A study of sand fly species composition and Leishmania parasites in sand flies collected from infective areas and in tourist attraction caves, Lampang province
Keywords:
sand fly, Leishmaniasis, Caves, Lampang provinceAbstract
Leishmaniasis is an emerging disease transmitted by sand flies, which are commonly found in Thailand, particularly in mountainous and moist areas near water sources. This cross-sectional descriptive study aimed to investigate the species composition, density, and the presence of Leishmania parasites in sand flies collected from endemic areas, non-endemic areas, and tourist caves within the National Park in Lampang Province. Sand flies and collection sites were specifically sampled across three seasons—winter, summer, and rainy—from December 2023 to August 2024. A total of 4,391 sand flies were collected (2,276 females and 2,115 males), and were classified into 18 species. The three most predominant female species identified were Sergentomyia anodontis, Sergentomyia indica, and Phlebotomus mascomai. The highest sand fly density was observed during the summer, during March to May, totaling 1,975 individuals. Polymerase Chain Reaction (PCR) testing for Leishmania DNA detected Leishmania martiniquensis in the sand fly species Sergentomyia khawi collected from one area with a history of human cases. The results demonstrate a high diversity of sand fly species in Lampang Province, found in both tourist caves and general environments, and confirm the potential of local sand fly populations to transmit L. martiniquensis. Therefore, continuous surveillance of sand fly species and Leishmania infection is recommended for effective disease prevention and control.
References
กนกอร หลงกลาง และนูรายนา มะสาลี. (2563). การศึกษาความรู้และพฤติกรรมในการขับขี่รถจักรยานยนต์ที่ปลอดภัยของนิสิต มหาวิทยาลัยทักษิณ วิทยาเขตพัทลุง. โครงการวิจัยทางด้านอาชีวอนามัย ความปลอดภัย และสิ่งแวดล้อม หลักสูตร วท.บ. (อาชีวอนามัยและความปลอดภัย). คณะวิทยาการสุขภาพและการกีฬา. พัทลุง: มหาวิทยาลัยทักษิณ วิทยาเขตพัทลุง.
ชัญญากานต์ โกกะพันธ์, ลักษณีย์ บุญขาว, ดวงเดือน ปลดรัมย์ และนลินี เพ็ชรฉกรรจ์. (2565). พฤติกรรมการป้องกันอุบัติเหตุในการขับขี่รถจักรยานยนต์ของผู้ประกอบอาชีพขับรถส่งอาหารในตำบลเมืองศรีไค อำเภอวารินชำราบ จังหวัดอุบลราชธานี. วารสารความปลอดภัยและสุขภาพ, 15(2), 60-72. [สืบค้นเมื่อ 9 กรกฎาคม 2567]; แหล่งข้อมูล: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/JSH/article/view/250217/175573
ณัฐชยา พวงทอง. (2564). ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อพฤติกรรมการป้องกันการหกล้มของผู้สูงอายุ อำเภอทัพทัน จังหวัดอุทัยธานี. สาธารณสุขศาสตรมหาบัณฑิต. คณะสาธารณสุขศาสตร์. พิษณุโลก: มหาวิทยาลัยนเรศวร.
นัพวุฒิ ชื่นบาล, ตรีอมร วิสุทธิศิริ และพรเลขา บรรหารศุภวาท. (2556). การศึกษาปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมสุขภาพของผู้ขับขี่รถจักรยานยนต์รับจ้างในพื้นที่เขตบางเขน กรุงเทพมหานคร [ออนไลน์] [สืบค้นเมื่อ 9 กรกฎาคม 2567]; แหล่งข้อมูลhttps://trsl.thairoads.org/FileUpLoad/1312/140608001312.pdf
นิธิพงศ์ ศรีเบญจมาศ, ปาริฉัตร เทือกคำซาว และศิรินพร จันทะคุณ. (2564). ปัจจัยทำนายพฤติกรรมการ ป้องกันอุบัติเหตุจากรถจักรยานยนต์ ของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาตอนปลาย. วารสารไทยเภสัชศาสตร์และวิทยาการสุขภาพ 2564, 16(1), 16-22. [ออนไลน์]. [สืบค้นเมื่อ 9 กรกฎาคม 2567]; แหล่งข้อมูล: https://ejournals.swu.ac.th/index.php/pharm/article/view/13407/10948.
