ปัจจัยที่มีผลต่อความไม่แม่นยำของการตรวจวินิจฉัยพยาธิสภาพของตับ ตับอ่อน และทางเดินน้ำดี ด้วยการเจาะเก็บชิ้นเนื้อผ่านการส่องกล้องระบบทางเดินอาหารด้วยคลื่นความถี่สูงในโรงพยาบาลราชบุรี

ณัชชา วิภาสกตัญญู

ผู้แต่ง

ณัชชา วิภาสกตัญญู แผนกศัลยกรรม โรงพยาบาลราชบุรี

คำสำคัญ:

ความไม่แม่นยำ, ปัจจัยเสี่ยง, พยาธิสภาพของตับ ตับอ่อน และทางเดินน้ำดี, การเจาะเก็บชิ้นเนื้อผ่านการส่องกล้องระบบทางเดินอาหารด้วยคลื่นความถี่สูง

บทคัดย่อ

วัตถุประสงค์: เพื่อศึกษาปัจจัยที่มีผลต่อความไม่แม่นยำของการตรวจวินิจฉัยพยาธิสภาพของตับ ตับอ่อน และทางเดินน้ำดี ด้วยการเจาะเก็บชิ้นเนื้อผ่านการส่องกล้องระบบทางเดินอาหารด้วยคลื่นความถี่สูง ในโรงพยาบาลราชบุรี

วิธีการศึกษา: การศึกษาแบบวิเคราะห์ย้อนหลังในผู้ป่วยที่มีพยาธิสภาพของตับ ตับอ่อน และทางเดินน้ำดีที่เข้ารับการตรวจวินิจฉัยด้วยการเจาะเก็บชิ้นเนื้อผ่านการส่องกล้องระบบทางเดินอาหารด้วยคลื่นความถี่สูง ในโรงพยาบาลราชบุรี ตั้งแต่วันที่ 1 สิงหาคม พ.ศ. 2566–31 กรกฎาคม พ.ศ. 2568 เป็นระยะเวลา 2 ปี จำนวน 102 คน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยเป็นแบบบันทึกการเก็บข้อมูลปัจจัยเสี่ยงที่มีผลต่อความไม่แม่นยำของการตรวจ นำมาวิเคราะห์ด้วย Fisher’s exact test, odds ratio โดยนำปัจจัยที่มีค่า p-value น้อยกว่า .05 มาวิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างปัจจัยแบบหลายตัวแปรด้วยสถิติถดถอยพหุลอจิสติก

ผลการศึกษา: การตรวจวินิจฉัยพยาธิสภาพของตับ ตับอ่อน และทางเดินน้ำดี ด้วยการเจาะเก็บชิ้นเนื้อผ่านการส่องกล้องระบบทางเดินอาหารด้วยคลื่นความถี่สูง สามารถเก็บชิ้นเนื้อได้เพียงพอในการแปลผลทางพยาธิวิทยาได้สูงถึง ร้อยละ 99 แต่ยังมีความไม่แม่นยำในการวินิจฉัยโรค ร้อยละ 20.6 โดยปัจจัยที่มีผลต่อความไม่แม่นยำของการตรวจ คือ การมีโรคตับอ่อนอักเสบเรื้อรังร่วมด้วย มีความเสี่ยงเป็น 6.49 เท่า (p < .01) และโรคที่ไม่ใช่มะเร็ง มีความเสี่ยงเป็น 3.55 เท่า (p = .04) เมื่อนำมาวิเคราะห์ด้วยสถิติถดถอยพหุลอจิสติกแล้ว พบว่า มีเพียงโรคตับอ่อนอักเสบเรื้อรังที่มีผลต่อความไม่แม่นยำในการตรวจอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ 5 เท่า (p < .05)

สรุป: โรคตับอ่อนอักเสบเรื้อรังเป็นปัจจัยที่มีผลต่อความไม่แม่นยำในการตรวจวินิจฉัยพยาธิสภาพของตับ ตับอ่อน และทางเดินน้ำดี ด้วยการเจาะเก็บชิ้นเนื้อผ่านการส่องกล้องระบบทางเดินอาหารด้วยคลื่นความถี่สูง ดังนั้น ควรพิจารณาใช้เทคโนโลยีที่ช่วยในการระบุตำแหน่งของพยาธิสภาพด้วยคลื่นความถี่สูงให้ชัดเจนยิ่งขึ้น เช่น elastography, contrast-enhanced EUS มาประกอบ หรืออาจขอความร่วมมือพยาธิแพทย์เข้าร่วมแปลผลพยาธิวิทยาจากชิ้นเนื้อที่เจาะทันทีขณะทำหัตถการ เพื่อยืนยันการได้ชิ้นเนื้อทางพยาธิวิทยาที่เหมาะสมและให้การวินิจฉัยโรคได้

เอกสารอ้างอิง

Thanasittichai S, Ingsirorat R, Chairat C, Chiawiriyabunya I, Wongsena M, Sripratak P, et al. Cancer in Thailand Vol.XI 2019–2021. Bangkok: National cancer institute, Department of Medical Services Ministry of Public Health; 2025.

