Dynamics of Key Identities Influencing the Changing Prevalence of Opisthorchiasis in Health-Management Sub-districts, Chiang Mai Province
Keywords:
Social identity, Personal identity, Prevalence of Opisthorchiasis, Health Management sub-districtAbstract
This qualitative study, employing a focused of micro-ethnographic approach, aimed to understand social and personal identities influencing the prevalence of Opisthorchiasis within Health Management Sub-districts in Chiang Mai. 175 Key informants were purposively selected from individuals previously screened for Liver Fluke and Health Management Sub-district committee’s member from high-risk, low-risk and non-risk subdistricts, covering 15 sub-districts. Data were collected between November 1, 2023 to October 31, 2024 by using focus group discussions, in-depth interviews and observations. Data were analyzed through content analysis. The study found that key identities influenced the changing prevalence of Opisthorchiasis as
1) Social identity, which included cultural practices such as raw fish consumption during funeral ceremonies, settlement patterns near water sources, and traditional rural lifestyles, which have gradually diminished due to urbanization, expanded infrastructure, formal education, and new normal lifestyles and 2) Personal identity, which involed a reduced in raw fish consumption behaviors and related personal beliefs, alongside improved preventive behaviors—particularly among females and the younger generations and increased access to liver fluke screening services. Furthermore, the study suggests that the dynamics of personal identity must be driven through the health management sub-districts. Key driving activities include community health screening, health education, integration into school curricula, the promotion of role models, and the implementation of social innovations or measures.
References
กรมควบคุมโรค. (2558). แนวทางการดำเนินงานโครงการกำจัดพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดีถวายเป็นพระราชกุศลฯ ในพุทธศักราช 2559. กรุงเทพมหานคร: สำนักโรคติดต่อทั่วไป.
กรมควบคุมโรค. (2560). รายละเอียดตัวชี้วัดระดับกระทรวง ปี 2561 ตัวชี้วัดที่ 16: ร้อยละของตำบลจัดการสุขภาพในการเฝ้าระวัง ป้องกันแก้ไขปัญหาโรคพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดี. การประชุมอธิบายแผนการตรวจราชการกระทรวงสาธารณสุข ประจำปี 2561; วันที่ 13-14 ตุลาคม 2560; เชียงใหม่. นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข; 358-361.
กรมควบคุมโรค. (2563). รายงานฉบับสมบูรณ์โครงการเฝ้าระวังเพื่อแก้ปัญหาผลกระทบต่อการแพร่โรคพยาธิใบไม้เลือด พยาธิใบไม้ตับที่มีหอยเป็นโฮสต์กึ่งกลางนำโรค และมีชีวิตครบวงจรในน้ำ ในพื้นที่โครงการประตูระบายน้ำแม่สอย จังหวัดเชียงใหม่ ปีงบประมาณ 2563. นนทบุรี: กรมควบคุมโรค.
กรมควบคุมโรค. (2564). รายงานประจำปี 2563. นนทบุรี: กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข.
กรมควบคุมโรค. (2568). สถานการณ์โรคพยาธิใบไม้ตับ Dashboard OV-CCA 1.0. [ออนไลน์]. [สืบค้นเมื่อ 12 มกราคม 2568]; แหล่งข้อมูล: https://helminth.ddc.moph.go.th/helminth_v3/ov/cca/hub/ov?fiscal_year=2559
กิตติศักดิ์ ประครองใจ, สุมัทนา กลางคาร และสมศักดิ์ ศรีภักดี. (2564). การพัฒนารูปแบบการป้องกันโรคพยาธิใบไม้ตับแบบมีส่วนร่วม ตำบลพรสำราญ อำเภอคูเมือง จังหวัดบุรีรัมย์. วารสารวิชาการสาธารณสุขสุขชุมชน, 7(4), 87-100. [สืบค้นเมื่อ 30 มกราคม 2567]; แหล่งข้อมูล: https://he02.tci-thaijo.org/index.php/ajcph/article/view/250906/174320
จิตรานนท์ โกสีย์รัตนาภิบาล และกิตติยา ไกรยราช. (2568). การพัฒนารูปแบบการป้องกันโรคพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดีของประชาชนจังหวัดสกลนคร. วารสารวิทยาศาสตร์สุขภาพและการสาธารณสุขชุมชน, 8(1), 103-119. [สืบค้นเมื่อ 30 มกราคม 2569]; แหล่งข้อมูล: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/jhscph/article/view/275653
ฉัตรชัย คำดอกรับ และเกรียงศักดิ์ เวทีวุฒาจารย์. (2561). ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับในประชาชนอายุ 40 ปีขึ้นไป อำเภอชุมแพ จังหวัดขอนแก่น. วารสารโรงพยาบาลสกลนคร, 21(3), 75-83.
