การพัฒนารูปแบบการส่งเสริมสุขภาพของผู้สูงอายุกลุ่มติดสังคมโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน ในอำเภอเมือง จังหวัดอุบลราชธานี

บทคัดย่อ

วัตถุประสงค์ : เพื่อพัฒนาและประเมินผลรูปแบบการส่งเสริมสุขภาพของผู้สูงอายุกลุ่มติดสังคมโดยการมีส่วนร่วมของชุมชนในอำเภอเมืองอุบลราชธานี จังหวัดอุบลราชธานี

รูปแบบและวิธีการ : การวิจัยเป็นการวิจัยและพัฒนา ประกอบด้วย 4 ระยะ ได้แก่ ระยะที่ 1 ศึกษาสภาพปัญหาและแนวทางการส่งเสริมสุขภาพของผู้สูงอายุกลุ่มติดสังคม โดยการสัมภาษณ์และการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ร่วมกับผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง พร้อมทั้งเก็บข้อมูลเชิงปริมาณเกี่ยวกับคุณภาพชีวิตและพฤติกรรมสุขภาพ ของผู้สูงอายุ ระยะที่ 2 พัฒนารูปแบบการส่งเสริมสุขภาพโดยการจัดอภิปรายกลุ่ม (Focus group discussion) ระยะที่ 3 นำรูปแบบที่พัฒนาขึ้นไปทดลองใช้กับผู้สูงอายุกลุ่มติดสังคมในตำบลขามใหญ่ อำเภอเมือง จังหวัดอุบลราชธานี โดยรูปแบบประกอบด้วยกิจกรรมส่งเสริมสุขภาพ 4 ด้าน ได้แก่ ด้านร่างกาย จิตใจ สังคม และสิ่งแวดล้อม ระยะที่ 4 ประเมินผลรูปแบบกิจกรรมและความพึงพอใจรูปแบบการส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุกลุ่มติดสังคม กลุ่มเป้าหมาย เก็บข้อมูลเชิงปริมาณ ได้แก่ ผู้สูงอายุกลุ่มติดสังคม 90 คน และข้อมูลเชิงคุณภาพ จำนวน 24 คน ได้แก่ กลุ่มผู้สูงอายุกลุ่มติดสังคม ผู้นำชุมชน อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) และผู้รับผิดชอบงานผู้สูงอายุโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล องค์การบริหารส่วนตำบล ข้อมูลเชิงคุณภาพวิเคราะห์ข้อมูลโดยการวิเคราะห์เนื้อหา ข้อมูลเชิงปริมาณข้อมูลทั่วไป คุณภาพชีวิต พฤติกรรมสุขภาพ และความพึงพอใจวิเคราะห์ด้วยสถิติเชิงพรรณนานําเสนอค่าจํานวน ร้อยละ ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ค่ามัธยฐาน (Min, Max)

ผลการศึกษา : ระยะที่ 1 พบว่าปัญหาการส่งเสริมสุขภาพของผู้สูงอายุกลุ่มติดสังคม คือ ผู้สูงอายุมีความรู้ในการดูแลสุขภาพแต่ขาดการตรวจสุขภาพ ชุมชนไม่มีแนวทางการส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุที่ชัดเจน การจัดบริการสุขภาพของโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลไม่สอดคล้องกับความต้องการของชุมชน ระยะที่ 2 การพัฒนารูปแบบการส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุกลุ่มติดสังคมโดยการมีส่วนร่วมของชุมชนในการกำหนดแนวทางตามความต้องการในการส่งเสริมสุขภาพ มีปฏิทินในการจัดกิจกรรม โดยมีผู้นำชุมชนและ อสม. เป็นผู้นำในการทำกิจกรรม ระยะที่ 3 นำรูปแบบการส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุมาทดลองใช้กับผู้สูงอายุกลุ่มติดสังคมในตำบลขามใหญ่ อำเภอเมือง จังหวัดอุบลราชธานี มีองค์ประกอบคือ สร้างจิตสำนึก ไม่ต้องยึดติดเวลา โดยการจัดรูปแบบกิจกรรมส่งเสริมสุขภาพของผู้สูงอายุประกอบด้วยกิจกรรมการส่งเสริมสุขภาพ 4 ด้าน ดังนี้ ด้านร่างกาย ด้านจิตใจ ด้านสังคม มีกิจกรรม ด้านสิ่งแวดล้อม ระยะที่ 4 หลังการพัฒนารูปแบบการส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุมีพฤติกรรมการส่งเสริมสุขภาพปฏิบัติเป็นประจำ คุณภาพชีวิตภาพรวมอยู่ในระดับดี ร้อยละ 88.20 และความพึงพอใจของการใช้รูปแบบระดับมากที่สุด (Mean = 4.69, SD = 0.42)

สรุปผลการศึกษา : การพัฒนารูปแบบการส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุกลุ่มติดสังคมโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน ทำให้ผู้สูงอายุได้รับการส่งเสริมสุขภาพอย่างต่อเนื่องสม่ำเสมอ ส่งผลให้มีพฤติกรรมสุขภาพที่เหมาะสมและมีคุณภาพชีวิตที่ดี