ประสิทธิผลของระบบเตือนและคัดกรองการสั่งใช้ยาเมทฟอร์มินในผู้ป่วยที่มีค่าการทำงานของไตบกพร่องในระบบจ่ายยาของโรงพยาบาล
คำสำคัญ:
เมทฟอร์มิน, ภาวะเลือดเป็นกรด, ระบบเตือน, ผู้ป่วยโรคไตบทคัดย่อ
ความเป็นมา: เมทฟอร์มินเป็นยาทางเลือกแรกในการรักษาโรคเบาหวาน เมื่อใช้ในผู้ป่วยที่มีการทำงานของไตบกพร่อง ต้องปรับขนาดยา เนื่องจากมีโอกาสทำให้เกิดภาวะเลือดเป็นกรดจากการคั่งของกรดแลคติคซึ่งสัมพันธ์กับการใช้เมทฟอร์มิน (metformin-associated lactic acidosis; MALA) แม้อุบัติการณ์เกิดน้อยแต่อัตราการเสียชีวิตสูง จึงพัฒนาระบบเตือนและคัดกรองการสั่งใช้เมทฟอร์มินในระบบจ่ายยาผู้ป่วยใน ให้มีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น
วัตถุประสงค์: เพื่อประเมินประสิทธิผลของระบบเตือนและคัดกรองการสั่งใช้เมทฟอร์มินในระบบจ่ายยาผู้ป่วยใน
วิธีวิจัย: ศึกษาและพัฒนาระบบแจ้งเตือนการสั่งใช้เมทฟอร์มินโดยจับคู่กับค่าทางห้องปฏิบัติการที่แสดงค่าการทำงานของไต เมื่อระบบตรวจพบค่าการทำงานของไตว่าบกพร่อง เภสัชกรแผนกผู้ป่วยในประสานแจ้งแพทย์หากพบว่าขนาดยาไม่เหมาะสม วิเคราะห์ข้อมูลย้อนหลังภายหลังใช้ระบบ 1 ปี เพื่อเปรียบเทียบความเหมาะสมของขนาดยาและอุบัติการณ์ MALA
ผลการวิจัย: หลังพัฒนาระบบเตือนและคัดกรองการสั่งใช้เมทฟอร์มินโดยจับคู่กับค่าทางห้องปฏิบัติการที่แสดงค่าการทำงานของไต อัตราความไม่เหมาะสมของการสั่งใช้ขนาดเมทฟอร์มินลดลงจากร้อยละ 32.20 เป็น 26.66 (95% CI: 2.16 - 8.92, p-value = 0.001) และไม่พบอุบัติการณ์ MALA ที่เกี่ยวข้องกับการสั่งใช้ยาในผู้ป่วยใน
สรุปผล: ระบบแจ้งเตือนการสั่งใช้เมทฟอร์มินโดยจับคู่กับค่าทางห้องปฏิบัติการที่แสดงค่าการทำงานของไต มีประสิทธิผลเพิ่มความเหมาะสมของการสั่งใช้เมทฟอร์มินอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ
เอกสารอ้างอิง
International Diabetes Federation (IDF). Thailand diabetes statistics & insights: IDF diabetes atlas 10th edition [Internet]. Brussels: IDF; 2024 [cited 2026 Jun 15]. Available from: https://diabetesatlas.org/data-by-location/country/thailand/
กานต์มณี สังขพันธ์, ปิยวรรณ แก้วทอน, พัชรี ขวัญกะโผะ, วิภารัตน์ ยกพ่วง, ตั้ม บุญรอด, วิชชาดา สิมลา, และคณะ. ระยะเวลาในการเกิดโรคไตเรื้อรังในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2: การทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบและการวิเคราะห์เชิงอภิมาน. วารสารการแพทย์และวิทยาศาสตร์สุขภาพ [อินเทอร์เน็ต]. 2563 [สืบค้นเมื่อ 15 มิ.ย. 2569];27(3):83-99. สืบค้นจาก: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/jmhs/article/view/246819
Jitraknatee J, Ruengorn C, Nochaiwong S. Prevalence and risk factors of chronic kidney disease among type 2 diabetes patients: a cross-sectional study in primary care practice. Sci Rep. 2020;10(1):6205. doi: 10.1038/s41598-020-63443-4.
