ปัจจัยที่ส่งผลต่อการเกิดผลบวกลวงในการตรวจคัดกรองมะเร็งลำไส้ใหญ่และไส้ตรงด้วยวิธี FIT (Fecal Immunochemical Test) ในอำเภอสองพี่น้อง จังหวัดสุพรรณบุรี

เกษนันท์ ประชุมสุข

ผู้แต่ง

เกษนันท์ ประชุมสุข โรงพยาบาลสมเด็จพระสังฆราช องค์ที่ 17

คำสำคัญ:

การตรวจคัดกรองมะเร็งลําไส้, การตรวจหาเลือดแฝงในอุจจาระ, การส่องกล้องทางเดินอาหารส่วนล่าง, มะเร็งลำไส้ใหญ่และไส้ตรง, ผลบวกลวง

บทคัดย่อ

วัตถุประสงค์: เพื่อศึกษาหาปัจจัยที่ส่งผลให้เกิดผลบวกลวงในการตรวจคัดกรองมะเร็งลำไส้ใหญ่และไส้ตรงด้วยวิธี FIT (fecal immunochemical test) โดยนิยามของผลบวกลวง หมายถึง การตรวจ FIT ที่แสดงผลเป็นบวก แต่เมื่อตรวจส่องกล้องทางเดินอาหารส่วนล่าง (colonoscopy) แล้วไม่พบรอยโรคที่เป็นมะเร็งลำไส้ใหญ่และไส้ตรง หรือติ่งเนื้อเสี่ยงสูง (advanced adenoma)

วิธีการศึกษา: เป็นการศึกษาเชิงสังเกตแบบย้อนหลัง (case-control study) โดยการทบทวนเวชระเบียนผู้รับการตรวจ FIT ที่อายุ 50–75 ปี ระหว่าง มกราคม พ.ศ. 2566–ธันวาคม พ.ศ. 2567 ที่มีผล FIT เป็นบวกและได้รับการตรวจ colonoscopy เป็นจำนวน 294 ราย ข้อมูลที่รวบรวมประกอบด้วย อายุ เพศ โรคประจำตัว การใช้ยา การสูบบุหรี่ และผลการตรวจ colonoscopy วิเคราะห์ข้อมูลส่วนบุคคลโดยใช้สถิติพรรณนา และวิเคราะห์ความสามารถในการทำนายของตัวแปรที่ศึกษา โดยการวิเคราะห์ถดถอยตัวแปรเดียวและการวิเคราะห์ถดถอยพหุคูณ (univariable logistic regression และ multivariable logistic regression)

ผลการศึกษา: การศึกษานี้เก็บข้อมูลได้ทั้งหมด 294 คน มีอายุเฉลี่ย 60.89 ± 6.13 ปี ส่วนใหญ่เป็นเพศหญิง ร้อยละ 59.9 โรคประจำตัวที่พบมากที่สุดคือ ไขมันในเลือดสูง (DLP) ร้อยละ 57.8 ผลการตรวจ colonoscopy เป็นปกติ ร้อยละ 43.5 เป็นมะเร็งลำไส้ใหญ่และไส้ตรง ร้อยละ 2.4 เป็น advanced adenoma และ non-advanced adenoma ร้อยละ 7.1 และ 26.5 ตามลำดับ ซึ่งพบว่า FIT เป็นผลบวกลวง 266 ราย (ร้อยละ 90.5) การวิเคราะห์ถดถอยพหุคูณ พบว่า เพศหญิงมีความเสี่ยงต่อการเกิดผลบวกลวงของ FIT เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ (adjusted OR = 3.08; 95% CI: 1.26–7.54; p = .014) ส่วนการเป็นโรคริดสีดวงทวารพบแนวโน้มสัมพันธ์กับผลบวกลวงแต่ยังไม่ถึงระดับนัยสำคัญทางสถิติ

สรุป: อัตราผลบวกลวงของ FIT ในพื้นที่ อำเภอสองพี่น้อง จังหวัดสุพรรณบุรีค่อนข้างสูง และเพศหญิงเป็นปัจจัยที่ส่งผลกับการเกิดผลบวกลวงของ FIT อย่างมีนัยสำคัญ ส่วนผู้ที่มีริดสีดวงทวารก็มีแนวโน้มการเกิดผลบวกลวงค่อนข้างสูงแม้จะยังไม่มีนัยสำคัญทางสถิติ ดังนั้นในกลุ่มเหล่านี้อาจพิจารณาปรับใช้ ค่าจุดตัด (cut-off) ฮีโมโกลบินในอุจจาระในการตรวจ FIT ที่สูงขึ้น เพื่อช่วยลดการส่งตรวจ colonoscopy ที่ไม่จำเป็น โดยต้องระมัดระวังการเกิดผลลบลวงของ FIT ควบคู่ไปด้วย

เอกสารอ้างอิง

Jayasinghe M, Prathiraja O, Caldera D, Jena R, Coffie-Pierre JA, Silva MS, et al. Colon cancer screening methods: 2023 update. Cureus. 2023;15(4):e37509. doi: 10.7759/cureus.37509.