ภาวิณี เอี่ยมตระกูล และสรารัตน์ ฉายพงษ์. (2564). การศึกษาปัจจัยพฤติกรรมเสี่ยงที่ส่งผลต่อการเกิดอุบัติเหตุทางถนน. วารสารชุมชนวิจัย, 15(3), 30-42. [ออนไลน์]. [สืบค้นเมื่อ 9 กรกฎาคม 2567]; แหล่งข้อมูล: https://trsl.thairoads.org/FileUpLoad/1813/220206001813.pdf.
ปนัดดา หนูน้อย, มาริษา เพิ่มทองมาก, สุธินี มีอยู่ และคณะ. (2565). ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการเกิดอุบัติเหตุในผู้สูงอายุ ตำบลดอนยาง อำเภอเมือง จังหวัดเพชรบุรี. การประชุมวิชาการระดับชาติ ครั้งที่ 14 มหาวิทยาลัยราชภัฏนครปฐม; 7-8 กรกฎาคม 2565; มหาวิทยาลัยราชภัฏนครปฐม. นครปฐม: สถาบันวิจัยและพัฒนา มหาวิทยาลัยราชภัฏนครปฐม
รัตน์ดาวรรณ คลังกลาง และขนิษฐา นันทบุตร. (2562). สถานการณ์การเกิดอุบัติเหตุในผู้สูงอายุและการดูแลตนเองเพื่อป้องกันอุบัติเหตุ. วารสารการพยาบาลและการดูแลสุขภาพ, 37(3), 164-172. [สืบค้นเมื่อ 9 กรกฎาคม 2567]; แหล่งข้อมูล: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/jnat-ned/article/view/219736/152050
โรงพยาบาลเวียงป่าเป้า. (2567). รายงานอุบัติเหตุทางถนนที่มารักษาที่โรงพยาบาลเวียงป่าเป้า ปี พ.ศ. 2564-2566. [ออนไลน์]. [สืบค้นเมื่อ 10 มิถุนายน 2567]. แหล่งข้อมูล: https://lookerstudio.google.com/u/0/reporting/11ea72f4-edbf-4947-86fa-8eaaa5adbe5c/page/Hg6bE
ลักษณีย์ บุญขาว, ชลธิชา มะยุรา, ภูวนันท์ มาตรา และวิไลวรรณ โสภา. (2565). ระบบการจัดการความ
ปลอดภัยในการขับขี่และพฤติกรรมการขับขี่รถจักรยานยนต์ของนักเรียนและผู้ปกครองในโรงเรียนเครือข่ายมหาวิทยาลัยอุบลราชธานี. วารสารความปลอดภัยและสิ่งแวดล้อม, 31(2), 57-84. [สืบค้นเมื่อ 10 มิถุนายน 2567]; แหล่งข้อมูล: https://he03.tci-thaijo.org/index.php/OHSWA/article/view/1335/808.
วนิดา ราชมี, ทิพย์วรรณ จูมแพง และลลิตา สุกแสงปัญญา (2565). ปัจจัยที่ส่งผลต่อการพลัดตกหกล้มของผู้สูงอายุ เขตสุขภาพที่ 6. ศูนย์อนามัยที่ 6 ชลบุรี กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข.
วรรณา อิ่มจิตต์, ณัฐกฤตา ศิริโสภณ, กรัณฑรัตน์ บุญช่วยธนาสิทธิ์, อัจริยะ เอนก และอลิสา นิติธรรม. (2562). ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมการป้องกันอุบัติเหตุจากการขับขี่รถจักรยานยนต์ของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาตอนปลายโรงเรียนเบญจมราชรังสฤษฎิ์ จังหวัดฉะเชิงเทรา. วารสารสุขศึกษา พลศึกษา และสันทนาการ, 45(2), 115-166. [สืบค้นเมื่อ 9 กรกฎาคม 2567]; แหล่งข้อมูล: https://so03.tci-thaijo.org/index.php/tahper/article/view/243381/164813.
