ประสิทธิผลของโปรแกรมเตรียมความพร้อมในการป้องกันและจัดการภาวะตกเลือดหลังคลอด สำหรับนักศึกษาพยาบาลก่อนขึ้นฝึกปฏิบัติการพยาบาลมารดา ทารก และการผดุงครรภ์ 2

บทคัดย่อ

บทนำ ภาวะตกเลือดหลังคลอดเป็นภาวะฉุกเฉินทางสูติกรรมที่เป็นสาเหตุการเสียชีวิตอันดับหนึ่งของมารดาทั่วโลก คิดเป็นร้อยละ 27.10 สอดคล้องกับประเทศไทยที่พบร้อยละ 25.86 จำเป็นต้องมีการป้องกันและจัดการด้วยการตัดสินใจที่รวดเร็วและแม่นยำตามแนวทางขององค์การอนามัยโลก จากข้อมูลของนักศึกษาพยาบาลชั้นปีที่ 4 คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลธัญบุรี พบร้อยละ 28.50 มีทักษะการตัดสินใจทางคลินิกในภาวะฉุกเฉินทางสูติกรรมต่ำกว่าเกณฑ์ จำเป็นต้องพัฒนาโปรแกรมเตรียมความพร้อม โดยบูรณาการทฤษฎีการเรียนรู้ผ่านประสบการณ์ของโคล์บ (Kolb’s Experiential Learning Theory) แนวคิดการตัดสินใจทางคลินิกของแทนเนอร์ (Tanner’s Clinical Judgment Model) และแนวปฏิบัติการพยาบาลตามหลักฐานเชิงประจักษ์ในการป้องกันและจัดการภาวะตกเลือดหลังคลอดขององค์การอนามัยโลก

วัตถุประสงค์ การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) เปรียบเทียบคะแนนการคิดวิเคราะห์ทางการพยาบาลและการตัดสินใจทางคลินิกเกี่ยวกับการป้องกันและจัดการภาวะตกเลือดหลังคลอดของนักศึกษาพยาบาลก่อนและหลังเข้าร่วมโปรแกรมเตรียมความพร้อม (2) เปรียบเทียบคะแนนความมั่นใจในการปฏิบัติการพยาบาลเกี่ยวกับการป้องกันและจัดการภาวะตกเลือดหลังคลอดของนักศึกษาพยาบาลก่อนและหลังเข้าร่วมโปรแกรมเตรียมความพร้อม และ (3) ศึกษาความพึงพอใจของนักศึกษาพยาบาลต่อโปรแกรมเตรียมความพร้อม

การออกแบบการวิจัย การวิจัยกึ่งทดลองแบบกลุ่มเดียววัดก่อนและหลังการทดลอง (quasi-experimental one-group pretest-posttest design)

