ปัจจัยทำนายความยากลำบากด้านคุณภาพชีวิตของนักเรียนวัยรุ่นตอนต้นในกรุงเทพมหานคร: การวิเคราะห์ทุติยภูมิ
DOI:
https://doi.org/10.60099/jtnmc.v41i03.282415คำสำคัญ:
ความยากลำบากด้านคุณภาพชีวิต, วัยรุ่นตอนต้น, ภาวะง่วงนอนและบกพร่องในเวลากลางวัน, ปัจจัยทางจิตสังคม, อนามัยโรงเรียนบทคัดย่อ
บทนำ คุณภาพชีวิตเป็นตัวชี้วัดผลลัพธ์ที่สำคัญในการพยาบาลอนามัยโรงเรียนและการพยาบาล วัยรุ่น นักเรียนในเขตเมืองโดยเฉพาะในกรุงเทพมหานครเผชิญความกดดันด้านการเรียน การนอนหลับ พักผ่อน ครอบครัว และสังคม ซึ่งอาจสัมพันธ์กับความยากลำบากด้านคุณภาพชีวิต ที่ผ่านมาได้มีโครงการศึกษาพฤติกรรมสุขภาพและคุณภาพชีวิตของวัยรุ่นในเขตกรุงเทพมหานคร แต่การศึกษาหลัก รายงานเพียงความชุกและความสัมพันธ์เชิงคู่ การวิเคราะห์ข้อมูลทุติยภูมิในครั้งนี้จึงทำการศึกษา ปัจจัยทำนายความยากลำบากด้านคุณภาพชีวิตของนักเรียนวัยรุ่นตอนต้นในกรุงเทพมหานคร โดยใช้ข้อมูลจากโครงการหลักและใช้กรอบแนวคิดความเครียดและการเผชิญปัญหา ทั้งนี้เพื่อเป็นข้อมูลในการพัฒนาแนวทางการส่งเสริมคุณภาพชีวิตของนักเรียนวัยรุ่นตอนต้นในกรุงเทพมหานครต่อไป
วัตถุประสงค์การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความสามารถในการร่วมทำนาย ความยากลำบากด้านคุณภาพชีวิตของปัจจัยเสี่ยง (ภาวะง่วงนอนและบกพร่องในเวลากลางวัน ความเครียดทางอารมณ์ และจุดแข็งและจุดอ่อน และปัจจัยปกป้อง (พฤติกรรมสุขภาพ การรับรู้ แรงสนับสนุนทางสังคม ความรู้สึกมีคุณค่าในตนเอง และการรับรู้ความสามารถทั่วไปของตนเอง) ในนักเรียนวัยรุ่นตอนต้นในกรุงเทพมหานคร
การออกแบบการวิจัย การวิจัยครั้งนี้เป็นการศึกษาแบบภาคตัดขวาง โดยการวิเคราะห์ข้อมูล ทุติยภูมิเชิงทำนาย
วิธีดำเนินการวิจัย กลุ่มตัวอย่างในการศึกษาครั้งนี้เป็นนักเรียนในกรุงเทพมหานคร ระดับ ประถมศึกษาปีที่ 4 ถึงมัธยมศึกษาปีที่ 3 จำนวน 1,614 คน ที่ได้จากการศึกษาหลัก เครื่องมือที่ใช้เก็บรวบรวมข้อมูลในการศึกษาหลัก ได้แก่ แบบสอบถามข้อมูลส่วนบุคคล แบบสอบถามคุณภาพชีวิต ที่ครอบคลุมด้านสุขภาพและกิจกรรม อารมณ์ สังคม และการเรียน แบบสอบถามพฤติกรรมสุขภาพ (Adolescent lifestyle questionnaire, ALQ) แบบสอบถามภาวะง่วงนอนและบกพร่องในเวลากลางวัน (Sleep-related daytime dysfunction, SRDD) แบบสอบถามการรับรู้แรงสนับสนุนทางสังคมหลายมิติ (Multidimensional scale of perceived social support, MSPSS) แบบสอบถามความรู้สึกมีคุณค่าในตนเอง (Rosenberg self esteem scale, RSES) แบบสอบถามการรับรู้ความสามารถแห่งตน (General self efficacy, GSE) แบบสอบถามความเครียดทางอารมณ์ (Depression anxiety stress scale, DASS) และแบบสอบถามจุดแข็งและจดอ่อน (Strength and difficulty questionnaire, SDQ) วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติบรรยาย การทดสอบที่แบบอิสระ การวิเคราะห์ความแปรปรวนทางเดียว การวิเคราะห์ความสัมพันธ์ของเพียร์สัน และการวิเคราะห์ถดถอยพหคูณ แบบ Enter
ผลการวิจัย กลุ่มตัวอย่างมีอายุเฉลี่ย 12.44 ปี (SD 1.76) เป็นเพศชาย (ร้อยละ 50.1) ใกล้เคียงกับเพศหญิง (ร้อยละ 49.9) มากกว่าครึ่งศึกษาชั้นมัธยมศึกษา 1-3 (ร้อยละ 52.7) บิดาและมารดาของกลุ่มตัวอย่างศึกษาในระดับปริญญาตรีขึ้นไปมากที่สุด (ร้อยละ 38.0 และ 39.3 ตามลำดับ) ผลการวิเคราะห์ดดถอยพหูคูณพบว่า ตัวแปรทำนายทั้ง 7 ปัจจัยร่วมกันอธิบาย ความแปรปรวนของความยากลำบากด้านคุณภาพชีวิตได้ร้อยละ 32.7 (R2 = .327, adjusted R2 = .324, F= 111.36, p < .001) โดยความเครียดทางอารมณ์สามารถทำนายความยากลำบาบากด้านคุณภาพชีวิตได้สูงที่สุด (β = .381, p < .001) รองมาคือจุดแข็งและจุดอ่อน (β = .184, p < .001) การรับรู้ความสามารถของตนเอง (β = -.181, p < .001) ภาวะง่วงนอนและบกพร่องในเวลากลางวัน (β = .063, p = .005) ความรู้สึกมีคุณค่าในตนเอง (β = .063, p = .003) และการรับรู้แรงสนับสนุนทางสังคม (β = -.055, p = .024) ส่วนพฤติกรขภาพไม่มีนัยสำคัญ (β = -.034, p = .190)
