การวิเคราะห์สหสัมพันธ์เพื่อหาช่วงเวลาหน่วงระหว่างปัจจัยทางอุตุนิยมวิทยาและโรคติดต่อตามฤดูกาลในภาคเหนือของประเทศไทย

บทคัดย่อ

    โรคติดต่อตามฤดูกาลเป็นปัญหาสาธารณสุขที่สำคัญในภาคเหนือของประเทศไทยการคาดการณ์อุบัติการณ์ของโรคเพื่อการเฝ้าระวังยังคงมีความท้าทาย เนื่องจากความสัมพันธ์ระหว่างปัจจัยทางภูมิอากาศและโรคติดต่อมักมีช่วงเวลาหน่วง (Lag Time) ที่แตกต่างกันการศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์หาช่วงเวลาหน่วงที่เหมาะสมที่สุดระหว่างปัจจัยทางอุตุนิยมวิทยา และอุบัติการณ์ของโรคติดต่อที่สำคัญ โดยใช้วิธีการศึกษาเชิงนิเวศ (Ecological study) ใช้ข้อมูลอนุกรมเวลารายสัปดาห์ของอุบัติการณ์โรคไข้เลือดออก เลปโตสไปโรซิส และโรคมือ เท้า ปาก ร่วมกับข้อมูลอุณหภูมิ ความชื้น และปริมาณน้ำฝนในภาคเหนือของประเทศไทย ระหว่างปี พ.ศ. 2552-2562 วิเคราะห์ความสัมพันธ์ด้วยสถิติสหสัมพันธ์ข้าม (Cross-Correlation Function: CCF) โดยใช้ค่าสัมประสิทธิ์ของสเปียร์แมน เปรียบเทียบระหว่างผลลัพธ์จากข้อมูลที่ยังไม่คงที่ (Non-stationary) และข้อมูลที่ผ่านการปรับให้คงที่ (Stationary) แล้ว ผลการศึกษาพบว่า โรคไข้เลือดออกมีช่วงเวลาหน่วงที่ยาวนาน 25 สัปดาห์หลังการเปลี่ยนแปลงของอุณหภูมิ (ρ=0.15, 95% CI=0.07-0.23) ในขณะที่โรคเลปโตสไปโรซิสมีช่วงเวลาหน่วง 6 สัปดาห์หลังปริมาณน้ำฝนเพิ่มขึ้น (ρ=0.12, 95% CI=0.04-0.19) และโรคมือ เท้า ปาก มีช่วงเวลาหน่วงเพียง 1 สัปดาห์หลังการเปลี่ยนแปลงความชื้น (ρ=0.23, 95% CI=0.15-0.31) องค์ความรู้เรื่องช่วงเวลาหน่วงที่จำเพาะเจาะจงของแต่ละโรคนี้ มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการพัฒนาระบบเตือนภัยล่วงหน้าที่แม่นยำและทันการณ์ ซึ่งจะช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการวางแผนป้องกันและควบคุมโรคในระดับภูมิภาคให้ดียิ่งขึ้น