บุษยากร ตีระพฤติกุลชัย และกาญจนา แก้วเทพ. (2557). พิธีกรรมงานศพแบบล้านนา: สื่อพิธีกรรมกับความเข้มแข็งของชุมชน. วารสารภาษาและวัฒนธรรม, 29(2), 5-28. [สืบค้นเมื่อ 30 มกราคม 2567]; แหล่งข้อมูล: https://so03.tci-thaijo.org/index.php/JLC/article/view/20234
วันชัย เหล่าเสถียรกิจ, ศศิธร เจริญประเสริฐ, กันยารัตน์ เหล่าเสถียรกิจ, พุทธิไกร ประมวล และศักรินทร์ บุญประสงค์. (2562). ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการบริโภคปลาดิบ-สุกๆ ดิบๆ ของประชาชนจังหวัดศรีสะเกษ ปี 2559. วารสารวิชาการสาธารณสุข, 28(6), 974-985. [สืบค้นเมื่อ 30 มกราคม 2567]; แหล่งข้อมูล: https://thaidj.org/index.php/JHS/article/view/8325
ศิลาวัฒน์ ชัยวงศ์. (2560). ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อการเปลี่ยนแปลงความเชื่อและพิธีกรรม การจัดงานศพของชาวล้านนา. วารสาร มจร สังคมศาสตร์ปริทรรศน์, 6(2-03), 487-500. [สืบค้นเมื่อ 30 มกราคม 2567]; แหล่งข้อมูล: https://so03.tci-thaijo.org/index.php/jssr/article/view/243445
สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดเชียงใหม่. (2567). สถานการณ์และผลการดำเนินงานป้องกันควบคุมโรคพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดี จังหวัดเชียงใหม่ ประจำปี 2566. เชียงใหม่: กลุ่มงานควบคุมโรคติดต่อ.
อัจฉราพรรณ ชั่งยนต์ และชัยธัช จันทร์สมุด. (2564). การส่งเสริมเพื่อปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการบริโภคเพื่อป้องกันโรคของผู้ป่วยโรคพยาธิใบไม้ตับในเขตรับผิดชอบโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านหนองแซง ตำบลสำราญ อำเภอสามชัย จังหวัดกาฬสินธุ์. วารสารวิจัยและพัฒนาระบบสุขภาพ, 14(1), 25-32. [สืบค้นเมื่อ 30 มกราคม 2567]; แหล่งข้อมูล: https://he02.tci-thaijo.org/index.php/RDHSJ/article/view/255294
อิทธิพงษ์ ทองศรีเกตุ, จิรวัฒน์ รักชาติ และสุรชัย ศรีนรจันทร์. (2566). การพัฒนาสุขภาวะของผู้สูงอายุภาคเหนือโดยใช้ภูมิปัญญาล้านนาเป็นฐาน: การบริโภค การทำการเกษตร และสื่อพิธีกรรม. Journal of Roi Kaensarn Academi, 8(8), 560-578. [สืบค้นเมื่อ 30 มกราคม 2567]; แหล่งข้อมูล: https://so02.tci-thaijo.org/index.php/JRKSA/article/view/262312

