ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับทุนฟื้นฟูเพื่อการเลิกใช้ยาและสารเสพติดของผู้ติดยาเสพติดในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ

บทคัดย่อ

บทนำ การติดยาเสพติดเป็นปัญหาที่ประเทศไทยและทั่วโลกกำลังเผชิญอยู่ในปัจจุบัน และ ทวีความรุนแรงมากขึ้น ผู้ที่ติดยาเสพติดในปริมาณมากเป็นเวลานาน อาจเกิดอาการประสาทหลอน ถึงขั้นป่วยทางจิตเวช ซึ่งนำไปสู่พฤติกรรมที่ใช้ความรุนแรง ทำร้ายตนเอง ทำร้ายบุคคลใกล้ชิด ส่งผลกระทบต่อความปลอดภัยในชีวิต ร่างกาย และทรัพย์สินของผู้ใกล้ชิดและบุคคลทั่วไป เป็นปัญหาที่บั่นทอนเสถียรภาพของประเทศทั้งทางด้านเศรษฐกิจและสังคม ทุนฟื้นฟูเพื่อการเลิกใช้ยาและสารเสพติด หมายถึง ทรัพยากรทั้งหมดที่ผู้ติดยาเสพติดสามารถนำมาใช้เพื่อสนับสนุนกระบวนการฟื้นตัวจากการใช้สารเสพติดทั้งในด้านร่างกาย จิตใจ ความสัมพันธ์ทางสังคม เศรษฐกิจ และวัฒนธธรรม โดยมีเป้าหมายเพื่อช่วยให้ผู้ติดยาเสพติดสามารถเลิกใช้สารเสพติดได้อย่างยั่งยืนและมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น จึงมีความจำเป็นต้องศึกษาปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับทุนฟื้นฟูเพื่อการเลิกใช้ยาและสารเสพติดของผู้ติดยาเสพติดในการศึกษาครั้งนี้ 

วัตถุประสงค์การวิจัย การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างความรู้สึกมีคุณค่าในตนเอง ความยืดหยุ่นทางจิตใจ ความผูกพันใกล้ชิดกับเพื่อน และการสนับสนุนทางสังคม กับทุนฟื้นฟูเพื่อการเลิกใช้ยาและสารเสพติดของผู้ใช้ยาและสารเสพติดในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ 

การออกแบบการวิจัย การศึกษาครั้งนี้เป็นเชิงพรรณนาหาความสัมพันธ์ โดยประยุกต์แนวคิด ทุนฟื้นฟูเพื่อการเลิกใช้ยาและสารเสพติดของ Groshkova และคณะผู้วิจัยทบทวนวรรณกรรม โดยแบ่งปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับทุนฟื้นฟูเพื่อการเลิกใช้ยาและสารเสพติดออกเป็น 4 กลุ่ม คือ 1) ความรู้สึกมีคุณค่าในตนเอง 2) ความยืดหยุ่นทางจิตใจ 3) ความผูกพันใกล้ชิดกับเพื่อน และ 4) การสนับสนุนทางสังคม 

