดแบบองค์รวม 3) การพัฒนารูปแบบการพยาบาลทารกเกิดก่อนกำหนดแบบบองค์รวม ส่งผลให้ทารกมีน้ำหนักเพิ่มขึ้นเฉลี่ยมากกว่า 20 กรัมต่อวัน อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p=.036) และภาวะแทรกช้อนสำคัญได้แก่ ภาวะปอดเรื้อรังและปอดบวมที่สัมพันธ์กับการใช้เครื่องช่วยหายใจลดลง อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ เมื่อเทียบกับกลุ่มที่ได้รับการดูแลแบบเดิม (p < .05) อีกทั้งยังลดจำนวนวัน นอนโรงพยาบาล (p < .001) พยาบาลเจ้าของไข้และมารดาทารกเกิดก่อนกำหนด มีความพึงพอใจ ต่อรูปแบบการพยาบาลทารกเกิดก่อนกำหนดแบบองค์รวมในระดับมากที่สุดและระดับมาก ตามลำดับ

ข้อเสนอแนะ หน่วยงานหอผู้ป่วยทารกวิกฤตสามารถประยุกต์ใช้รูปแบบการพยาบาลทารก เกิดก่อนกำหนดแบบองค์รวมให้สอดคล้องกับบริบทของตนเองได้ โดยรูปแบบนี้ก่อให้เกิดผลลัพธ์ที่ดี ได้แก่ การเพิ่มน้ำหนักและความปลอดภัยจากภาวะแทรกช้อน อันเนื่องมาจากความต่อเนื่องของการดูแล และความรับผิดชอบรายบุคคลของพยาบาลเจ้าของไข้ ร่วมกับความร่วมมือของทีมสหสาขาวิชาชีพ ซึ่งส่งผลต่อความพึงพอใจของมารดาและบุคลากรในทีม