ผลของนวัตกรรมผ้าขวางเตียงส่งเสริมการให้นมมารดาต่อความรักใคร่ผูกพันระดับการไหลของน้ำนม และความสำเร็จในการเลี้ยงลูกด้วยนมมารดาในมารดาหลังผ่าตัดคลอด

บทคัดย่อ

บทนำ การผ่าตัดคลอดมีผลต่อการเลี้ยงลูกด้วยนมมารดาและเป็นอุปสรรคต่อการให้นมบุตร โดยเป็นอุปสรรคในการเริ่มต้นให้ทารกดูดนมมารดาโดยเร็วในระยะ 1 ชั่วโมงแรกหลังคลอดและการส่งเสริมสัมพันธภาพระหว่างมารดาและทารก นวัตกรรมผ้าขวางเตียง ช่วยให้มารดาหลังผ่าตัดได้กอดสัมผัสทารกโดยเนื้อแนบเนื้อตั้งแต่แรกรับ ซึ่งเป็นการส่งเสริมความรักใคร่ผูกพันระหว่างมารดากับทารก ช่วยให้มารดาสามารถนำทารกเข้าเต้าได้ทันที และสามารถนำทารกเข้าเต้าอย่างต่อเนื่อง ส่งเสริมความสำเร็จการเลี้ยงลูกด้วยนมมารดา 

วัตถุประสงค์ การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาผลของนวัตกรรมผ้าขวางเตียงส่งเสริมการให้นมมารดาต่อความรักใคร่ผูกพันระหว่างมารดาและทารก ระดับการไหลของน้ำนม และความสำเร็จในการเลี้ยงลูกด้วยนมมารดาก่อนจำหน่าย 

การออกแบบการวิจัย การศึกษาครั้งนี้เป็นแบบกึ่งทดลองชนิดสองกลุ่มวัดผลเฉพาะหลังการทดลอง โดยบูรณาการแนวคิดการจัดท่าให้นมในมารดาหลังผ่าตัดคลอด แนวคิดสรีรวิทยาของการสร้างและการหลั่งน้ำนม และแนวคิดการส่งเสริมความผูกพันรักใคร่ระหว่างมารดาและทารกผ่านการสัมผัสเนื้อแนบเนื้อ เพื่อส่งเสริมการเริ่มต้นและความต่อเนื่องของการเลี้ยงลูกด้วยนมมารดาในระยะ 24 ชั่วโมงแรกหลังคลอด 

