การพัฒนารูปแบบการส่งเสริมพฤติกรรมสุขภาพผสมผสานกับการมีส่วนร่วม ของเครือข่ายบริการสุขภาพปฐมภูมิและชุมชนในกลุ่มเสี่ยงโรคความดันโลหิตสูง เขตสุขภาพที่ 8

บทคัดย่อ

การวิจัยแบบผสมผสานเชิงลำดับพร้อมกึ่งทดลองนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) อธิบายการพัฒนารูปแบบการส่งเสริมพฤติกรรมสุขภาพร่วมกับการมีส่วนร่วมของเครือข่ายบริการสุขภาพปฐมภูมิและชุมชนในกลุ่มเสี่ยงโรคความดันโลหิตสูง ในพื้นที่เขตสุขภาพที่ 8 และ 2) เปรียบเทียบผลลัพธ์สุขภาพของกลุ่มเสี่ยงโรคความดันโลหิตสูง ก่อนและภายหลังได้รับโปรแกรมส่งเสริมพฤติกรรมสุขภาพร่วมกับการมีส่วนร่วมของเครือข่ายบริการสุขภาพปฐมภูมิและชุมชน

กลุ่มตัวอย่างคือ กลุ่มเสี่ยงโรคความดันโลหิตสูง 276 คน และผู้ให้ข้อมูลสำคัญ จำนวน 70 คน ประกอบด้วย บุคลากรสาธารณสุข 35 คน และเครือข่ายในชุมชน 35 คน โดยการศึกษาแบ่งเป็น 4 ขั้นตอน ได้แก่ 1) ศึกษาสถานการณ์ปัญหา และบริบทของพื้นที่ 2) พัฒนารูปแบบ 3) ทดลองใช้ 4) ประเมินผลลัพธ์ เครื่องมือที่ใช้ ได้แก่ แบบสอบถาม แบบสัมภาษณ์ การสนทนากลุ่ม และ Salt meter วิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณด้วยสถิติพรรณนาและสถิติทดสอบ paired t-test วิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพโดยการวิเคราะห์เนื้อหา

ผลการศึกษาพบว่า ภายหลังได้รับโปรแกรม “มงกุฎอีสาน 4P โมเดล” ได้แก่ การสร้างเครือข่ายความร่วมมือ (partnership) การพัฒนาศักยภาพคน (people) กระบวนการดำเนินงานเชิงระบบ (process)
ด้วยการ “ค้นหา-ปรับเปลี่ยน-ติดตาม” อย่างเป็นระบบ และการจัดการสิ่งแวดล้อมและนวัตกรรม (place)ด้วยการสร้าง “พื้นที่ลดเค็ม” กลุ่มตัวอย่างมีผลลัพธ์ทางสุขภาพ ได้แก่ ความดันโลหิต ดัชนีมวลกาย และเส้นรอบเอวลดลงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.05) นอกจากนี้คะแนนเฉลี่ยพฤติกรรมสุขภาพโดยรวม และรายด้าน ได้แก่ การควบคุมอาหาร การออกกำลังกาย การพักผ่อนและจัดการความเครียด การลดการดื่มแอลกอฮอล์ และการลดการสูบบุหรี่ ดีขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.05) เสนอแนะว่ารูปแบบมงกุฎอีสาน 4P โมเดล ควรนำไปประยุกต์ใช้ในกลุ่มเสี่ยงโรคความดันโลหิตสูง เพื่อก่อให้เกิดผลลัพธ์สัมฤทธิ์ผล ได้แก่ ความดันโลหิต ดัชนีมวลกาย และเส้นรอบเอวลดลง