การดำเนินการวิจัย กลุ่มตัวอย่างเป็นผู้ป่วยติดยาเสพติดในระยะฟื้นฟูสมรรถภาพที่เข้ารับการบำบัดรักษาในโรงพยาบาลธัญญารักษ์ 2 แห่งในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ จำนวน 320 คน กำหนดขนาดตัวอย่างตามหลักการวิเคราะห์อ่านาจการทดสอบ คัดเลือกกลุ่มตัวอย่างโดยใช้วิธีการสุ่มแบบเป็นระบบ ตามเกณฑ์การคัดเข้า ได้แก่ 1) อายุ 18 ปีขึ้นไป 2) เป็นผู้ที่เข้ารับการบำบัดยาเสพติดในระยะฟื้นฟูสมรรถภาพ ระยะเวลาฟื้นฟู 1 เดือนขึ้นไป 3) ไม่มีอาการถอนพิษยา 4) สมัครใจและยินดีให้ความร่วมมือในการวิจัย และ 5) สามารถอ่านและเขียนภาษาไทยได้ เครื่องมือวิจัยประกอบด้วย 1) แบบสอบถามความรู้สึกมีคุณค่าในตนเองของโรเซนเบิร์ก 2) แบบสอบถามความยืดหยุ่นทางจิตใจของผู้ติดยาเสพติด 3) แบบสอบถามความผูกพันใกล้ชิดกับเพื่อน 4) แบบสอบถามการสนับสนุนทางสังคมหลายมิติ และ 5) แบบประเมินทุนฟื้นฟูเพื่อการเลิกใช้ยาและสารเสพติดฉบับย่อซึ่งมีค่าสัมประสิทธิ์แอลฟาของครอนบาค เท่ากับ.80, 68, .88, 87 และ.87 ตามลำดับ เก็บรวบรวมข้อมูล ตั้งแต่ 1 กรกฎาคม ถึง 31 ธันวาคม พ.ศ. 2567 โดยการตอบด้วยตนเอง (self-administration) วิเคราะห์ข้อมูลพื้นฐานโดยใช้สถิติเชิงพรรณนา วิเคราะห์ความสัมพันธ์ของความรู้สึกมีคุณค่าในตนเอง ความยืดหยุ่นทางจิตใจ ความผูกพันใกล้ชิดกับเพื่อนและการสนับสนุนทางสังคมกับทุนฟื้นฟู เพื่อการเลิกใช้ยาและสารเสพติดของผู้ติดสารเสพติดโดยใช้สัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์ของเพียร์สัน

ผลการวิจัย กลุ่มตัวอย่างมีอายุเฉลี่ย 30.43 ปี (SD = 7.43) ส่วนใหญ่เป็นเพศชาย (ร้อยละ 77.20) สถานภาพโสด (ร้อยละ 80.60) รายได้ครอบครัวต่อเดือนต่ำกว่า 25,000 บาท (ร้อยละ 85.94) มีการใช้ยาเสพติดหลักเป็นยาบ้า (ร้อยละ 91.90) กัญชา (ร้อยละ 2.80) เหล้า (ร้อยละ 2.50) บุหรี่ (ร้อยละ 1.90) และใช้หลายชนิดร่วมกัน (ร้อยละ 0.90) โดยมีเหตุผลหลัก คือ ใช้ลดความเครียด และปรับอารมณ์ (ร้อยละ 41.90) คะแนนเฉลี่ยของทุนฟื้นฟูเพื่อการเลิกใช้ยาและสารเสพติดของผู้ติดยาเสพติดโดยรวมเท่ากับ 44.48 (SD = 10.44) ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์ทางบวกอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติกับทุนฟื้นฟูเพื่อการเลิกใช้ยาและสารเสพติด ได้แก่ ความรู้สึกมีคุณค่าในตนเอง (r = .425; p<.01) ความยืดหยุ่นทางจิตใจ (r = .392; p < .01) ความผูกพันใกล้ชิดกับเพื่อน (r = .256; p< .01) และการสนับสนุนทางสังคม (r = .666; p < .01)

ข้อเสนอแนะ พยาบาลและบุคลากรทีมสุขภาพจิตที่ให้การดูแลผู้ติดยาเสพติดในหอผู้ป่วย สามารถนำผลการวิจัยไปวางแผนในการบำบัดฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาเสพติดที่เข้ารับการบำบัดรักษาแบบผู้ป่วยในระยะฟื้นฟูสมรรถภาพ โดยเฉพาะการสร้างเสริมความรู้และความเชื่อเกี่ยวกับปัจจัย เรื่องความรู้สึกมีคุณค่าในตนเอง ความยึดหยุ่นทางจิตใจ ความผูกพันใกล้ชิดกับเพื่อน และการสนับสนุนทางสังคม กับทุนฟื้นฟูเพื่อการเลิกใช้ยาและสารเสพติดของผู้ใช้ยาและสารเสพติด ในการศึกษาครั้งต่อไป ควรศึกษาอำนาจการทำนายทุนฟื้นฟูเพื่อการเลิกใช้ยาและสารเสพติด