ผลกระทบจากการใส่อุปกรณ์ฝังหัวใจอิเล็กทรอนิกส์เพื่อควบคุมการทำงานของหัวใจต่อการทำหน้าที่ทางเพศในผู้ชาย: การทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบ

บทคัดย่อ

บทนำ การใส่อุปกรณ์ฝังหัวใจอิเล็กทรอนิกส์เพื่อควบคุมการทำงานของหัวใจ เป็นการรักษาที่สำคัญในการป้องกันภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะรุนแรงและลดอัตราการเสียชีวิต อย่างไรก็ตามการใส่อุปกรณ์ดังกล่าวอาจส่งผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตในหลายด้าน โดยเฉพาะการทำหน้าที่ทางเพศในผู้ชาย ซึ่งเป็นประเด็นที่มักถูกมองข้ามในการดูแลผู้ป่วย 

วัตถุประสงค์ การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาผลกระทบของการใส่อุปกรณ์ฝังหัวใจอิเล็กทรอนิกส์ต่อการทำหน้าที่ทางเพศของผู้ชาย และ 2) เพื่อศึกษาปัจจัยที่ส่งผลทางบวก และทางลบต่อการทำหน้าที่ทางเพศของชายที่ใส่อุปกรณ์ฝังหัวใจอิเล็กทรอนิกส์ 

การออกแบบการวิจัย การศึกษาครั้งนี้เป็นการทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบ 

วิธีดำเนินการวิจัย การศึกษาที่นำมาทบทวนสืบค้นจาก 7 ฐานข้อมูล ทั้งภาษาไทยและ ภาษาอังกฤษ ได้แก่ THAIJO, PubMed, CINAHL (EBSCO), ProQuest, Wiley Online Library, ScienceDirect และ Cochrane Library ในปี พ.ศ. 2557-2567 โดยมีเกณฑ์การคัดเลือกงานวิจัย กำหนดตามกรอบ Population Exposure Outcome (PEO) โดย Population คือ ผู้ชายอายุ 20 ปีขึ้นไป ที่ได้รับการใส่อุปกรณ์ฝังหัวใจอิเล็กทรอนิกส์ที่มารับบริการที่โรงพยาบาล Exposure คือ อุปกรณ์ฝังหัวใจอิเล็กทรอนิกส์ (cardiac implantable electronic devices (CIEDs) ได้แก่ implantable cardioverter defibrillator (ICD), cardiac resynchronization therapy (CRT) ua: permanent pacemaker (PPM) และ Owtcome คือ ผลต่อการทำหน้าที่ทางเพศทั้งในทางบวก ได้แก่ ปัญหาในการถึงจุดสุดยอดลดลง สมรรถภาพทางเพศดีขึ้น ความพึงพอใจทางเพศเพิ่มขึ้น และในทางลบ ได้แก่ ไม่สามารถถึงจุดสุดยอด ความต้องการทางเพศลดลง ความพึงพอใจต่อเพศสัมพันธ์ลดลง คัดเลือกงานวิจัยตามเกณฑ์คัดเข้าจากชื่อเรื่องและบทคัดย่อ และจากบทความวิจัยฉบับเต็ม โดยผู้วิจัย 2 คนประเมินคุณภาพงานวิจัยอย่างเป็นอิสระต่อกันและสกัดข้อมูลงานวิจัยโดยใช้แบบประเมินที่พัฒนาโดยสถาบันโจนนาบริกส์ (The Joanna Briggs Institute) รวมทั้งตรวจสอบความถูกต้องของการประเมินคุณภาพงานวิจัยและ สกัดข้อมูลงานวิจัยโดยผู้วิจัยทั้ง 2 คน งานวิจัยที่ไม่ตรงตามเกณฑ์คัดเข้าและคุณภาพต่ำจะถูกคัดออก กรณีผู้วิจัย 2 คนมีความเห็นไม่ตรงกัน จะปรึกษาผู้เชี่ยวชาญเพื่อหาข้อสรุป เนื่องจากงานวิจัยมีการวัดการทำหน้าที่ทางเพศภายหลังได้รับการใส่อุปกรณ์ฝังหัวใจในระยะเวลาที่แตกต่างกัน และใช้เครื่องมือในการวัดการทำหน้าที่ทางเพศที่ต่างกัน จึงทำการวิเคราะห์สรุปเชิงเนื้อหา (narrative summary)

