ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับความตั้งใจในการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ของนักเรียนหญิงวัยรุ่นตอนปลาย

บทคัดย่อ

บทนำ น้ำนมแม่ประกอบด้วยสารอาหารที่มีประโยชน์ ได้แก่ โปรตีน คาร์โบไฮเดรต ไขมัน วิตามิน และเกลือแร่ต่าง ๆ การเลี้ยงลูกด้วยนมแม่นั้นมีประโยชน์ทั้งต่อมารดาและทารก ช่วยพัฒนาระบบภูมิคุ้มกัน ลดการติดเชื้อในระบบทางเดินหายใจและระบบทางเดินอาหาร แต่อัตราการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ของมารดา กลุ่มวัยรุ่นทั่วโลกและประเทศไทยยังอยู่ในระดับต่ำ ซึ่งวัยรุ่นจะต้องเติบโตเป็นผู้ใหญ่ ดังนั้นจึงควรส่งเสริมความตั้งใจในการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ตั้งแต่ยังไม่ตั้งครรภ์ จากการศึกษาที่ผ่านมาพบว่าความรู้ในการเลี้ยงลูก ด้วยนมแม่ ทัศนคติต่อการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ บรรทัดฐานของกลุ่มอ้างอิงต่อการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ และการรับรู้ความสามารถในการควบคุมพฤติกรรมการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่มีความสัมพันธ์กับความตั้งใจ ในการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ อย่างไรก็ตาม การศึกษายังมีจำกัดในนักเรียนหญิงวัยรุ่นตอนปลายที่ศึกษาอยู่ในหลักสูตรอาชีวศึกษา 

วัตถุประสงค์การวิจัย การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาความตั้งใจในการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ ของนักเรียนหญิงวัยรุ่นตอนปลายและ 2) ศึกษาความสัมพันธ์ของความรู้เกี่ยวกับการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ ทัศนคติต่อการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ บรรทัดฐานของกลุ่มอ้างอิงต่อการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ และการรับรู้ ความสามารถในการควบคุมพฤติกรรมการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ กับความตั้งใจในการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ของนักเรียนหญิงวัยรุ่นตอนปลายหลักสูตรอาชีวศึกษา 

การออกแบบการวิจัย การวิจัยแบบพรรณนาเชิงวิเคราะห์ความสัมพันธ์ การศึกษานี้ประยุกต์ ทฤษฎีพฤติกรรมตามแผนของ Ajzen ซึ่งอธิบายว่าความตั้งใจของบุคคลเกี่ยวข้องกับทัศนคติต่อพฤติกรรม การเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ บรรทัดฐานทางสังคมเกี่ยวกับพฤติกรรมการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ การรับรู้การควบคุม พฤติกรรมการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ และความรู้เกี่ยวกับการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ ซึ่งเป็นปัจจัยพื้นฐานที่เกี่ยวข้องกับความตั้งใจในการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่

วิธีดำเนินการวิจัย กลุ่มตัวอย่างเป็นนักเรียนหญิงวัยรุ่นตอนปลายที่มีอายุ 17-19 ปี กำลังศึกษา อยู่ในระดับประกาศนียบัตรวิชาชีพ (ปวช.) ชั้นปีที่ 3 และระดับประกาศนียบัตรวิชาชีพชั้นสูง (ปวส.) ชั้นปีที่ 1 และ 2 สังกัดสำนักงานคณะกรรมการการอาชีวศึกษา ในเขตกรุงเทพมหานครจำนวน 1 แห่ง คำนวณขนาด ตัวอย่าง โดยใช้โปรแกรม G*Power กำหนดขนาดอิทธิพล 0.184 อำนาจการทดสอบ .95 และระดับ นัยสำคัญที่ .05 ได้ตัวอย่างจำนวน 311 คน ผู้วิจัยเพิ่มขนาดของกลุ่มตัวอย่างอีกร้อยละ10 ในกรณีที่ ได้ข้อมูลไม่ครบถ้วน ได้กลุ่มตัวอย่างทั้งหมด 342 คน เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูลประกอบด้วย 6 ส่วน ได้แก่ 1) แบบสอบถามข้อมูลส่วนบุคคล 2) แบบสอบถามความรู้เกี่ยวกับการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ 3) แบบสอบถามทัศนคติต่อการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ 4) แบบสอบถามบรรทัดฐานของกลุ่มอ้างอิงต่อ การเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ 5) แบบสอบถามการรับรู้ความสามารถในการควบคุมพฤติกรรมการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ และ 6) แบบประเมินความตั้งใจในการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ ในการศึกษาครั้งนี้ตรวจสอบดัชนี ความตรงเชิงโครงสร้างของแบบสอบถามความรู้เกี่ยวกับการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ แบบสอบถามทัศนคติ ต่อการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ แบบสอบถามบรรทัดฐานของกลุ่มอ้างอิงต่อการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ แบบสอบถาม การรับรู้ความสามารถในการควบคุมพฤติกรรมการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ และแบบสอบถามความตั้งใจ ในการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ เท่ากับ .96, 1, .80, .96 และ 1 ตามลำดับ ความเที่ยงของแบบสอบถาม ความรู้ มีค่าความเที่ยงของคูเดอร์ริชาร์ดสันเท่ากับ .72 ค่าแอลฟ่าของครอนบาคของแบบสอบถามทัศนคติ แบบสอบถามบรรทัดฐานของกลุ่มอ้างอิงและแบบสอบถามการรับรู้ความสามารถในการควบคุมพฤติกรรม การเลี้ยงลูกด้วยนมแม่เท่ากับ .74, .86 และ .93 ตามลำดับ เก็บรวบรวมข้อมูลในระหว่างเดือนพฤษภาคม ถึงมิถุนายน พ.ศ. 2567 โดยการตอบด้วยตนเอง วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติพรรณนาและวิเคราะห์ ความสัมพันธ์โดยใช้สัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์ของเพียร์สัน

ผลการศึกษา กลุ่มตัวอย่างที่มีคุณสมบัติตามเกณฑ์จำนวน 332 คน มีอายุเฉลี่ย 18.27 ปี (SD = 0.69) ส่วนใหญ่อาศัยอยู่กับบิดามารดา ร้อยละ 78.31 โดยมีรายได้เฉลี่ยของครอบครัว 10,001-20,000 บาท/ เดือนมากที่สุด (ร้อยละ 34.6) ความตั้งใจในการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ของกลุ่มตัวอย่างมีค่าเฉลี่ยที่สูง ผลการศึกษา ความสัมพันธ์พบว่า ความตั้งใจในการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่มีความสัมพันธ์กับความรู้เกี่ยวกับการเลี้ยงลูก ด้วยนมแม่ (r = .172, p = .002) ทัศนคติต่อการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ (r = .190, p < .001) บรรทัดฐาน ของกลุ่มอ้างอิงต่อการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ (r = .389, p < .001) และการรับรู้ความสามารถในการควบคุม พฤติกรรมการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ (r = .429, p < .001) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ

ข้อเสนอแนะ ผลการศึกษาในครั้งนี้เป็นข้อมูลเบื้องต้นสำหรับพยาบาลในการวางแผนการส่งเสริม ความรู้เกี่ยวกับการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ ทัศนคติต่อการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ บรรทัดฐานของกลุ่มอ้างอิง ต่อการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ และการรับรู้ความสามารถในการควบคุมพฤติกรรมการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ อันจะนำไปสู่การเพิ่มอัตราการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ได้ในระยะต่อไป