การดำเนินการวิจัย ประชากรและกลุ่มตัวอย่างคือนักศึกษาพยาบาลชั้นปีที่ 4 ทั้งหมดที่ลงทะเบียนเรียนวิชาปฏิบัติการพยาบาลมารดา ทารก และการผดุงครรภ์ 2 ภาคการศึกษาที่ 1 ปีการศึกษา 2568 คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลธัญบุรี จำนวน 87 คน เกณฑ์การคัดออกคือ ไม่สามารถเข้าร่วมโปรแกรมได้ตลอด หรือขอถอนรายวิชา/ลาพักการศึกษา ดำเนินการวิจัยระหว่างเดือนมิถุนายน–กันยายน พ.ศ. 2568 เครื่องมือทุกชุดพัฒนาโดยผู้วิจัย โปรแกรมเตรียมความพร้อมมีระยะเวลา 2 วัน ประกอบด้วย 4 กิจกรรมหลัก ได้แก่ (1) กิจกรรมเพิ่มพูนความรู้ PPH ตามแนวทาง WHO (4Ts) 2 ชั่วโมง สอดคล้องกับขั้นประสบการณ์เชิงรูปธรรมของโคล์บ (2) กิจกรรมวิเคราะห์กรณีศึกษา 4 กรณี 2 ชั่วโมง ในกลุ่มย่อย ประยุกต์แนวคิดของแทนเนอร์ฝึกการรับรู้ (noticing) ตีความ (interpreting) ตอบสนอง (responding) และสะท้อนคิด (reflecting) สอดคล้องกับขั้นสังเกตและไตร่ตรอง (reflective observation) ของโคล์บ (3) กิจกรรมจำลองสถานการณ์การตกเลือดหลังคลอด 3 สถานการณ์ที่มีความซับซ้อนเพิ่มขึ้น 3 ชั่วโมง ในกลุ่มย่อย พร้อมการสะท้อนคิดหลังปฏิบัติ (debriefing) ตามแนวคิดของแทนเนอร์ ครอบคลุมวงจรการเรียนรู้ของโคล์บครบ 4 ขั้นตอน และ (4) สรุปและอภิปรายผลการเรียนรู้ 1 ชั่วโมง โปรแกรมผ่านการตรวจสอบความตรงเชิงเนื้อหาโดยผู้ทรงคุณวุฒิ 5 ท่าน ทดลองใช้กับนักศึกษา 15 คน ได้ค่าดัชนีความตรงเชิงเนื้อหา (content validity index, CVI) เท่ากับ .96 เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูลได้ผ่านการทดสอบความเชื่อมั่นกับนักศึกษา 30 คน ที่ไม่ใช่กลุ่มตัวอย่าง เครื่องมือประกอบด้วย 5 ชุด ได้แก่ (1) แบบสอบถามข้อมูลทั่วไป (2) แบบประเมินคะแนนการคิดวิเคราะห์ทางการพยาบาล มีค่า CVI เท่ากับ .95, ค่าสัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์ภายในชั้น (Intraclass Correlation Coefficient, ICC) เท่ากับ .88 (3) แบบประเมินคะแนนการตัดสินใจทางคลินิก มีค่า CVI เท่ากับ .92, ICC เท่ากับ .89 (4) แบบประเมินความมั่นใจในการปฏิบัติการพยาบาล มีค่า CVI เท่ากับ .96, ค่าสัมประสิทธิ์แอลฟาของครอนบาค เท่ากับ .91 และ (5) แบบประเมินความพึงพอใจต่อโปรแกรม มีค่า CVI เท่ากับ .94, ค่าสัมประสิทธิ์แอลฟาของครอนบาคเท่ากับ .89 การวิเคราะห์ข้อมูลใช้สถิติเชิงพรรณนา การทดสอบทีแบบคู่ และการทดสอบทีแบบกลุ่มเดียว กำหนดระดับนัยสำคัญที่ .05

ผลการวิจัย กลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่เป็นเพศหญิง (ร้อยละ 94.25) มีอายุเฉลี่ย 22.45 ปี (SD 0.68) ผลการเรียนภาคทฤษฎีเกรดเฉลี่ย 2.85 (0.42) ผลการวิจัยพบว่า หลังเข้าร่วมโปรแกรมนักศึกษามีคะแนนการคิดวิเคราะห์ทางการพยาบาล (M 17.86, SD 1.62) สูงกว่าก่อนเข้าร่วมโปรแกรม (M 11.38, SD 2.85) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (t = 28.512, p < .001) มีคะแนนการตัดสินใจทางคลินิก (M 17.82, SD 1.68) สูงกว่าก่อนเข้าร่วมโปรแกรม (M 11.08, SD 2.92) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (t = 28.847, p < .001) และมีคะแนนความมั่นใจในการปฏิบัติการพยาบาล (M 41.93, SD 4.82) สูงกว่าก่อนเข้าร่วมโปรแกรม (M 24.39, SD 5.68) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (t = 31.244, p < .001) นักศึกษามีความพึงพอใจต่อโปรแกรมในระดับสูงมาก (M 4.46, SD 0.48) สูงกว่าเกณฑ์ 3.50 อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (t = 18.734, p < .001)

ข้อเสนอแนะ โปรแกรมเตรียมความพร้อมที่บูรณาการทฤษฎีของโคล์บ แนวคิดการตัดสินใจทางคลินิกของแทนเนอร์ และแนวปฏิบัติขององค์การอนามัยโลก มีประสิทธิผลในการพัฒนาความสามารถและความมั่นใจของนักศึกษาพยาบาล สถาบันการศึกษาพยาบาลสามารถนำโปรแกรมนี้ไปบูรณาการในรายวิชาภาคปฏิบัติก่อนขึ้นฝึกจริง ซึ่งต้องการห้องปฏิบัติการพยาบาลที่มีหุ่นจำลองทางคลินิก สถานการณ์จำลองที่ออกแบบตามหลัก 4Ts และอาจารย์ที่มีความเชี่ยวชาญด้านการผดุงครรภ์เพื่อดำเนินการสะท้อนคิดหลังปฏิบัติ