ผลการศึกษา งานวิจัยที่นำเข้ามาสังเคราะห์มีจำนวน 5 เรื่อง เก็บข้อมูลใน 5 ประเทศ ได้แก่ เดนมาร์ก สหรัฐอเมริกา สวิตเซอร์แลนด์ ตุรกี และโปแลนด์ ยังไม่พบงานวิจัยเกี่ยวกับเรื่องดังกล่าวที่เก็บข้อมูลในประเทศไทยและทวีปเอเชีย งานวิจัยเป็นการศึกษาแบบภาคตัดขวาง จำนวน 4 เรื่อง และการศึกษาเชิงสังเกตที่ไม่มีการเปรียบเทียบกลุ่ม จำนวน 1 เรื่อง กลุ่มตัวอย่างทั้งหมดเป็นเพศชาย จำนวน 901 คน เครื่องมือที่ใช้ประเมินการทำหน้าที่ทางเพศคือ International Index of Erectile Function-15 (IIEF-15), Intemational Index of Erectile Function-5 (IIEF-5), Sexual Health Inventory for Men (SHIM) แaะ Sexual Confidence Index (SCI) ผลการทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบครั้งนี้ พบว่า 1) การใส่ CIEDs แต่ละชนิดส่งผลต่อการทำหน้าที่ทางเพศที่แตกต่างกัน พบว่าการใส่ ICD ส่งผลต่อการทำหน้าที่ทางเพศในทางลบ ได้แก่ ไม่สามารถถึงจุดสุดยอด ความต้องการทางเพศลดลง ความพึงพอใจใจในการมีเพศสัมพันธ์ลดลง ความพึงพอใจโดยรวมลดลง และมีปัญหาองคชาตไม่แข็งตัว ความถี่ของการมีกิจกรรมทางเพศลดลง แต่การใส่ CRT และ PPM ส่งผลต่อการทำหน้าที่ทางเพศในทางบวก ได้แก่ ระดับความรุนแรงของภาวะหย่อนสมรรถภาพทางเพศลดลง ปัญหาในการถึงจุดสุดยอดลดลง ความพึงพอใจในการมีเพศสัมพันธ์เพิ่มขึ้น ความพึงพอใจ โดยรวมเพิ่มขึ้น 2) ปัจจัยที่ส่งผลทางลบต่อการทำหน้าที่ทางเพศที่พบคือ อายุ ความวิตกกังวล ความกลัว ทั้งจากอาการผิดปกติของผู้ป่วย การทำงานของอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์และจากความไม่มั่นใจใจในการทำงานของอุปกรณ์ชนิด ICD ส่วนปัจจัยที่ส่งผลทางบวกต่อการทำหน้าที่ทางเพศ ได้แก่ ความกังวลที่ลดลง และเกิดความรู้สึกปลอดภัยมั่นใจจากอุปกรณ์ชนิด CRT และ PPM

ข้อเสนอแนะ การใส่อุปกรณ์ฝังหัวใจอิเล็กทรอนิกส์เพื่อควบคุมการทำงานของหัวใจในเพศชาย มีผลทั้งทางด้านบวกและด้านลบต่อการทำหน้าที่ทางเพศ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในผู้ที่ไส่เครื่อง ICD ซึ่งมักเกิดความกลัวและวิตกกังวล ซึ่งเป็นปัจจัยหนึ่งที่ส่งผลต่อการทำหน้าที่ทางเพศในด้านลบ การดูแลจึงไม่เพียงมุ่งแต่การรักษาด้านร่างกายเท่านั้น แต่ควรรวมถึงการสนับสนุนทางด้านจิตใจและความสัมพันธ์ในชีวิตคู่ เพื่อฟื้นฟูคุณภาพทางเพศอย่างยั่งยืน การจัดทีมเพื่อให้คำปรึกษาเกี่ยวกับสุขภาพทางเพศหรือประเมินสุขภาพจิต การสื่อสารระหว่างสหสาขาวิชาชีพเกี่ยวกับสุขภาพทางเพศ และการจัดโปรแกรมการฟื้นฟูสมรรถภาพหัวใจที่ครอบคลุมสุขภาพทางเพศมากขึ้น