ความรู้ เจตคติ ประสบการณ์ และอุปสรรคในการทำวิจัยทางคลินิกของพยาบาลวิชาชีพ คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล

บทคัดย่อ

บทนำ มหาวิทยาลัยมหิดลมีวิสัยทัศน์เป็นมหาวิทยาลัยแห่งการวิจัย โดยกำหนดนโยบายและยุทธศาสตร์เพื่อสร้างงานวิจัยคุณภาพสูงและพัฒนาระบบสนับสนุนที่มีประสิทธิภาพ จากข้อมูลปัจจุบันพบว่าคณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล มีบุคลากรสายสนับสนุนเป็นพยาบาลวิชาชีพสูงถึงร้อยละ 89.4 ของบุคลากรทั้งหมด แต่กลุ่มบุคลากรพยาบาลเหล่านี้มีเพียงส่วนน้อยที่ได้ริเริ่มโครงการวิจัยหรือมีส่วนร่วมในโครงการวิจัยซึ่งส่งผลให้ไม่สามารถเลื่อนตำแหน่งในสายวิชาชีพ นอกจากนี้ข้อมูลจากการศึกษาทั้งในไทยและต่างประเทศชี้ให้เห็นปัญหาในการทำวิจัยในวิชาชีพพยาบาลที่คล้ายคลึงกัน คือ ขาดเวลาเนื่องจากปัญหาภาระงาน ขาดทักษะและความรู้ในการดำเนินการวิจัย ไม่ชำนาญภาษาอังกฤษ รวมถึงขาดแหล่งทุนสนับสนุน จึงมีความจำเป็นต้องศึกษาข้อมูลพื้นฐานเพื่อนำไปใช้วางแผนในการส่งเสริมและพัฒนาศักยภาพด้านการวิจัยของพยาบาลให้บรรลุเป้าหมายวิจัยของมหาวิทยาลัย และเป็นการยกระดับคุณภาพการพยาบาล

วัตถุประสงค์ การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความรู้ เจตคติ ประสบการณ์ และอุปสรรคในการทำวิจัยทางคลินิกของพยาบาลวิชาชีพ คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล กรอบแนวคิดของการศึกษาได้จากการทบทวนวรรณกรรม

การออกแบบการวิจัย การศึกษานี้เป็นการวิจัยเชิงสังเกต (observational study)

การดำเนินการวิจัย กลุ่มตัวอย่าง เป็นพยาบาลวิชาชีพที่ปฏิบัติงานมาแล้วเป็นเวลา 1 ปี หรือมากกว่า ที่คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล จำนวน 283 คน ในระหว่างวันที่ 1 กรกฎาคม ถึง 31 ธันวาคม พ.ศ. 2566 เลือกตัวอย่างแบบชั้นภูมิตามสัดส่วน ตามลักษณะหน่วยงานและภาควิชาที่ปฏิบัติงาน และช่วงอายุการทำงาน แบ่งเป็น 3 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มที่ 1 ปฏิบัติงานมาอย่างน้อย 1 ปี แต่ไม่เกิน 10 ปี คิดเป็นร้อยละ 50 กลุ่มที่ 2 ปฏิบัติงานมากกว่า 10 ปี แต่ไม่เกิน 20 ปี คิดเป็นร้อยละ 25 และกลุ่มที่ 3 ปฏิบัติงานมากกว่า 20 ปี คิดเป็นร้อยละ 25 กำหนดขนาดตัวอย่างจากความชุกร้อยละ 10–50 ความคลาดเคลื่อนร้อยละ 10 กำหนดอัตราการตอบแบบสอบถามไม่ต่ำกว่าร้อยละ 60 ได้กลุ่มตัวอย่างจำนวน 300 คน เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูลในการศึกษาครั้งนี้ เป็นแบบสอบถามที่พัฒนาขึ้นโดยผู้วิจัยจากการทบทวนวรรณกรรม ประกอบด้วย 4 ส่วน ได้แก่ ข้อมูลพื้นฐานของกลุ่มตัวอย่าง ความรู้เกี่ยวกับการวิจัย เจตคติต่อการวิจัย และประสบการณ์และอุปสรรคในการวิจัย เครื่องมือได้ผ่านการตรวจสอบคุณภาพจากผู้ทรงคุณวุฒิด้านระบาดวิทยา การเก็บรวบรวมข้อมูลดำเนินการระหว่างวันที่ 1 กรกฎาคม พ.ศ. 2566 - 31 ธันวาคม พ.ศ. 2566 โดยการตอบแบบสอบถามด้วยตนเอง