National cancer institute. Hospital-based cancer registry 2022. Bangkok: National cancer institute, Department of Medical Services Ministry of Public Health; 2024.

Muller MF, Meyenberger C, Bertschinger P, Schaer R, Marincek B. Pancreatic tumors: Evaluation with endoscopic US, CT, and MR imaging. Radiology. 1994;190(3):745–51. doi: 10.1148/radiology.190.3.8115622.

Sakamoto H, Kitano M, Suetomi Y, Maekawa K, Takeyama Y, Kudo M. Utility of contrast-enhanced endoscopic ultrasonography for diagnosis of small pancreatic carcinomas. Ultrasound Med Biol. 2008;34:525–32. doi: 10.1016/j.ultrasmedbio.2007.09.018.

Forbes N, Coelho-Prabhu N, Al-Haddad M, Kwon RS, Amateau SK, Buxbaum JL, et al. Adverse events associated with EUS and EUS-guided procedures. Gastrointest Endosc. 2022;95(1):16–26. doi: 10.1016/j.gie.2021.09.009.

Machicado JD, Sheth SG, Chalhoub JM, Forbes N, Desai M, Ngamruengphong S, et al. American society for gastrointestinal endoscopy guideline on the role of endoscopy in the diagnosis and management of solid pancreatic masses: Summary and recommendations. Gastrointest Endosc. 2024;100(5):786–96. doi: 10.1016/j.gie.2024.06.002.

Dumonceau JM, Deprez PH, Jenssen C, Iglesias-Garcia J, Larghi A, Vanbiervliet G, et al. Indication, results, and clinical impact of endoscopic ultrasound (EUS)-guided sampling in gastroenterology: European society of gastrointestinal endoscopy (ESGE) clinical guideline-updated January 2017. Endoscopy. 2017;49(7):695–714. doi: 10.1055/s-0043-109021.

Chong CC, Pittayanon R, Pausawasdi N, Bhatia V, Okuno N, Tang RS, et al. Consensus statements on endoscopic ultrasound-guided tissue acquisition. Guidelines from the Asian endoscopic ultrasound group. Digestive Endosc. 2024;36(8):871–83. doi: 10.1111/den.14768.

Conti Bellocchi MC, Crino SF, Ikeura T, Carrara S, Oh D, Nakamaru K, et al. Impact of EUS-guided fine-needle biopsy sampling on international consensus diagnostic criteria for diagnosing autoimmune pancreatitis: A prospective multicenter study. Gastrointest Endosc. 2025;102(4):559–68. doi: 10.1016/j.gie.2025.02.038

Termsinsuk P, Chuncharunee A, Charatcharoenwitthaya P, Pausawasdi N. Diagnostic performance of endoscopic ultrasound-guided fine needle biopsy with histological analysis versus combined cytohistological analysis in solid pancreatic lesions: A systematic review and meta-analysis. Dig dis Sci. 2025;70(10):3563–80. doi: 10.1007/s10620-025-09175-9.

Facciorusso A, Arvanitakis M, Crino SF, Fabbri C, Fornelli A, Leeds J, et al. Endoscopic ultrasound-guided tissue sampling: European society of gastrointestinal endoscopy (ESGE) technical and technology review. Endoscopy. 2025;57(4):390–418. doi: 10.1055/a-2524-2596.

Ishikawa T, Suzuki H, Hori Y, Yashika J, Suhara H, Sumi H, et al. Randomized trial comparing the franseen needle versus 2 types of sharpened-tip-3-prong needles in EUS-guided tissue acquisition from solid pancreatic lesions. Gastrointest Endosc. 2025;102(5):703–13. doi: 10.1016/j.gie.2025.03.641

Itonaga M, Yasukawa S, Fukutake N, Ogura T, Asada M, Shimokawa T, et al. Comparison of 22-gauge standard and Franseen needles in EUS-guided tissue acquisition for diagnosing solid pancreatic lesions: A multicenter randomized controlled trial. Gastrointest Endosc. 2022;96(1):57–66. doi: 10.1016/j.gie.2022.02.005.

