การศึกษาเปรียบเทียบความทุกข์ทรมานจากอาการ ความวิตกกังวล ภาวะซึมเศร้า และคุณภาพชีวิตของสตรีที่เป็นมะเร็งปากมดลูกตั้งแต่หลังสิ้นสุดการรักษาด้วยรังสีรักษาร่วมกับยาเคมีบำบัดจนถึงระยะเวลารอดชีวิตมากกว่า 5 ปี

บทคัดย่อ

บทนำ มะเร็งปากมดลูกเป็นหนึ่งในโรคมะเร็งที่พบบ่อยในสตรีไทย แม้การรักษาจะช่วยเพิ่มอัตราการรอดชีวิต แต่ผู้ป่วยจำนวนไม่น้อยยังคงเผชิญกับผลข้างเคียงทั้งในระยะเฉียบพลันและระยะยาว โดยเผชิญกับความทุกข์ทรมานจากอาการ เช่น ภาวะช่องคลอดตีบแคบและแห้ง การเปลี่ยนแปลงของระบบขับถ่ายปัสสาวะและอุจจาระอันเนื่องมาจากเนื้อเยื่อถูกทำลายด้วยรังสี ซึ่งคุกคามสรีรวิทยาของร่างกาย และยังส่งผลกระทบต่อเนื่องทางจิตใจ ก่อให้เกิดความวิตกกังวล และภาวะซึมเศร้า จากภาพลักษณ์ที่เปลี่ยนไป และการสูญเสียหน้าที่ทางเพศ ส่งผลกระทบโดยตรงต่อคุณภาพชีวิตในระยะยาว การติดตามและศึกษาผลกระทบหลังสิ้นสุดกระบวนการรักษาในระยะเวลาที่แตกต่างกัน จึงเป็นสิ่งสำคัญต่อการฟื้นฟูแบบองค์รวม เพื่อให้พยาบาลเข้าใจวิถีการเปลี่ยนแปลงและธรรมชาติของอาการในแต่ละระยะรอดชีวิต และนำไปสู่การกำหนดกลยุทธ์การฟื้นตัวที่เน้นผู้ป่วยเป็นศูนย์กลางได้อย่างมีประสิทธิภาพและส่งเสริมให้สตรีผู้รอดชีวิตจากมะเร็งปากมดลูกสามารถดำเนินชีวิตต่อไปได้อย่างมีความสุขและมีคุณภาพชีวิตที่ดีต่อไป

วัตถุประสงค์การวิจัย การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อเปรียบเทียบความทุกข์ทรมานจากอาการ ความวิตกกังวล ภาวะซึมเศร้า และคุณภาพชีวิตของสตรีที่เป็นมะเร็งปากมดลูกภายหลังสิ้นสุดการรักษาด้วยรังสีรักษาร่วมกับยาเคมีบำบัด ในช่วงระยะเวลาหลังการรักษาที่แตกต่างกัน 3 ช่วง (ภายหลังสิ้นสุดการรักษาด้วยรังสีรักษาร่วมกับยาเคมีบำบัด 0 ถึง 1 ปี หลังสิ้นสุดการรักษามากกว่า 1 ถึง 5 ปี และหลังสิ้นสุดการรักษามากกว่า 5 ปีขึ้นไป)

การออกแบบการวิจัย การศึกษาครั้งนี้เป็นการศึกษาแบบบรรยายเชิงเปรียบเทียบ ใช้กรอบแนวคิดคุณภาพชีวิตจากการทบทวนวรรณกรรม ร่วมกับแบบวัดคุณภาพชีวิตเฉพาะผู้ป่วยมะเร็งปากมดลูก (Functional Assessment of Cancer Therapy–Cervix: FACT–Cx) โดยคุณภาพชีวิตหมายถึงการรับรู้ของบุคคลต่อความผาสุกที่ไม่ถูกกระทบจากโรคหรือการรักษา ครอบคลุม 5 ด้าน ได้แก่ ร่างกาย ครอบครัวและสังคม อารมณ์ การปฏิบัติกิจกรรม และด้านเฉพาะมะเร็งปากมดลูก ผู้ป่วยที่ได้รับเคมีบำบัดร่วมกับรังสีรักษามักมีอาการข้างเคียงและภาวะแทรกซ้อน ซึ่งรุนแรงขึ้นเมื่อการรักษายาวนาน และผู้ป่วย แต่ละรายมีการรับรู้และตอบสนองต่ออาการแตกต่างกัน การประเมินคุณภาพชีวิตทั้ง 5 ด้านจะช่วยให้ทีมสุขภาพมีข้อมูลสำหรับการพยาบาลและการจัดการอาการ โดยผลกระทบจากโรคและการรักษาสามารถส่งผลต่อความผาสุกทั้งด้านร่างกาย สังคม อารมณ์ และการดำเนินชีวิต การติดตามคุณภาพชีวิตจะเป็นข้อมูลพื้นฐานในการส่งเสริมให้ผู้ป่วยมะเร็งปากมดลูกมีคุณภาพชีวิตที่ดีและสามารถกลับไปใช้ชีวิตตามปกติได้

