สถานการณ์มารดาตาย ปี 2563-2567 ในเขตสุขภาพที่ 7
คำสำคัญ:
การตายมารดา, เขตสุขภาพที่ 7, รูปแบบ 3 ล่าช้า, ภาวะตกเลือดหลังคลอด, ระบบบริการสุขภาพบทคัดย่อ
วัตถุประสงค์ : เพื่อศึกษาสถานการณ์การตายของมารดา สาเหตุการตาย และความล่าช้า 3 ประการ (3-Delays) ที่เกี่ยวข้องกับการตายของมารดาในเขตสุขภาพที่ 7
รูปแบบและวิธีวิจัย : การวิจัยเชิงพรรณนาแบบศึกษาข้อมูลย้อนหลัง (Retrospective Descriptive Study) จากแบบรายงานการตายของมารดา (Confidential Enquiry: CE) และบันทึกการประชุมคณะกรรมการอนามัยแม่และเด็ก เขตสุขภาพที่ 7 ศึกษามารดาที่เสียชีวิตระหว่างตั้งครรภ์ ระยะคลอด และภายใน 42 วันหลังคลอด จำนวน 31 ราย ระหว่างเดือนตุลาคม พ.ศ. 2562 ถึงกันยายน พ.ศ. 2567 (ปีงบประมาณ 2563 - 2567) เครื่องมือที่ใช้ประกอบด้วยแบบบันทึกข้อมูลทั่วไป แบบบันทึกสาเหตุการตาย และแบบวิเคราะห์ความล่าช้า 3 ประการ ซึ่งพัฒนาจากแบบรายงานมาตรฐานของกรมอนามัย วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา ได้แก่ ความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และอัตราส่วนการตายมารดา
ผลการศึกษา : ในช่วงเวลาศึกษาพบการเกิดมีชีพจำนวน 134,228 ราย อัตราส่วนการตายมารดาในปีงบประมาณ 2563–2567 เท่ากับ 26.30, 34.32, 19.80, 13.73 และ 21.07 ต่อการเกิดมีชีพแสนคน ตามลำดับ สาเหตุการตายทางตรงที่พบบ่อยที่สุดคือ ภาวะตกเลือดหลังคลอด (ร้อยละ 25.81) รองลงมาคือ ภาวะลิ่มเลือดอุดกั้นในปอด และ ภาวะความดันโลหิตสูงร่วมกับการตั้งครรภ์ (ร้อยละ 12.90 เท่ากัน)
ส่วนสาเหตุการตายทางอ้อมที่พบบ่อยที่สุดคือ ปอดอักเสบจากโรคติดเชื้อโควิด-19 (ร้อยละ 9.68) การวิเคราะห์ 3-Delays Model พบว่าความล่าช้าในการได้รับการดูแลรักษาที่เหมาะสม (3-Delays) มีสัดส่วนสูงที่สุดในทุกปีของการศึกษา และมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นจากร้อยละ 46.00 ในปี 2563 เป็นร้อยละ 68.00 ในปี 2567
สรุปผลการศึกษา : อัตราส่วนการตายมารดาในเขตสุขภาพที่ 7 ยังคงสูงกว่าเป้าหมายระดับประเทศ โดยการตายส่วนใหญ่เกิดจากสาเหตุที่สามารถป้องกันได้ และสัมพันธ์กับความล่าช้าในการได้รับการดูแลรักษาที่เหมาะสม (Delay-3) ผลการศึกษาสนับสนุนความจำเป็นในการพัฒนาระบบบริการสูติกรรมฉุกเฉินการทบทวนการตายมารดาเชิงระบบ และการยกระดับคุณภาพการดูแลในทุกระดับของเครือข่ายบริการ
เอกสารอ้างอิง
World Health Organization. Trends in maternal mortality 2000 to 2017: estimates by WHO, UNICEF, UNFPA, World Bank Group and the United Nations Population Division [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2019 [cited 2024 Mar 4]. Available from: https://apps.who.int/iris/handle/10665/327595.
World Health Organization. Trends in maternal mortality 2000 to 2020: estimates by WHO, UNICEF, UNFPA, World Bank Group and UNDESA/Population Division [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2023 [cited 2024 Mar 24]. Available from: https://data.unicef.org/resources/trends-in-maternal-mortality-2000-to-2020.
กองตรวจราชการ กระทรวงสาธารณสุข. แผนการตรวจราชการกระทรวงสาธารณสุข ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2567 [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข; 2567 [เข้าถึงเมื่อ 2567 ต.ค. 15]. เข้าถึงได้จาก: https://ops.moph.go.th/public/index.php/policy_plan.
สำนักส่งเสริมสุขภาพ กรมอนามัย. การวิเคราะห์สถานการณ์การตายมารดาไทยประจำปีงบประมาณ 2567 จากระบบเฝ้าระวังการตายมารดา สำนักส่งเสริมสุขภาพ กรมอนามัย [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: กรมอนามัย; 2567 [เข้าถึงเมื่อ 2567 ต.ค. 15]. เข้าถึงได้จาก: https://hp.anamai.moph.go.th.
ศูนย์อนามัยที่ 7 ขอนแก่น กระทรวงสาธารณสุข. เอกสารสรุปรายงานการประชุมคณะกรรมการอนามัยแม่และเด็ก เขตสุขภาพที่ 7 ปีงบประมาณ 2566-2567 [เอกสารอัดสำเนา]. ขอนแก่น: ศูนย์อนามัยที่ 7 ขอนแก่น; 2567.
Thaddeus S, Maine D. Too far to walk: maternal mortality in context. Soc Sci Med. 1994;38(8):1091-110. doi:10.1016/0277-9536(94)90226-7.
Pacagnella RC, Cecatti JG, Osis MJ, Souza JP. The role of delays in severe maternal morbidity and mortality: expanding the conceptual framework. Reprod Health Matters. 2012;20(39):155-63. doi:10.1016/S0968-8080(12)39601-8.
บุญชม ศรีสะอาด. การวิจัยเบื้องต้น. พิมพ์ครั้งที่ 10. กรุงเทพฯ: สุวีริยาสาส์น; 2560.
กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข. รายงานสถานการณ์การตายมารดาของประเทศไทย. นนทบุรี: กรมอนามัย; 2566.
Say L, Chou D, Gemmill A, Tunçalp Ö, Moller AB, Daniels J, et al. Global causes of maternal death: a WHO systematic analysis. Lancet Glob Health. 2014;2(6):e323-33. doi:10.1016/S2214-109X(14)70227-X.
Knight M, Nair M, Tuffnell D, et al., editors. Saving lives, improving mothers' care: lessons learned to inform maternity care from the UK and Ireland Confidential Enquiries into Maternal Deaths and Morbidity 2013-15. Oxford: National Perinatal Epidemiology Unit, University of Oxford; 2017.
สำนักส่งเสริมสุขภาพ กรมอนามัย. แนวทางการดูแลหญิงตั้งครรภ์คุณภาพ. นนทบุรี: กรมอนามัย; 2565.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารโรงพยาบาลมหาสารคาม
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
วารสารนี้เป็นลิขสิทธิ์ของโรงพยาบาลมหาสารคาม