ข้อเสนอแนะ เนื่องจากความเครียดทางอารมณ์เป็นตัวทำนายที่สำคัญที่สุด พยาบาบาลอนามัย โรงเรียนควรพัฒนาโปรแกรมที่มุ่งเน้นการดูแลสุขภาพจิตและการเสริมสร้างศักยภาพของนักเรียนเป็นหลัก โดยบูรณาการการประเมินจุดแข็งและจุดอ่อนของนักเรียนและการสนับสนุนทั้งด้านอารมณ์ การนอนหลับ การเห็นคุณค่าในตนเอง และการสนับสนุนทางสังคม เพื่อช่วยลดความยากลำบาก ด้านคุณภาพชีวิตและส่งเสริมการเรียนรู้ที่มีประสิทธิภาพในโรงเรียน
Downloads
เอกสารอ้างอิง
Varni JW, Seid M, Kurtin PS. PedsQL 4.0: reliability and validity of the Pediatric Quality of Life Inventory version 4.0 Generic Core Scales in healthy and patient populations. Med Care. 2001;39(8):800-12. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11468499/ PMID: 11468499
Sritipsukho P, Wisai M, Thavorncharoensap M. Reliability and validity of the Thai version of the Pediatric Quality of Life Inventory 4.0. Qual Life Res. 2013;22(3):551-7. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22552603/ PMID: 22552603
Matza LS, Swensen AR, Flood EM, Secnik K, Leidy NK. Assessment of health-related quality of life in children: a review of conceptual, methodological, and regulatory issues. Value Health. 2004;7(1):79-92. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/14720133/ PMID: 14720133
World Health Organization. Global accelerated action for the health of adolescents (AA-HA!): guidance to support country implementation. Geneva: World Health Organization; 2017. https://iris.who.int/items/2cb3a9ac-7780-4e24-a976-8215aa8daab0
Dewald JF, Meijer AM, Oort FJ, Kerkhof GA, Bogels SM. The influence of sleep quality, sleep duration, and sleepiness on school performance in children and adolescents: a meta-analytic review. Sleep Med Rev. 2010;14(3):179-89. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20093054/ PMID: 20093054
Drake C, Nickel C, Burduvali E, Roth T, Jefferson C, Badia P. The pediatric daytime sleepiness scale (PDSS): sleep habits and school outcomes in middle-school children. Sleep. 2003;26(4):455-8. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12841372/ PMID: 12841372
Phuphaibul R, Kongsaktrakul C, Mekwiwatanawong C. Relationship between sleeping, internet use, phone use time and problem behaviors among school-age children. J Nurs Sci Health. 2018;41(2):1-10. Available from: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/nah/article/view/148630 (in Thai)
Phuphaibul R, Kongsaktrakul C. Health behaviors and quality of life of adolescents in Bangkok Metropolitan [unpublished research report]. Bangkok: Ramathibodi School of Nursing, Faculty of Medicine Ramathibodi Hospital, Mahidol University; 2017.
