ผลของบาล์มสมุนไพรต่ออาการปวดประจำเดือนชนิดปฐมภูมิ ในนักศึกษาพยาบาล

บทคัดย่อ

บทนำ อาการปวดประจำเดือนเป็นปัญหาสำคัญทางนรีเวชที่พบได้บ่อยในสตรีวัยเจริญพันธุ์ ส่งผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตทั้งด้านร่างกายและจิตใจ โดยเฉพาะในนักศึกษาพยาบาลที่ต้องเผชิญกับความเครียดจากการเรียนทั้งภาคทฤษฎีและการฝึกปฏิบัติการพยาบาล อาการปวดประจำเดือนจึงอาจส่งผลต่อการเรียนรู้และคุณภาพชีวิตโดยรวมในช่วงมีประจำเดือน โดยทั่วไปมีการใช้ยาต้านการอักเสบชนิดที่ไม่ใช่สเตียรอยด์เพื่อลดอาการ แต่ยาดังกล่าวอาจก่อให้เกิดผลข้างเคียงต่อระบบทางเดินอาหาร จึงมีความจำเป็นต้องศึกษาประสิทธิผลของการใช้บาล์มสมุนไพรที่มีส่วนผสมของน้ำมันไพลและขิงในการลดอาการปวดประจำเดือนชนิดปฐมภูมิ เพื่อเป็นทางเลือกที่ปลอดภัยและเหมาะสมสำหรับนักศึกษาพยาบาล

วัตถุประสงค์ของการวิจัย การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาประสิทธิผลของบาล์มสมุนไพรในการลดระดับความปวดประจำเดือน คุณภาพชีวิตขณะมีประจำเดือน และความพึงพอใจต่อการใช้บาล์มสมุนไพรของนักศึกษาพยาบาล

การออกแบบการวิจัย การศึกษาครั้งนี้เป็นการวิจัยแบบกึ่งทดลอง ชนิดสองกลุ่มวัดผลก่อนและหลังทดลอง โดยให้กลุ่มทดลองใช้บาล์มสมุนไพรและกลุ่มเปรียบเทียบใช้บาล์มหลอก ผู้วิจัยพัฒนานวัตกรรมบาล์มสมุนไพรเพื่อลดอาการปวดประจำเดือนชนิดปฐมภูมิของนักศึกษาพยาบาล โดยใช้แนวคิดของการพัฒนานวัตกรรมทางสุขภาพของ Amabile มี 6 ขั้นตอน ประกอบด้วย 1) ศึกษาปัญหาการลดปวดประจำเดือน 2) ศึกษาแนวคิด ทฤษฎี เอกสารการวิจัยที่เกี่ยวข้อง ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญเกี่ยวกับการสร้างบาล์มสมุนไพรเพื่อลดอาการปวดประจำเดือนชนิดปฐมภูมิ 3) สร้างบาล์มสมุนไพรเพื่อลดอาการปวดประจำเดือนชนิดปฐมภูมิ 4) ตรวจสอบโดยผู้เชี่ยวชาญ 5) ทดลองใช้ และ 6) พัฒนาบาล์มสมุนไพรเพื่อลดอาการปวดประจำเดือนชนิดปฐมภูมิ

วิธีดำเนินการวิจัย กลุ่มตัวอย่างเป็นนักศึกษาพยาบาลปริญญาตรีคณะพยาบาลศาสตร์มหาวิทยาลัยแห่งหนึ่งทางภาคใต้ จำนวน 70 คน ได้รับการสุ่มอย่างง่ายตามเกณฑ์การคัดเข้า ดังนี้ 1) นักศึกษาเพศหญิง อายุ 18–25 ปี 2) มีประจำเดือนมาปกติ 3) มีอาการปวดประจำเดือนชนิดปฐมภูมิ (pain score ≥ 3) และ 4) ยินดีให้ความร่วมมือในการเข้าร่วมกิจกรรมตามโปรแกรมได้ครบทุกขั้นตอนและติดตามผลอย่างต่อเนื่องด้วยความสมัครใจ จัดเข้ากลุ่มทดลอง และกลุ่มเปรียบเทียบกลุ่มละ 35 คน อย่างเจาะจง กำหนดขนาดตัวอย่างตามหลักการวิเคราะห์อำนาจการทดสอบด้วยโปรแกรม G*Power เครื่องมือวิจัย ได้แก่ 1) นวัตกรรมบาล์มสมุนไพรเพื่อลดอาการปวดประจำเดือน 2) แบบสอบถามข้อมูลทั่วไป 3) แบบวัดความรุนแรงของความปวด 4) แบบวัดคุณภาพชีวิตขณะมีประจำเดือน และ 5) แบบวัดความพึงพอใจต่อบาล์มสมุนไพรลดอาการปวดประจำเดือน ดำเนินการเก็บรวบรวมข้อมูลระหว่างเดือนกุมภาพันธ์ ถึง เมษายน พ.ศ. 2568 วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติบรรยายและสถิติอ้างอิง ได้แก่ การทดสอบทีแบบอิสระ การวิเคราะห์ความแปรปรวนสองทางแบบวัดซ้ำ วิเคราะห์ความแตกต่างรายคู่ด้วยสถิติ Bonferroni