Wong MCS, Ching JYL, Chan VCW, Lam TYT, Luk AKC, NG SSM, et al. Factors associated with false-positive and false-negative fecal immunochemical test results for colorectal cancer screening. Gastrointestinal Endosc. 2015;81(3):596–607. doi: 10.1016/j.gie.2014.08.006

สำนักสารนิเทศ สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข. มะเร็งลำไส้ใหญ่ฯ ไม่ไกลตัว [อินเทอร์เน็ต]. 2566 [เข้าถึงเมื่อ วันที่ 17 มีนาคม พ.ศ. 2566]; เข้าถึงได้จาก: URL: https://pr.moph.go.th/?url=pr%2Fdetail%2F2%2F02%2F188105%2F

Domper Arnal MJ, García Mateo S, Hermoso-Durán S, Abad D, Carrera-Lasfuentes P, Velazquez-Campoy A, et al. False-positive fecal immunochemical test results in colorectal cancer screening and gastrointestinal drug use. Int J Colorectal Dis. 2021;36(9):1861–9. doi: 10.1007/s00384-021-03947-1.

Stegeman I, de Wijkerslooth TR, Stoop EM, van Leerdam M, van Ballegooijen M, Kraaijenhagen RA, et al. Risk factors for false positive and for false negative test results in screening with fecal occult blood testing. Int J Cancer. 2013;133(10):2408–14. doi: 10.1002/ijc.28242.

Petersen MM, Kleif J, Jørgensen LN, Hendel JW, Seidelin JB, Madsen MR, et al. Optimizing screening for colorectal cancer: An algorithm combining fecal immu-nochemical test, blood-based cancer-associated proteins and demographics to reduce colonoscopy burden. Clin Colorectal Cancer. 2023;22:199–210. doi: 10.1016/j.clcc.2023.02.001.

Nivaarrarsuwonnakul M. Factors associated with false positive fecal immunochemical tests in Trang colorectal cancer screening program population. TJS. 2023;44(3):92–7.

Mangas-Sanjuan C, Santana E, Cubiella J, Seoane A, Suarez A, Ferrandez A, et al. False-positive fecal immunochemical test result influenced by sex. Gastrointest Endosc. 2018;87(6S):368–9.

Kapidzic A, van der Meulen MP, Hol L, van Roon AH, Looman CW, Lansdorp-Vogelaar I, et al. Gender differences in fecal immunochemical test performance for early detection of colorectal neoplasia. Clin Gastroenterol Hepatol. 2015;13(8):1464–71. doi: 10.1016/j.cgh.2015.02.023.

รังสรรค์ ฤกษ์นิมิตร, พินิจ กุลละวณิชย์, สมบัติ ตรีประเสริฐสุข, สุพจน์ พงศ์ประสบชัย, ทวี รัตนชูเอก, ศิริบูรณ์ อัตศรัณย์, และคณะ. การศึกษาการใช้ Asia-Pacific colorectal cancer risk score และการตรวจหาเลือดแฝงในอุจจาระ (fecal immunochemical test) ในการช่วยตรวจคัดกรองเนื้องอกลำไส้ใหญ่ในประเทศไทย. กรุงเทพมหานคร; สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข: 2560.

Aniwan S, Ratanachu Ek T, Pongprasobchai S, Limsrivilai J, Praisontarangkul OA, Pisespongsa P, et al. The optimal cut-off level of the fecal immunochemical test for colorectal cancer screening in a country with limited colonoscopy resources: A multi-center study from Thailand. Asian Pac J Cancer Prev. 2017;18(2):405–12. doi:10.22034/APJCP.2017.18.2.405.

Selby K, Levine EH, Doan C, Gies A, Brenner H, Quesenberry C, et al. Effect of sex, age, and positivity threshold on fecal immunochemical test accuracy: A systematic review and meta-analysis. Gastroenterology. 2019;157(6):1494–505. doi:10.1053/j.gastro.2019.08.023.

Plantener E, Deding U, Madsen JB, Kroijer R, Madsen JS, Baatrup G. Using fecal immunochemical test values below conventional cut-off to individualize colorectal cancer screening. Endosc Int Open. 2022;10(4):E413–9. doi:10.1055/a-1743-2651