Wong T, Pattarapuntakul T, Netinatsunton N, Ovartlarnporn B, Sottisuportn J, Chamroonkul N, et al. Diagnostic performance of endoscopic ultrasound-guided tissue acquisition by EUS-FNA versus EUS-FNB for solid pancreatic mass without ROSE: A retrospective study. World J Surg Oncol. 2022;20(1):215. doi: 10.1186/s12957-022-02682-3.

Bang JY, Krall K, Jhala N, Singh C, Tejani M, Arnoletti JP, et al. Comparing needles and methods of endoscopic ultrasound-guided fine-needle biopsy to optimize specimen quality and diagnostic accuracy for patients with pancreatic masses in a randomized trial. Clin Gastroenterol Hepatol. 2021;19(4):825–35. doi: 10.1016/j.cgh.2020.06.042.

Shionoya K, Tonozuka R, Mukai S, Tsuchiya T, Tanaka R, Yamamoto K, et al. Endoscopic ultrasound-guided biopsy using a three-prong asymmetry tip needle for pancreatic tumors and peridigestive tract lesions: Retrospective single-center study. J Hepatobiliary Pancreat Sci. 2024;31(4):294–304. doi: 10.1002/jhbp.1403.

Thomsen MM, Larsen MH, Caterino TD, Jensen GH, Mortensen MB, Detlefsen S. Accuracy and clinical outcomes of pancreatic EUS-guided fine-needle biopsy in a consecutive series of 852 specimens. Endosc Ultrasound. 2022;11(4):306–18. doi: 10.4103/EUS-D-21-00180.

Farnes I, Paulsen V, Verbeke CS, Tonnesen CJ, Aabakken L, Labori KJ. Performance and safety of diagnostic EUS FNA/FNB and therapeutic ERCP in patients with borderline resectable and locally advanced pancreatic cancer – results from a population-based, prospective cohort study. Scand J Gastroenterol. 2024;59(4):496–502. doi: 10.1080/00365521.2023.2290456.

Nakai Y, Hamada T, Hakuta R, Ishigaki K, Saito K, Saito T, et al. Endoscopic ultrasonography-guided tissue acquisition for small solid pancreatic lesions: Does the size matter? DEN Open. 2021;2(1):e52. doi: 10.1002/deo2.52.

Sun L, Li Y, Song Q, Peng L, Xing Y, Huang H, et al. The factors that influence the diagnostic accuracy and sample adequacy of EUS-guided tissue acquisition for the diagnosis of solid pancreatic lesions. Endosc Ultrasound. 2024;13(3):183–9. doi: 10.1097/eus.0000000000000060.

Conti Bellocchi MC, Bernuzzi M, Brillo A, Bernardoni L, Amodio A, Pretis N, et al. EUS-FNA versus EUS-FNB in pancreatic solid lesion ≤15 mm. Diagnostics (Basel). 2024;14(4):427–42. doi: 10.3390/diagnostics14040427.

Hamamoto W, Onoyama T, Kawahara S, Sakamoto Y, Koda H, Yamashita T, et al. Safety and diagnostic yield of endoscopic ultrasound-guided fine-needle biopsy for hypervascular pancreatic lesions. J Clin Med. 2023;12(20):6663. doi:10.3390/jcm12206663.

Koshy AK, Harshavardhan RB, Siyad I, Venu RP. Impact of calcifications on diagnostic yield of endoscopic ultrasound-guided fine-needle aspiration for pancreatic ductal adenocarcinoma. Indian J Gastroenterol. 2019;38:128–33. doi: 10.1007/s12664-019-00941-y.

Facciorusso A, Chandan S, Gkolfakis P, Ramai D, Mohan BP, Lisotti A, et al. Do biliary stents affect EUS-guided tissue acquisition (EUS-TA) in solid pancreatic lesions determining biliary obstruction? A literature review with meta-analysis. Cancers (Basel). 2023;15(6):1789. doi: 10.3390/cancers15061789.

Kaneko J, Ishiwatari H, Sasaki K, Yasuda I, Takahashi K, Imura J, et al. Macroscopic visible core length can predict the histological sample quantity in endoscopic ultrasound-guided tissue acquisition: Multicenter prospective study. Dig Endosc. 2022;34(3):622–31. doi: 10.1111/den.14116.

Lin MY, Su YY, Yu YT, Huang CJ, Sheu BS, Chang WL. Investigation into the content of red material in EUS-guided pancreatic cancer biopsies. Gastrointest Endosc. 2023;97(6):1083–91. doi: 10.1016/j.gie.2023.01.041.