วิธีดำเนินการวิจัย กลุ่มตัวอย่างเป็นมารดาหลังผ่าตัดคลอดทางหน้าท้องที่พักรักษาที่หอผู้ป่วยสูติกรรมหลังคลอด โรงพยาบาลทั่วไปแห่งหนึ่งของจังหวัดทางภาคใต้ ตั้งแต่เดือนกรกฎาคมถึงตุลาคม พ.ศ. 2567 เลือกตัวอย่างแบบเจาะจงตามเกณฑ์การคัดเข้า ได้แก่ อายุ 20 – 45 ปี ตั้งครรภ์ครบกำหนด ไม่มีภาวะแทรกซ้อนหลังผ่าตัด เต้านมและหัวนมปกติ และทารกครบกำหนดน้ำหนักตัว 2,500 – 3,999 กรัม ไม่มีปัญหาการดูดกลืนหรือภาวะลิ้นติด พร้อมทั้งแสดงความยินยอมเข้าร่วมการศึกษา กำหนดขนาดตัวอย่าง โดยกำหนดระดับนัยสำคัญ (α) เท่ากับ .05 อำนาจการทดสอบ (power) เท่ากับ .80 และขนาดอิทธิพล (effect size) เท่ากับ 0.8 ได้กลุ่มตัวอย่างทั้งหมด 60 คน สุ่มเข้ากลุ่มทดลอง 30 คน และกลุ่มควบคุม 30 คน เครื่องมือวิจัยประกอบด้วย นวัตกรรมผ้าขวางเตียงส่งเสริมการเลี้ยงลูกด้วยนมมารดา ลักษณะเป็นผ้าขวางเตียงที่มีช่องสำหรับสอดหมอนรองลำตัวทารก และมีผ้าสำหรับโอบลำตัวของทารกและผูกยึดลำตัวมารดาทารกเข้าด้วยกัน  เพื่อช่วยจัดตำแหน่งทารกให้อยู่ในระดับเดียวกับหัวนมมารดา ลดการเคลื่อนไหวของมารดา ลดแรงกดบริเวณแผลผ่าตัด และอำนวยความสะดวกในการให้นมในท่านอนหงายแบบประยุกต์และท่านอนตะแคง พร้อมทั้งส่งเสริมการสัมผัสเนื้อแนบเนื้อระหว่างมารดาและทารกในระยะหลังคลอด เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูล ได้แก่ ข้อมูลส่วนบุคคลและข้อมูลทางสูติศาสตร์ แบบประเมินความรักใคร่ผูกพันของมารดาต่อทารก แบบประเมินการไหลของน้ำนม แบบประเมินความสำเร็จในการให้นมมารดาก่อนจำหน่าย การตรวจสอบความตรงตามเนื้อหาโดยผู้ทรงคุณวุฒิที่มีความเชี่ยวชาญด้านการเลี้ยงลูกด้วยนมมารดา จำนวน 3 ท่าน แบบประเมินการไหลของน้ำนม แบบประเมินความสำเร็จในการให้นมมารดาก่อนจำหน่าย ได้ค่าดัชนีความตรง เท่ากับ 1.00 และ 1.00 ตามลำดับ การตรวจสอบความเที่ยงระหว่างผู้สังเกต โดยผู้วิจัยและพยาบาลประจำการ สำหรับแบบประเมินการไหลของน้ำนมและแบบประเมินความสำเร็จในการให้นมมารดาก่อนจำหน่าย ในผู้ที่มีลักษณะคล้ายกับกลุ่มตัวอย่างจำนวน 15 คน โดยสถิติ Weighted Cohen’s kappa ได้ค่าเท่ากับ .80 และ .80 ตามลำดับ แบบประเมินความรักใคร่ผูกพันของมารดาต่อทารก ได้ค่าสัมประสิทธิ์แอลฟาครอนบาค เท่ากับ .88 การเก็บข้อมูลดำเนินการโดยให้กลุ่มทดลองใช้นวัตกรรมผ้าขวางเตียงส่งเสริมการเลี้ยงลูกด้วยนมมารดาร่วมกับการพยาบาลตามปกติ โดยส่งเสริมการโอบกอดแบบเนื้อแนบเนื้อและการนำทารกเข้าเต้าภายใน 24 ชั่วโมงแรกหลังคลอดทุก 2 – 3 ชั่วโมง ข้างละ 10 – 15 นาที ส่วนกลุ่มควบคุมได้รับการพยาบาลตามปกติโดยไม่ใช้นวัตกรรม วิเคราะห์ข้อมูลทั่วไปด้วยสถิติพรรณนา เปรียบเทียบความรักใคร่ผูกพันของมารดาต่อทารกด้วย Independent t-test เปรียบเทียบการไหลของน้ำนมด้วย Mann–Whitney U test และเปรียบเทียบความสำเร็จในการให้นมมารดาด้วย Fisher’s exact test 

ผลการวิจัย กลุ่มตัวอย่างมีอายุอยู่ในช่วง 25 – 29 ปีมากที่สุด (ร้อยละ 35.00) ผลการเปรียบเทียบหลังการทดลองพบว่า กลุ่มทดลองมีคะแนนความรักใคร่ผูกพันอยู่ในระดับสูง (M=109.53, SD=11.85) สูงกว่ากลุ่มควบคุม (M=77.30, SD=12.06) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (t=10.440, p < .001) ระดับการไหลของน้ำนมในวันที่ 1 (M=1.57, SD=.77) วันที่ 2 (M=2.43, SD=.63) และวันจำหน่าย (M=2.87, SD=.57) สูงกว่ากลุ่มควบคุม (M=.90, SD=.48 ; M=1.50, SD=.51 ; M=2.23, SD=.67) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < .001) ความสำเร็จในการเลี้ยงลูกด้วยนมมารดาก่อนจำหน่ายแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p = .009) โดยกลุ่มทดลองมีโอกาสประสบความสำเร็จมากกว่ากลุ่มควบคุม 13.57 เท่า (95% CI: 1.63–113.16) 

ข้อเสนอแนะ ผลการศึกษาครั้งนี้ชี้ให้เห็นว่านวัตกรรมผ้าขวางเตียงส่งเสริมการให้นมมารดาร่วมกับการพยาบาลตามหลังผ่าตัดคลอดตามปกติ สามารถช่วยส่งเสริมให้ความรักใคร่ผูกพันระหว่างมารดาและทารกเพิ่มสูงขึ้น ช่วยส่งเสริมการไหลของน้ำนม ส่งผลให้มารดาหลังผ่าตัดคลอดประสบความสำเร็จในการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ก่อนจำหน่ายเพิ่มสูงขึ้น บุคลากรทีมสุขภาพที่ดูแลมารดาหลังผ่าตัดคลอด สามารถนำนวัตกรรมผ้าขวางเตียงนี้ไปประยุกต์ใช้เพื่อส่งเสริมการเลี้ยงลูกด้วยนมมารดาได้ดียิ่งขึ้น