ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อพฤติกรรมการใช้เทคโนโลยีดิจิทัลในการดูแลสุขภาพของผู้สูงอายุ จังหวัดเพชรบุรี

บทคัดย่อ

บทนำ ปัจจุบันประเทศไทยมีสัดส่วนผู้สูงอายุเพิ่มสูงขึ้นอย่างต่อเนื่องและได้เข้าสู่สังคมสูงอายุอย่างสมบูรณ์แล้ว อีกทั้งมีแนวโน้มจะก้าวเข้าสู่สังคมสูงอายุระดับสุดยอด (super-aged society) ในอนาคตอันใกล้ ทำให้ประเด็นด้านสุขภาพและคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุเป็นเรื่องสำคัญเร่งด่วน โดยเฉพาะบทบาทของเทคโนโลยีดิจิทัลในการดูแลสุขภาพ ซึ่งมีการประยุกต์ใช้อย่างแพร่หลาย ทั้งนี้ การยอมรับและการใช้เทคโนโลยีดิจิทัลในกลุ่มผู้สูงอายุยังคงเผชิญข้อจำกัดจากหลายปัจจัย อาทิ อายุ การศึกษา รายได้ ประสบการณ์ การใช้เทคโนโลยี ตลอดจนเจตติและอิทธิพธิพลทางสังคม ดังนั้น การศึกษาปัจจัยที่ส่งผลต่อการยอมรับและ การใช้เทคโนโลยีดิจิทัลในการดูแลสุขภาพของผู้สูงอายุจึงมีความจำเป็น เพื่อให้สามารถออกแบบแนวทาง หรือมาตรการที่ตอบโจทย์ความต้องการของผู้สูงอายุได้อย่างแท้จริง นำไปสู่การพัฒนาเทคโนโลยีสุขภาพที่ใช้งานง่าย เหมาะสม และสอดคล้องกับบริบทของผู้สูงอายุไทย เพื่อให้เทคโนโลยีสุขภาพเป็นปัจจัยสำคัญที่สนับสนุนให้ผู้สูงอายุสามารถดูแลตนเองได้อย่างเหมาะสม พร้อมทั้งเสริมสร้างคุณภาพชีวิตที่ดีในสังคมสูงอายุ 

วัตถุประสงค์การวิจัย การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาพฤติกรรมการใช้เทคโนโลยีดิจิทัล ในการดูแลสุขภาพของผู้สูงอายุ และ 2) เพื่อศึกษาปัจจัยทำนายพฤติกรรมการใช้เทคโนโลยีลิดิจิทัลในการดูแลสุขภาพของปัจจัยส่วนบุคคล และปัจจัยด้านการยอมรับเทคโนโลยีดิจิทัลในผู้สูงอายุ 

การออกแบบการวิจัย การศึกษาครั้งนี้เป็นการวิจัยแบบพรรณนาเชิงทำนาย โดยประยุกต์ใช้กรอบแนวคิดแบบจำลองการยอมรับเทคโนโลยีฉบับที่ 2 (Technology Acceptance Model 2, TAM2) ในการศึกษา ปัจจัยที่มีผลต่อพฤติกรรมการใช้เทคโนโลยีดิจิทัลในการดูแลสุขภาพของผู้สูงอายุ อธิบายว่าพฤติกรรมการใช้เทคโนโลยีของบุคคลเกิดจากกระบวนการรับรู้ (cognitive appraisal) และอิทธิพลจากสภาพแวดล้อมทางสังคม โดยต่อยอดจาก TAM ดั้งเดิมและเพิ่มองค์ประกอบที่สามารถอธิบายพฤติกรรมในชีวิตจริง ได้อย่างครอบคลุมยิ่งขึ้น โดย TAM2 แบ่งองค์ประกอบสำคัญออกเป็น 2 กลุ่ม ได้แก่ ปัจจัยด้านอิทธิพลทางสังคม และปัจจัยด้านกระบวนการรับรู้ทางปัญญา 

วิธีดำเนินการวิจัย กลุ่มตัวอย่างเป็นสมาชิกชมรมผู้สูงอายุจังหวัดเพชรบุรี อายุ 60 ปีขึ้นไป จำนวน 250 คน ได้จากการสุ่มแบบหลายขั้นตอน กำหนดขนาดตัวอย่างตามแนวทางของ แฮร์ และคณะ เครื่องมือวิจัยประกอบด้วย 1) แบบสอบถามข้อมูลทั่วไป 2) แบบสอบถามการรับรู้เกี่ยวกับการใช้เทคโนโลยีดิจิทัล ประกอบด้วย การรับรู้ประโยชน์ของเทคโนโลยีดิจิทัล และการรับรู้ความง่ายในการใช้เทคโนโลยีดิจิทัล 3) แบบสอบถามอิทธิพลทางสังคมในการใช้เทคโนโลยีดิจิทัล 4) แบบสอบถามเจตติเกี่ยวกับการใช้เทคโนโลยีดิจิทัล และ 5) แบบสอบถามพฤติกรรมการใช้เทคโนโลอีดิจิทัลในการดูแลสุขภาพ เครื่องมือผ่านการตรวจสอบความตรงเชิงเนื้อหา โดยผู้ทรงคุณวุฒิ 6 ท่าน ได้ค่าดัชนีความตรงเชิงเนื้อหา ส่วนที่ 2-5 เท่ากับ .92, 89, 1.00. .98, และ 95 ตามลำดับ และทดสอบความเที่ยงได้ค่าสัมประสิทธิ์แอลฟาของครอนบาค เท่ากับ.91,.91, 96, .94, และ.96 ตามลำดับ เก็บรวมรวมข้อมูลโดยกลุ่มตัวอย่างตอบแบบสอบถามด้วยตัวเอง วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนา และสถิติเชิงอนุมาน ได้แก่ การวิเคราะห์สหสัมพันธ์ของเพียร์สัน การวิเคราะห์การถดถอยพหุคูณแบบเป็นขั้นตอน