Lazarus RS, Folkman S. Stress, appraisal, and coping. New York: Springer; 1984.
Schwarzer R, Jerusalem M. Generalized Self-Efficacy scale. In: Weinman J, Wright S, Johnston M, editors. Measures in health psychology: a user’s portfolio. Causal and control beliefs. Windsor: NFER-Nelson; 1995. p. 35-7.
Gillis AJ. The Adolescent Lifestyle Questionnaire: development and psychometric testing. Can J Nurs Res. 1997;29(1):29-46. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9287518/ PMID: 9287518
Goodman R. The Strengths and Difficulties Questionnaire: a research note. J Child Psychol Psychiatry. 1997;38(5):581-6. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9255702/ PMID: 9255702
Zimet GD, Dahlem NW, Zimet SG, Farley GK. The Multidimensional Scale of Perceived Social Support. J Pers Assess. 1988;52(1):30-41. doi:10.1207/s15327752jpa5201_2.
Rosenberg M. Society and the adolescent self-image. Princeton (NJ): Princeton University Press; 1965.
Lovibond SH, Lovibond PF. Manual for the Depression Anxiety Stress Scales. 2nd ed. Sydney: Psychology Foundation of Australia; 1995.
Department of Mental Health, Ministry of Public Health. Knowledge for integrated adolescent health care implementation [Internet]. Nonthaburi: Department of Mental Health; 2018 [cited 2026 Jul 13]. Available from: https://dmhpd.dmh.go.th/wp-content/uploads/2025/03/องค์ความรู้-Total26-1-61.pdf (in Thai)
Lee RLT, Chien WT, Ligot J, Nailes JM, Tanida K, Takeuchi S, et al. Associations between quality of life, psychosocial well-being and health-related behaviors among adolescents in Chinese, Japanese, Taiwanese, Thai and the Filipino populations: a cross-sectional survey. Int J Environ Res Public Health. 2020;17(7):2402. https://doi.org/10.3390/ijerph17072402
MacKinnon DP, Krull JL, Lockwood CM. Equivalence of the mediation, confounding and suppression effect. Prev Sci. 2000;1(4):173-81. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11523746/ PMID: 11523746
Sawyer SM, Afifi RA, Bearinger LH, Blakemore SJ, Dick B, Ezeh AC, et al. Adolescence: a foundation for future health. Lancet. 2012;379(9826):1630-40. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22538178/ PMID: 22538178
Patton GC, Sawyer SM, Santelli JS, Ross DA, Afifi R, Allen NB, et al. Our future: a Lancet Commission on adolescent health and wellbeing. Lancet. 2016; 387(10036):2423-78. https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(16)00579-1/abstract
Shochat T, Cohen-Zion M, Tzischinsky O. Functional consequences of inadequate sleep in adolescents: a systematic review. Sleep Med Rev. 2014;18(1): 75-87. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23806891/ PMID: 23806891
Helseth S, Misvaer N. Adolescents’ perceptions of quality of life: what it is and what matters. J Clin Nurs. 2010;19(9-10):1454-61. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20500355/ PMID: 20500355
Sterne JAC, White IR, Carlin JB, Spratt M, Royston P, Kenward MG, et al. Multiple imputation for missing data in epidemiological and clinical research: potential and pitfalls. BMJ. 2009;338:b2393. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19564179/ PMID: 19564179
Mikkelsen HT, Haraldstad K, Helseth S, Skarstein S, Småstuen MC, Rohde G. Health-related quality of life is strongly associated with self-efficacy, self-esteem, loneliness, and stress in 14-15-year-old adolescents: a cross-sectional study. Health Qual Life Outcomes. 2020;18(1):352. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33138833/ PMID: 33138833
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารสภาการพยาบาล
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