สมาคมโรคเบาหวานแห่งประเทศไทย ในพระราชูปถัมภ์สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี และสมาคมต่อมไร้ท่อแห่งประเทศไทย. แนวทางเวชปฏิบัติ สำหรับโรคเบาหวาน 2566 [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพมหานคร: สมาคมโรคเบาหวานแห่งประเทศไทย ในพระราชูปถัมภ์สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี; 2566 [สืบค้นเมื่อ 1 ก.ย. 2568]. สืบค้นจาก: https://www.dmthai.org/new/index.php/sara-khwam-ru/sahrab-bukhkhl-thawpi/diabetes-book/naewthang-wech-ptibati-sahrab-rokh-bea-hwan-2566
นภาพรรณ ทะนันชัย, สุกฤษฏิ์ กาญจนสุระกิจ, พิมพ์ชนก วงษ์พิมพา, สุรดา อยู่ศิริ. อุบัติการณ์และปัจจัยที่สัมพันธ์กับ metformin-associated lactic acidosis ( MALA ) ในผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2. วารสาร Phrae Medical Journal and Clinical Sciences [อินเทอร์เน็ต]. 2568 [สืบค้นเมื่อ 14 มิ.ย. 2569];33(2):1-12. สืบค้นจาก: https://thaidj.org/index.php/jpph/article/view/16455
วิลาสินี เสียงตรง, บุญส่ง เอี่ยมฤกษ์ศิริ, พัชรี ยิ้มรัตนบวร, นรินทร์ จินดาเวช, จินดา ประจญศานต์, อัญชนา คำพิลา. ปัจจัยเสี่ยงต่อการเสียชีวิตจากภาวะ metformin associated lactic acidosis ในผู้ป่วยโรคเบาหวานประเภทที่ 2 ที่ได้รับยาเมทฟอร์มิน โรงพยาบาลบุรีรัมย์ ระหว่าง พ.ศ. 2555-2560. วารสารวิชาการสาธารณสุข [อินเทอร์เน็ต]. 2562 [สืบค้นเมื่อ 14 มิ.ย. 2569];28(6):1066-76. สืบค้นจาก: https://thaidj.org/index.php/JHS/article/view/8326
Thammavaranucupt K, Phonyangnok B, Parapiboon W, Wongluechai L, Pichitporn W, Sumrittivanicha J, et al. Metformin-associated lactic acidosis and factors associated with 30-day mortality. PLoS One. 2022;17(8):e0273678. doi: 10.1371/journal.pone.0273678.
Dyatlova N, Tobarran NV, Kannan L, North R, Wills BK. Metformin-associated lactic acidosis (MALA). In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023 [cited 2025 Sep 14]. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK580485
World Health Organization. International statistical classification of diseases and related health problems, 10th revision (ICD-10): version 2016 [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2016 [cited 2026 Jun 7]. Available from: https://icd.who.int/browse10/2016/en
คณะอนุกรรมการป้องกันโรคไตเรื้อรัง สมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย. คำแนะนำสำหรับการดูแลผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังก่อนการบำบัดทดแทนไต พ.ศ. 2565 (ฉบับปรับปรุงเพิ่มเติม) [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพมหานคร: สมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย; 2565 [สืบค้นเมื่อ 1 ก.ย. 2568]. สืบค้นจาก: https://www.nephrothai.org/คำแนะนำสำหรับการดูแลผู-2/
ปิยะวัฒน์ รัตนพันธุ์. การประเมินความเหมาะสมของขนาดการสั่งใช้ยา metformin ในผู้ป่วยโรคเบาหวาน ชนิดที่ 2 โรงพยาบาลอินทร์บุรี. วารสารการแพทย์และสาธารณสุขเขต 4 [อินเทอร์เน็ต]. 2566 [สืบค้นเมื่อ 16 ก.ย. 2568];13(2):1-12. สืบค้นจาก: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/JMPH4/article/view/261157
ณัฏฐินันท์ วิสุทธิเมธีกร, นันทวรรณ ว่องไว, สุธาสินี ศรีสร้อย. ผลการพัฒนาระบบการสั่งใช้เมทฟอร์มิน อย่างสมเหตุผลในผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังร่วมกันของสหวิชาชีพ แผนกผู้ป่วยนอก โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชสว่างแดนดิน [อินเทอร์เน็ต]. สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดอุดรธานี. 2566 [สืบค้นเมื่อ 17 ก.ย. 2568]. สืบค้นจาก https://backoffice.udpho.org/openaccess/control/download.php?id=NTM=
Fontaine E. Metformin-induced mitochondrial complex I inhibition: facts, uncertainties, and consequences. Front Endocrinol (Lausanne). 2018;9:753. doi: 10.3389/fendo.2018.00753.