ผลการวิจัย ตัวอย่างกลุ่มทดลองมีอายุเฉลี่ย 20.49 ปี (SD = 1.25) และกลุ่มเปรียบเทียบมีอายุเฉลี่ย 20.37 ปี (SD = 1.35) มีจำนวนวันในการปวดประจำเดือนเฉลี่ย 3.68 วัน และ 2.88 วัน ตามลำดับ มีปริมาณเลือดประจำเดือนในแต่วันเฉลี่ย 2.71 แผ่น และ 2.94 แผ่นตามลำดับ ส่วนความไม่สุขสบายทางกายและใจที่เกิดขึ้นในระหว่างมีประจำเดือนที่นอกจากอาการปวดประจำเดือน พบว่า ในกลุ่มทดลองพบอาการปวดหลังเป็นอันดับแรก (ร้อยละ 74.29) รองลงมามีอารมณ์หงุดหงิดง่าย (ร้อยละ 65.71) และอ่อนเพลีย (ร้อยละ 54.29) ส่วนกลุ่มเปรียบเทียบ พบมีอาการปวดหลังหงุดหงิดเป็นอันดับแรก (ร้อยละ 71.42) รองลงมามีอาการปวดท้องและอ่อนเพลีย (ร้อยละ 68.57) ผลการวิเคราะห์ความแปรปรวนสองทางแบบวัดซ้ำ พบว่า วันที่ 1 และ 2 ของรอบเดือน ทั้งในเดือนที่ 1 และ 2 ของการมีประจำเดือน ระดับความปวดประจำเดือนก่อนใช้บาล์มสมุนไพร หลังใช้บาล์มสมุนไพรที่ 15 นาที 30 นาที และ 1 ชั่วโมง มีความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (F= 144.22, p<.001; F= 189.69, p<.001; F= 193.43, p<.001; F= 127.04, p<.001) โดยมีขนาดอิทธิพล 0.68, 0.74, 0.74 และ 0.65 ตามลำดับ ส่วนปฏิสัมพันธ์ระหว่างช่วงเวลาและการได้รับบาล์มสมุนไพร มีผลต่อระดับความปวดประจำเดือนอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (F= 23.02, p= <.001; F= 9.19, p= <.001; F= 24.22, p <.001; F= 11.74, p <.001) เมื่อวิเคราะห์ผลระหว่างกลุ่มพบว่า ระดับความปวดประจำเดือนระหว่างกลุ่มทดลองและกลุ่มเปรียบเทียบ แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (F= 4.02, p= .049; F= 5.73, p= .019; F= 4.24, p= .043; F= 5.28, p= .025) ผลการเปรียบเทียบความแตกต่างของค่าเฉลี่ยระดับความปวดประจำเดือนเป็นรายคู่ โดยใช้ Bonferroni พบว่า แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<.001) ผลการเปรียบเทียบคะแนนเฉลี่ยคุณภาพชีวิตขณะมีประจำเดือน พบว่า หลังใช้บาล์มสมุนไพร กลุ่มทดลองมีคุณภาพชีวิตขณะมีประจำเดือนสูงกว่ากลุ่มเปรียบเทียบอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (t= 3.79, p <.001) ค่าเฉลี่ยความพึงพอใจต่อบาล์มสมุนไพรลดอาการปวดประจำเดือนในกลุ่มทดลองหลังใช้บาล์มสมุนไพร พบว่า ความพึงพอใจโดยรวมอยู่ในระดับมากที่สุด ความพึงพอใจรายด้าน ได้แก่ ความพึงพอใจเกี่ยวกับเนื้อบาล์มสมุนไพรอยู่ในระดับมาก และความพึงพอใจเกี่ยวกับบรรจุภัณฑ์ของบาล์มสมุนไพรอยู่ในระดับมากที่สุด

ข้อเสนอแนะ ผลการวิจัยสนับสนุนการนำบาล์มสมุนไพรไปใช้ร่วมในการบรรเทาอาการปวดประจำเดือนที่มีระดับความปวดเล็กน้อยถึงปานกลางในนักศึกษาพยาบาล การศึกษาครั้งนี้แม้จะมีความไม่ชัดเจนของปริมาณบาล์มสมุนไพรที่ใช้ทาและขั้นตอนการผลิตบาล์มสมุนไพรที่ใช้อุณหภูมิสูง อาจส่งผลให้น้ำมันระเหยของสมุนไพรที่มีคุณสมบัติลดลง รวมทั้งกลุ่มตัวอย่างเป็นนักศึกษาพยาบาลปริญญาตรีจากสถาบันการศึกษาแห่งเดียว อาจจำกัดความสามารถในการนำผลไปใช้ในประชากรกลุ่มอื่น