วิธีดำเนินการวิจัย กลุ่มตัวอย่าง คือสตรีที่ได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นมะเร็งปากมดลูกที่ได้รับการรักษาด้วยรังสีรักษาร่วมกับยาเคมีบำบัดครบตามแผนการรักษาแล้ว และเข้ารับการติดตามอาการตามนัดหมายทางการแพทย์ ณ สถาบันมะเร็งแห่งชาติ จำนวน 150 คน เลือกแบบเฉพาะเจาะจง ตามเกณฑ์คัดเข้า แบ่งกลุ่มตัวอย่างออกเป็น 3 กลุ่ม ตามระยะเวลาของการรอดชีวิต กลุ่มละ 50 คน ประกอบด้วย กลุ่มที่ 1 ผู้ป่วยที่สิ้นสุดกระบวนการรักษาภายในระยะเวลาไม่เกิน 1 ปี กลุ่มที่ 2 ผู้ป่วยที่สิ้นสุดกระบวนการรักษามากกว่า 1 ปี ถึง 5 ปี และกลุ่มที่ 3 ผู้ป่วยที่สิ้นสุดกระบวนการรักษามากกว่า 5 ปีขึ้นไป การกำหนดขนาดตัวอย่างใช้โปรแกรม G*Power โดยกำหนดขนาดอิทธิพลเท่ากับ 0.19 ระดับนัยสำคัญ (α) เท่ากับ .05 และอำนาจในการทดสอบ (power) เท่ากับ .80 เพื่อรองรับการสูญหายของกลุ่มตัวอย่าง (dropout) ผู้วิจัยได้เพิ่มจำนวนกลุ่มตัวอย่างขึ้นอีกร้อยละ 5 ได้ขนาดตัวอย่างเท่ากับ 50 คนต่อกลุ่ม รวม 150 คน เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บข้อมูล ได้แก่ แบบสอบถามข้อมูลส่วนบุคคล แบบประเมินอาการจากโรคและการรักษา แบบสอบถามอาการวิตกกังวลและภาวะซึมเศร้า และแบบวัดคุณภาพชีวิตเฉพาะผู้ป่วยมะเร็งปากมดลูก เก็บรวบรวมข้อมูลในระหว่างเดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2566 ถึง เดือนตุลาคม พ.ศ. 2567 ที่หน่วยตรวจผู้ป่วยนอกภายหลังผู้ป่วยได้รับการตรวจจากแพทย์ วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนา และการทดสอบ Kruskal–Wallis

ผลการศึกษา กลุ่มตัวอย่างมีอายุเฉลี่ย 54.5 ปี (SD 10.75) ส่วนใหญ่มีสถานภาพสมรสคู่ (ร้อยละ 64.7) ใช้สิทธิประกันสุขภาพถ้วนหน้า (ร้อยละ 64.0) เป็นมะเร็งมดลูกระยะที่ 2 และ 3 ร้อยละ 41.3 เท่ากัน กลุ่มตัวอย่างมีความทุกข์ทรมานจากอาการ ความวิตกกังวล ภาวะซึมเศร้า คุณภาพชีวิตโดยรวมแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (χ² = 75.932, p < .001; χ² = 48.558, p < .001; χ² = 37.546, p < .001; χ² = 75.932, p < .001 ตามลำดับ) เมื่อเปรียบเทียบรายคู่พบว่า ความทุกข์ทรมานจากอาการ ความวิตกกังวล ภาวะซึมเศร้า คุณภาพชีวิตโดยรวมของทุกกลุ่มมีความแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ยกเว้นภาวะซึมเศร้าของกลุ่มที่ 1 และ 3 ซึ่งพบว่าไม่แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ

ข้อเสนอแนะ ผลการศึกษานี้สามารถนำไปประยุกต์ใช้ในการวางแผนพัฒนาแนวทางการพยาบาลเพื่อจัดการกับอาการและลดความทุกข์ทรมานจากอาการ ลดความวิตกกังวลและภาวะซึมเศร้า รวมถึงช่วยส่งเสริมคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยมะเร็งปากมดลูกภายหลังการรักษา พยาบาลควรมีการประเมินอาการ การรับรู้อาการ ความวิตกกังวล และภาวะซึมเศร้าอย่างสม่ำเสมอในแต่ละช่วงเวลาหลังการรักษา เพื่อให้สามารถให้การดูแลที่เหมาะสม ทันช่วงที และเฉพาะเจาะจงตามความต้องการของผู้ป่วยในแต่ละระยะได้อย่างมีประสิทธิภาพ