ศิรานันต์ พลเหี้ยมหาญ. ประสิทธิผลของการใช้แนวปฏิบัติในการเฝ้าระวังการเกิดภาวะเลือดเป็นกรดจากยา metformin ในผู้ป่วยโรคเบาหวาน โรงพยาบาลนครพนม. วารสารโรงพยาบาลนครพนม. 2564 [สืบค้นเมื่อ 16 ก.ย. 2568];8(1):52-62. สืบค้นจาก https://he01.tci-thaijo.org/index.php/nkpjournal_9/article/view/252884
สิริรัตน์ ภูมิรัตนประพิณ. ผลการใช้แนวทางปฏิบัติเพื่อป้องกันการเกิดภาวะเลือดเป็นกรดแลคติกเกินซึ่งสัมพันธ์กับการใช้ยาเมทฟอร์มินในโรงพยาบาลชัยภูมิ. ชัยภูมิเวชสาร [อินเทอร์เน็ต]. 2566 [สืบค้นเมื่อ 16 ก.ย. 2568];43(1):1-10. สืบค้นจาก: https://thaidj.org/index.php/CMJ/article/view/13137
สุทธิพงษ์ มีชำนาญ. รูปแบบการส่งเสริมการใช้ยา metformin อย่างสมเหตุผลในผู้ป่วยเบาหวาน ในโรงพยาบาลธวัชบุรี จังหวัดร้อยเอ็ด. วารสารวิจัยและพัฒนานวัตกรรมทางสุขภาพ [อินเทอร์เน็ต]. 2565 [สืบค้นเมื่อ 16 ก.ย. 2568];3(1):241-50. สืบค้นจาก: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/jrhi/article/view/255983
DeFronzo R, Fleming GA, Chenc K, Bicsak TA. Metformin-associated lactic acidosis: current perspectives on causes and risk. Metabolism. 2016;65(2):20-9. doi: 10.1016/j.metabol.2015.10.014.
Ray CE, Wilson GM, Hughes AM, Cunningham Goedken C, Liu EP, Fitzpatrick MA, et al. Alert fatigue measurement in clinical decision support: a systematic review. J Am Med Inform Assoc. 2026:ocag064. doi: 10.1093/jamia/ocag064.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 สมาคมเภสัชกรรมโรงพยาบาล(ประเทศไทย)
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความในวารสารเภสัชกรรมโรงพยาบาลเผยแพร่ภายใต้เงื่อนไขของสัญญาอนุญาตครีเอทีฟคอมมอนส์ในรูปแบบที่ต้องอ้างอิงแหล่งที่มา - ห้ามใช้เพื่อการค้า - ห้ามแก้ไขดัดแปลง เวอร์ชั่น 4.0 (CC BY-NC-ND 4.0) สามารถแจกจ่ายและนำบทความไปใช้ประโยชน์เพื่อการศึกษาได้แต่ต้องระบุการอ้างอิงถึงบทความจากเว็บไซต์วารสารเภสัชกรรมโรงพยาบาล ไม่สามารถนำบทความไปใช้เพื่อการพาณิชย์ใด ๆ เว้นแต่ได้รับอนุญาตจากบรรณาธิการวารสารเภสัชกรรมโรงพยาบาล และกรณีมีการนำบทความไปเรียบเรียงใหม่ เปลี่ยนแปลงเนื้อหา หรือเสริมเติมแต่งเนื้อหาของบทความ ท่านไม่สามารถนำบทความที่ปรับแต่งไปเผยแพร่ได้ในทุกกรณี
ข้อความที่ปรากฏในบทความในวารสารเป็นความคิดเห็นส่วนตัวของผู้แต่งแต่ละท่านไม่เกี่ยวข้องกับสมาคมเภสัชกรรมโรงพยาบาล (ประเทศไทย) และบุคลากรในสมาคมฯ แต่อย่างใด ความรับผิดชอบองค์ประกอบทั้งหมดของบทความแต่ละเรื่องเป็นของผู้แต่งแต่ละท่าน หากมีความผิดพลาดใด ๆ ผู้แต่งแต่ละท่านจะรับผิดชอบบทความของตนเอง ตลอดจนความรับผิดชอบด้านเนื้อหาและการตรวจร่างบทความเป็นของผู้แต่ง ไม่เกี่ยวข้องกับกองบรรณาธิการ
.png){kind=spacer}
