ความสัมพันธ์ของสายพันธุ์ Human papillomavirus และผลตรวจทางเซลล์วิทยา; เพื่อพัฒนาแนวทางในการคัดกรองมะเร็งปากมดลูก

บทคัดย่อ

วัตถุประสงค์ : เพื่อศึกษาความสัมพันธ์ของสายพันธุ์ Human papillomavirus (HPV) ชนิดความเสี่ยงสูงกับผลตรวจทางเซลล์วิทยาและผลการส่องกล้องคอลโปสโคป และนำผลการศึกษามาพัฒนาแนวทางการคัดกรอง การรายงานผล และการติดตามผู้ป่วยมะเร็งปากมดลูกของจังหวัดมหาสารคาม

รูปแบบและวิธีวิจัย : การวิจัยและพัฒนา (Research and Development) ประกอบด้วย 2 ระยะ ระยะที่ 1 ศึกษาย้อนหลังเชิงวิเคราะห์จากข้อมูลสตรีอายุ 30 - 60 ปี ที่ได้รับการตรวจคัดกรองมะเร็งปากมดลูกด้วยวิธี HPV DNA test ณ โรงพยาบาลมหาสารคาม ระหว่างวันที่ 1 มกราคม - 31 ธันวาคม 2566 วิเคราะห์ข้อมูลสายพันธุ์ HPV ผลตรวจ Liquid-based Cytology (LBC) และผลการส่องกล้องคอลโปสโคปด้วยโปรแกรมสถิติ SPSS ระยะที่ 2 นำผลการศึกษามาพัฒนาแนวทางการส่งตรวจ การรายงานผล และการติดตามผู้ที่มีผล HPV positive

ผลการศึกษา : ระยะที่ 1 พบว่า จากสตรีที่ได้รับการตรวจคัดกรองจำนวน 17,276 ราย พบ HPV positive ร้อยละ 11.1 ในกลุ่มที่มีข้อมูล LBC ครบ 480 ราย ผลตรวจ LBC พบความผิดปกติตั้งแต่ ASC-US ขึ้นไป ร้อยละ 5.0 HPV 58 สัมพันธ์กับ LBC ผิดปกติตั้งแต่ ASC- US ขึ้นไปอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p = 0.038) ผู้ป่วยที่ได้รับการส่องกล้องคอลโปสโคป 155 ราย พบความแตกต่างของผลการตรวจระหว่าง HPV 16 และ HPV 18 อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p = 0.013) โดย HPV 16 มีความสัมพันธ์กับ HSIL/CIN2-3 มากกว่า HPV 18 ขณะที่ HPV 18 มีสัดส่วนการพบมะเร็งปากมดลูกสูงกว่า นอกจากนี้ HPV 16 มีความไวสูงในการทำนาย HSIL/CIN2-3 (ร้อยละ 81.08)  ส่วน HPV 18 มีความไว ความจำเพาะ และความแม่นยำสูงกว่าในการทำนายมะเร็งปากมดลูก ระยะที่ 2 พัฒนาแนวทาง 1) แนวทางการส่งตรวจตามระดับความเสี่ยง 2) การรายงานผลโดยระบุสายพันธุ์ 3) การติดตามผู้ติดเชื้อโดยใช้ระบบดิจิทัล “HPV Care Track”  พบว่า ผลการประเมินความเหมาะสมของแนวทางโดยผู้เชี่ยวชาญทุกด้านได้รับคะแนนอยู่ในระดับมากที่สุด โดยมีค่ามัธยฐานเท่ากับ 5.00 และค่าพิสัยระหว่างควอไทล์เท่ากับ 0.00 - 1.00 การพัฒนานี้สามารถเพิ่มประสิทธิภาพการรายงานผลและการติดตามผู้ป่วย ทำให้สามารถติดตามผู้ติดเชื้อ HPV กลับมาตรวจหาความผิดปกติทางเซลล์วิทยาได้เพิ่มขึ้นถึงร้อยละ  77 แนวทางที่พัฒนาขึ้นมีความถูกต้องทางวิชาการ มีความชัดเจน สามารถนำไปใช้ในระบบบริการได้จริง และมีความเหมาะสมสำหรับใช้เป็นแนวทางการดูแลผู้ที่มีผล HPV DNA positive ในจังหวัดมหาสารคาม

สรุปผลการศึกษา : HPV 58 มีความสัมพันธ์กับความผิดปกติทางเซลล์วิทยา ส่วน HPV 16 และ HPV 18 มีความสัมพันธ์กับรอยโรคระดับสูงและมะเร็งปากมดลูก ผลการศึกษาสนับสนุนการใช้ข้อมูล HPV genotype ในการประเมินความเสี่ยง พัฒนาระบบรายงานผล การส่งต่อ และการติดตามผู้ป่วย เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการคัดกรองมะเร็งปากมดลูกในระดับพื้นที่