ภาวะก่อนเบาหวานและการป้องกันการเกิดโรคเบาหวานชนิดที่ 2 : การทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบ
บทคัดย่อ
การทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อสังเคราะห์องค์ความรู้เกี่ยวกับภาวะก่อนเบาหวานและการป้องกันการเกิดโรคเบาหวานชนิดที่ 2 รายใหม่ ตามขั้นตอนของการทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบ การสืบค้นโดยใช้คำสำคัญคือภาวะก่อนเบาหวาน และ การป้องกัน จากฐานข้อมูลในปี 2000-2024 สืบค้นได้ทั้งหมด 19 เรื่องแต่เข้าได้กับเกณฑ์ 15 เรื่อง
ผลการศึกษาพบประเด็น 2 ประเด็นสำคัญดังนี้ 1) ความชุกของภาวะก่อนเป็นเบาหวานในคนทั่วไปและกลุ่มเฉพาะอยู่ระหว่างร้อยละ 13.6-27.3 2) การป้องกันการเกิดผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 รายใหม่ในกลุ่มเสี่ยงหรือผู้มีภาวะก่อนเบาหวานมีทั้งแบบใช้ยา โดยการให้วิตามินดีเสริม ≥ 6 เดือนขึ้นไปพบว่าวิตามินดีสามารถช่วยลดความเสี่ยงในการเกิดโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ได้ โดยมี risk ratio (RR) 0.89 (95%CI 0.80-0.99) และการป้องกันแบบไม่ใช้ยาโดยการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมซึ่งโปรแกรมการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมมีทั้งการประยุกต์จาก Diabetes Prevention Program (DPP) และแนวคิด 3 อ 2 ส ซึ่งลักษณะของโปรแกรม ส่วนใหญ่ประกอบด้วยการให้ความรู้เรื่องโรคเบาหวานเพื่อสร้างความตระหนักและการสอน สาธิตการรับประทานอาหาร การออกกำลังกาย การจัดการความเครียดและลด ละ เลิกแอลกอฮอล์ และสารเสพติด นอกจากนี้ยังมีการประยุกต์กิจกรรมที่เหมาะสมกับบริบทของกลุ่มเสี่ยง ระยะเวลาของโปรแกรมอยู่ระหว่าง 4 - 24 สัปดาห์ โปรแกรมที่ดำเนินการ ≥ 12 เดือนจะสามารถลดความเสี่ยงต่อการเกิดโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ได้ดีกว่าโปรแกรมที่ใช้เวลา <12 เดือน การติดตามโดยใช้ระบบพี่เลี้ยง หรือเพื่อนในการติดตามทั้งการโทรศัพท์ติดตามและการเยี่ยมบ้าน การประเมินผลโปรแกรมส่วนใหญ่จะวัดความรู้ พฤติกรรมสุขภาพ รอบเอว น้ำหนักตัว ดัชนีมวลกาย ระดับน้ำตาลในเลือดและน้ำตาลสะสม แต่ยังขาดการติดตามการเกิดโรคเบาหวานรายใหม่ในระยะยาวที่ชัดเจน