วัลลีย์ อาษาไชย (2566). ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมการป้องกันอุบัติเหตุจากการขับขี่ รถจักรยานยนต์ของผู้ขับขี่รถจักรยานยนต์ในตำบลหนองหญ้าไซ อำเภอวังสามหมอ จังหวัดอุดรธานี [ออนไลน์]. [สืบค้นเมื่อ 9 กรกฎาคม 2567]; แหล่งข้อมูล: https://backoffice.udpho.org/openaccess/control/download.php?id=MjMy.
ศูนย์ข้อมูลอุบัติเหตุ เพื่อเสริมสร้างวัฒนธรรมความปลอดภัยทางถนน. (2568). การเปรียบเทียบสถิติการเกิดอุบัติเหตุทางถนนในประเทศไทย [ออนไลน์]. [สืบค้นเมื่อ 10 มิถุนายน 2568]; แหล่งข้อมูล: https://www.thairsc.com/data-compare.
สำนักสวัสดิภาพการขนส่งทางบก. (2564). กรมการขนส่งทางบก. 9 เทคนิคขับขี่รถจักรยานยนต์ให้ปลอดภัย. [ออนไลน์]. [สืบค้นเมื่อ 19 กุมภาพันธ์ 2568]; แหล่งข้อมูล: https://safedrivedlt.com/1008356-2/.
สำนักงานนโยบายและแผนการขนส่งและจราจร. (2565). รายงานการวิเคราะห์สถานการณ์อุบัติเหตุทางถนนของกระทรวงคมนาคม พ.ศ. 2564 [ออนไลน์]. [สืบค้นเมื่อ 10 มิถุนายน 2567]; แหล่งข้อมูล: https://www.otp.go.th/uploads/tiny_uploads/PDF/2565-09/25650919-ReportExcident-2565.pdf
Jalaludin, J., Widyaningsih, N., & Dwiatmoko, H. (2022). Theory of planned behavior application on motorcycle rider safety behavior. Astonjadro Ceaesj, 11(1), 198-206 [cited 2025 October 20]; Available from: https://ejournal.uika-bogor.ac.id/index.php/ASTONJADRO/article/view/5990/3290.
Leong, L. V., Mohd Shafie, S. A., Gooi, P. K., & Goh, W. C. (2021). Assessing Self-Reported Risky Riding Behavior of Motorcyclists at Unsignalized Intersections for Sustainable Transportation. Sustainability 2021, 13, 9144, 1-31. [cited 2025 October 20]; Available from: https://www.mdpi.com/2071-1050/13/16/9144?utm_source=chatgpt.com.
Maiman, L. A. and Becker, M. H. (1974). The Health Belief Model : Origins and Correlates in Psychological Theory. Health Education Monographs, 2(4), 336-347. [cited 2025 October 20]; Available from: https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/109019817400200404
Wali, B., Khattak, A. J., & Khattak, A. J. (2018). A heterogeneity based case-control analysis of motorcyclist’s injury crashes: Evidence from motorcycle crash causation study. Accident Analysis & Prevention, 119, 202-214. [cited 2025 October 20]; Available from: https://doi.org/10.1016/j.aap.2018.07.024
World Health Organization. (2023). Global status report on road safety 2023 [online]. [Cited 2024 June 10]; Available from: https://iris.who.int/server/api/core/bitstreams/46275f9f- ef66-4892-8ddd-a496ef8c1b74/content
Cheng, Y. F., Xirasagar, S., Yang, T. H., Kuo, N. W., & Lin, H. C. (2022). Association of hearing loss with land transport accidents: a nationwide population-based study. International Journal of Audiology, 61(9), 731-735. [cited 2025 October 20]. Available from: https://doi.org/10.1080/14992027.2021.1998677