ผลการวิจัย กลุ่มตัวอย่างผู้สูงอายุ จำนวน 250 คน มีอายุระหว่าง 60-92 ปี = 69.01, SD= 7.22) มากกว่าครึ่งเป็นผู้สูงอายุวัยต้น (ร้อยละ 56.40) ระดับการศึกษาที่พบมากเป็นอันดับแรก คือประถมศึกษา (ร้อยละ 50.80) อาชีพที่พบมากเป็นอันดับแรก คือแม่บ้าน (ร้อยละ 24.40) ส่วนใหญ่มีรายได้ 500-10,000 บาท (ร้อยละ 81.20) มีประสบการณ์การใช้เทคโนโลยี มากกว่า 6 ปีขึ้นไป (ร้อยละ 68.80) อุปกรณ์ดิจิทัลที่ใช้มากที่สุดคือโทรศัพท์มือถือ (ร้อยละ 94.40) นอกจากนี้ กลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่มีโรคประจำตัว (ร้อยละ 77.20) โดยโรคที่พบมากสามอันดับแรก ได้แก่ โรคความดันโลหิตสูง (ร้อยละ 69.43) โรคไขมันในเลือดสูง (ร้อยละ 49.74) และโรคเบาหวาน (ร้อยละ 34.72) พฤติกรรมการใช้เทคโนโลยีดิจิทัลในการดูแลสุขภาพของผู้สูงอายุอยู่ในระดับปานกลาง (M = 2.76, SD = 1.12) เมื่อพิจารณาเป็นรายด้าน พบว่า ด้านการสื่อสารทางสุขภาพ เป็นด้านที่มีการใช้งานมากที่สุด รองลงมาคือ การแสวงหาข้อมูลสุขภาพ และด้านการติดตามและจัดการสุขภาพ ซึ่งผู้สูงอายุใช้เทคโนโลยีในการตรวจสอบข้อมูลสุขภาพพื้นฐานของตนเองเป็นระยะ ขณะที่ด้านการส่งเสริมสุขภาพ และธุรกรรมออนไลน์ทางสุขภาพ เช่น การเล่นเกมฝึกสมอง การสั่งซื้อผลิตภัณฑ์สุขภาพ รวมถึงการจองคิว ตรวจรักษาหรือรับยา พบว่าเป็นด้านที่มีการใช้งานน้อยที่สุด ผลการวิเคราะห์การถดถอยพหุคูณแบบบเป็นขั้นตอน พบว่า ปัจจัยที่ร่วมทำนายพฤติกรรมการใช้เทคโนโลยีดิจิทัลในการดูแลสุขภาพของผู้สูงอายุได้อย่างมีนัยสำคัญ ได้แก่ อิทธิพลทางสังคมในการใช้เทคโนโลยีดิจิทัล (B = 288,p p < .001) เจตติเกี่ยวกับการใช้เทคโลยีดิจิทัล (B = .253,p < .001) การรับรู้ความง่ายในการใช้เทคโนโลยีดิจิทัล (B = .175, p = .002) อายุ (B = -.143,p= 002) ประสบการณ์การใช้เทคโนโลยี (B=.120,p= .009) และการศึกษา (B= 110.p=.015) โดยร่วมกันทำนายพฤติกรรมการใช้เทคโนโลยีดีดิจิทัลในการดูแลสุขภาพของผู้สงอายุได้ร้อยละ 52.9 (Adjused R2 = .529, p < .015)

ข้อเสนอแนะ พยาบาลเวชปฏิบัติชุมชนสามารถนำผลการวิจัยไปใช้ในการวางแผนและดำเนินกิจกรรม ส่งเสริมพฤติกรรมการใช้เทคโนโลยีดิจิทัลในการดูแลสุขภาพของผู้สูงอายุ โดยสร้างแรงสนับสนุนทางสังคมจากครอบครัว เพื่อน และอาสาสมัครสาธารณสุข เสริมเจตคติและความมั่นใจในการใช้เทคโลยีผ่านการสื่อสารสุขภาพเชิงบวก และจัดอบรมการใช้เทคโนโลยีสุขภาพที่เข้าใจง่าย เหมาะสมกับศักยภาพของผู้สูงอายุ