การพัฒนาการจัดการเรียนรู้เพื่อถ่ายทอดภูมิปัญญาท้องถิ่นในการดูแลสุขภาพภาวะอุทกภัย

บทคัดย่อ

                อุทกภัยส่งผลกระทบต่อสภาวะสุขภาพของประชาชน ซึ่งความเปลี่ยนแปลงทางด้านสังคม ความก้าวหน้าทางเทคโนโลยี ทำให้ความรู้ด้านภูมิปัญญาท้องถิ่นในการดูแลสุขภาพในระยะอุทกภัยเลือนหายไป นอกจากนี้ประชาชนยังมีทัศนคติในการพึ่งพาหน่วยงานส่วนกลางมากกว่าจะพึ่งพาตนเองทำให้ส่งผลกระทบต่อคุณภาพชีวิต ซึ่งการวิจัยครั้งนี้ได้กำหนดวัตถุประสงค์ คือ 1) เพื่อศึกษาภูมิปัญญาท้องถิ่นในการดูแลสุขภาพภาวะอุทกภัยในชุมชน 2) เพื่อศึกษาความต้องการและแนวทางในการจัดการเรียนรู้เพื่อถ่ายทอดการดูแลสุขภาพภาวะอุทกภัยโดยใช้ภูมิปัญญาท้องถิ่น 3) เพื่อพัฒนาแนวทางการจัดการเรียนรู้ในการถ่ายทอดภูมิปัญญาท้องถิ่นในการดูแลสุขภาพภาวะอุทกภัยตามบริบทของชุมชน 4) เพื่อสร้างสื่อเพื่อใช้ในการถ่ายทอดภูมิปัญญาท้องถิ่นในการดูแลสุขภาพภาวะอุทกภัย โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยแบบการวิจัยแบบผสมวิธี แบ่งการดำเนินการวิจัยออกเป็น 2 ระยะคือ 1) ศึกษาภูมิปัญญาท้องถิ่นในการดูแลสุขภาพระยะอุทกภัยโดยการสัมภาษณ์เชิงลึกจากปราชญ์ชาวบ้าน ผู้นำชุมชน สำรวจ ปัญหาสุขภาพ ความต้องการและการใช้ภูมิปัญญา

                ท้องถิ่นในการดูแลสุขภาพในภาวะอุทกภัยของประชาชนในพื้นที่ประสบอุทกภัย จำนวน 702 คน และ ศึกษาแนวทางการพัฒนาแหล่งเรียนรู้เพื่อถ่ายทอดภูมิปัญญาท้องถิ่นตามบริบทชุมชน และลักษณะของสื่อที่จะใช้ในการถ่ายทอดภูมิปัญญาท้องถิ่นโดยวิธีการสัมภาษณ์เชิงลึก 2) รูปแบบการวิจัยและพัฒนา ประชากรในการวิจัย คือ ผู้เชี่ยวชาญและผู้ทรงคุณวุฒิ เพื่อการตรวจสอบแนวทางกระบวนการจัดการเรียนรู้ที่สร้างขึ้น และประชาชนที่อยู่ในตำบลกบเจา อำเภอบางบาล จังหวัดพระนครศรีอยุธยา จำนวน 35 คน ผลการวิจัยที่สำคัญมีดังนี้ ระยะที่ 1 พบว่า ในพื้นที่จังหวัดพระนครศรีอยุธยานั้นมีภูมิปัญญาท้องถิ่นในการจัดการสุขภาพ และเป็นที่ต้องการของประชาชน คือ 1) ภูมิปัญญาท้องถิ่นในการจัดการด้านอาหาร 2) ภูมิปัญญาท้องถิ่นในการจัดการด้านยารักษาโรค 3) ภูมิปัญญาท้องถิ่นในด้านสุขาภิบาล ปัจจัยที่ส่งผลต่อพฤติกรรมการจัดการสุขภาพ คือ การรับรู้และการเข้าถึงความรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่น ระยะที่ 2 แนวทางการจัดการเรียนรู้เพื่อส่งเสริมการใช้ภูมิปัญญาท้องถิ่นในการจัดการสุขภาพภาวะอุทกภัย ผู้วิจัยได้พัฒนากิจกรรมการเรียนรู้ที่สอดคล้องกับบริบทชุมชนโดยคำนึงถึงความหลากหลายโดยใช้สื่อที่เข้าใจได้ง่ายและสื่อผสมประกอบกิจกรรมการเรียนรู้เน้นทักษะทำให้ผู้เข้าร่วมกิจกรรมมีความรู้เพิ่มขึ้นภายหลังเข้าร่วมกิจกรรมที่ระดับนัยสำคัญทางสถิติ 0.01 และมีความพึงพอใจกับกิจกรรมอยู่ในระดับดีและมีพฤติกรรมการดูแลสุขภาพภาวะอุทกภัยโดยใช้ภูมิปัญญาท้องถิ่นอยู่ในระดับสูง