ผลการวิจัย อัตราการตอบกลับร้อยละ 94.3 กลุ่มตัวอย่างมีอายุเฉลี่ย (M) 35.51 ปี ค่าส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน (SD) 9.35 ส่วนใหญ่เป็นเพศหญิง (ร้อยละ 95.8) เป็นพยาบาลระดับปฏิบัติการ (ร้อยละ 90.5) และสำเร็จการศึกษาจากมหาวิทยาลัยมหิดล (ร้อยละ 90.8) กลุ่มตัวอย่างมีความรู้ด้านวิจัยทางคลินิกโดยรวมคิดเป็นร้อยละ 57.7 (M = 8.65, SD = 2.10) โดยความรู้ด้านระเบียบวิธีวิจัยคิดเป็นร้อยละ 36.7 (M = 2.57, SD = 1.29) และด้านจริยธรรมวิจัยทางคลินิกคิดเป็นร้อยละ 76.0 (M = 6.08, SD = 1.37) กลุ่มตัวอย่างร้อยละ 59.4 สนใจที่จะเรียนด้านการวิจัยเพิ่มเติม ร้อยละ 50.9 ไม่เคยเข้าร่วมการอบรมจริยธรรมวิจัยและการปฏิบัติทางคลินิกที่ดี (good clinical practice) และร้อยละ 48.1 ทราบว่าหน่วยงานมีการจัดอบรม ด้านเจตคติต่อการวิจัยทางคลินิกพบว่า ส่วนใหญ่เห็นด้วยและเห็นด้วยอย่างยิ่งกับเป้าหมายการวิจัยของมหาวิทยาลัยมหิดลว่าการวิจัยเป็นการพัฒนาองค์ความรู้ใหม่ทางการแพทย์ และส่วนใหญ่ไม่เห็นด้วยว่าการวิจัยก่อประโยชน์ต่อผู้วิจัยเท่านั้นหรืออาจก่ออันตรายแก่ผู้ป่วย สำหรับด้านประสบการณ์การทำวิจัยพบว่า กลุ่มตัวอย่างร้อยละ 47.7 เคยเป็นผู้ร่วมโครงการวิจัย โดยอุปสรรคหลัก ได้แก่ ขาดประสบการณ์ในการดำเนินการวิจัย (ร้อยละ 75.6) ขาดเวลาเนื่องจากภาระงานมากเกินไป (ร้อยละ 74.6) และขาดทีมสนับสนุน (ร้อยละ 44.5)

ข้อเสนอแนะ ผลการศึกษานี้เสนอให้มีการวางแผนส่งเสริมความรู้ด้านการวิจัย โดยเฉพาะด้านระเบียบวิธีวิจัยสำหรับพยาบาล ซึ่งส่วนใหญ่ยังไม่มีประสบการณ์ในการทำวิจัย รวมทั้งควรลดอุปสรรคในการดำเนินงานวิจัยด้วยการจัดให้มีการให้คำปรึกษาจากผู้เชี่ยวชาญ การจัดหาแหล่งทุนที่สามารถเข้าถึงได้ การเพิ่มแรงจูงใจในการทำวิจัย ตลอดจนการพิจารณาเพิ่มประสบการณ์ด้านการวิจัยให้แก่นักศึกษาพยาบาลในระดับปริญญาตรี