การวิเคราะห์จัดกลุ่มเดือนตามจำนวนผู้ป่วยไข้เลือดออก และปัจจัยภูมิอากาศในจังหวัดเชียงใหม่

บทคัดย่อ

การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์การจัดกลุ่มเดือนตามจำนวนผู้ป่วยโรคไข้เลือดออกและปัจจัยภูมิอากาศในจังหวัดเชียงใหม่ ประเทศไทย โดยใช้ข้อมูลรายเดือนจำนวน 120 เดือน ระหว่างปี พ.ศ. 2558-2567 จากระบบรายงานการเฝ้าระวังโรค 506 และข้อมูล
ภูมิอากาศจากฐานข้อมูลสากล ตัวแปรที่ใช้เป็นข้อมูลรายเดือน ได้แก่ จำนวนผู้ป่วย
ปริมาณฝน ความชื้นสัมพัทธ์ และอุณหภูมิ สำหรับการวิเคราะห์ข้อมูลใช้สถิติพรรณนา วิเคราะห์ความสัมพันธ์โดยใช้ค่าสัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์แบบสเปียร์แมน และจัดกลุ่มเดือนด้วยวิธี K-means clustering โดยเลือกจำนวนกลุ่มที่เหมาะสมจากค่า Silhouette Scores ผลการศึกษาพบว่าสามารถจำแนกเดือนออกเป็น 3 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มที่ 1 (พฤษภาคม-ตุลาคม, ความเสี่ยงสูง) มีจำนวนผู้ป่วยสูงสุด และสัมพันธ์กับฝนและ
ความชื้นสูง กลุ่มที่ 2 (พฤศจิกายน-กุมภาพันธ์, ความเสี่ยงปานกลาง) มีจำนวนผู้ป่วยระดับปานกลางและอุณหภูมิต่ำที่สุด และกลุ่มที่ 3 (กุมภาพันธ์-พฤษภาคม, ความเสี่ยงต่ำ)
มีจำนวนผู้ป่วยต่ำสุดและสัมพันธ์กับฝนและความชื้นต่ำ ปัจจัยที่สัมพันธ์กับจำนวนผู้ป่วย
โรคไข้เลือดออกอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ได้แก่ ปริมาณฝน และความชื้นสัมพัทธ์ โดยมีค่าสัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์แบบสเปียร์แมน เท่ากับ 0.60 และ 0.69 ตามลำดับ (p-value < 0.001)  อย่างไรก็ตาม อุณหภูมิไม่มีความสัมพันธ์อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติกับจำนวนผู้ป่วย โดยมีค่าสัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์แบบสเปียร์แมน เท่ากับ 0.10 (p-value = 0.274) ซึ่งชี้ให้เห็นว่าอุณหภูมิไม่ใช่ตัวแปรภูมิอากาศหลักที่ส่งผลต่อการระบาดของโรคไข้เลือดออก
ในบริบทของจังหวัดเชียงใหม่ ข้อค้นพบการจัดกลุ่มเดือนสามารถนำไปใช้ในการพัฒนาระบบเฝ้าระวังร่วมกับข้อมูลพยากรณ์อากาศ เพื่อการรณรงค์ลดการระบาดของโรคไข้เลือดออกในพื้นที่จังหวัดเชียงใหม่ต่อไป