Approaches to Promote Health and Prevent Chronic Non-Communicable Diseases in Thai Communities: A Systematic Literature Review (2005–2024)
Keywords:
Non-communicable diseases, Health promotion, Disease prevention, Community, Systematic reviewAbstract
Non-communicable diseases (NCDs) such as diabetes, hypertension, and stroke are major contributors to the disease burden in Thailand. Community-based health promotion and disease prevention have been key strategies continuously developed over the past two decades. However, a systematic synthesis of related knowledge remains lacking.
This study aimed to systematically review Thai-language literature on operational approaches for health promotion and prevention of non-communicable diseases in Thai communities between 2005 and 2024. The objectives were to categorize the types of operational approaches and propose relevant policy recommendations.
The review followed the PRISMA 2020 guideline. Data were retrieved from ThaiJo, TCI1, and TCI2 databases, covering full-text Thai research articles published between 2005 and 2024. Inclusion criteria targeted studies focusing on community-based interventions addressing NCDs. The screening process was presented using a PRISMA flow diagram, and a content analysis was conducted to classify implementation models.
A total of 229 eligible studies were identified. The operational approaches could be grouped into four categories: (1) family and community participation, (2) health behavior enhancement, (3) self-management and empowerment, and (4) development of local health service systems. Each category was aligned with local contexts and demonstrated effects on health behaviors, biological indicators, and the sustainability of community health systems.
These classified approaches serve as empirical evidence for developing future public health practices and policies. Emphasis should be placed on integrating community mechanisms, families, village health volunteers, and local health services to promote sustainable well-being.
References
สำนักงานพัฒนานโยบายสุขภาพระหว่างประเทศ. รายงานสถานการณ์โรคไม่ติดต่อเรื้อรังในประเทศไทย. กรุงเทพฯ: กระทรวงสาธารณสุข; 2563. เข้าถึงได้จาก: https://ihppthaigov.net/wp-content/uploads/2021/01/NCD_report2020_final_221263.pdf
World Health Organization. Noncommunicable diseases country profiles 2018. Geneva: WHO; 2018. Retrieved from: https://www.who.int/publications/i/item/9789241514620
Page MJ, McKenzie JE, Bossuyt PM, et al. The PRISMA 2020 statement: an updated guideline for reporting systematic reviews. BMJ 2021;372:n71. doi:10.1136/bmj.n71
สมเกียรติ ทองเล็ก, รัตนชัย เพ็ชรสมบัติ, จำเนียร สุวรรณชาติ. การพัฒนารูปแบบการดูแลผู้สูงอายุที่เป็นโรคเบาหวานชนิดที่ 2 โดยใช้กระบวนการมีส่วนร่วมของครอบครัวและชุมชน อำเภอวังสมบูรณ์ จังหวัดสระแก้ว. วารสารสุขภาพและสิ่งแวดล้อมศึกษา. 2566;8(4):964–973. เข้าถึงได้จาก: https://so06.tci-thaijo.org/index.php/hej/article/view/269941
เอกวุฒิ แตงดารา, วราภรณ์ โชติชีวเกษม, ประไพ พรไธสงค์, พัชรินทร์ สิรสุนทร, วัชรพล พุทธรักษา. การจัดการระบบสุขภาพต่อกลุ่มเสี่ยงโรคเบาหวานและความดันโลหิตสูงโดยทีมครูฝึกสุขภาพระดับอำเภอ: กรณีศึกษา อำเภอโกสัมพีนคร จังหวัดกำแพงเพชร. สักทอง: วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์. 2563;26(3):143–158. เข้าถึงได้จาก: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/jrhi/article/view/260593
ไพรวัลย์ โคตรตะ, อมรรัตน์ นธะสนธิ์, อรอุมา แก้วเกิด. การพัฒนารูปแบบการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการบริโภคอาหารเพื่อป้องกันโรคไม่ติดต่อเรื้อรังในวัยผู้ใหญ่ที่มีภาวะน้ำหนักตัวเกินและโรคอ้วน. วารสารศูนย์อนามัยที่ 9. 2565;16(3):1–15. เข้าถึงได้จาก: https://he02.tci-thaijo.org/index.php/RHPC9Journal/article/view/258472
มณฑิชา รักศิลป์, สมรัก ครองยุทธ, ทศา ชัยวรรณวรรต, สรวิชญ์ เหล่าดรุณ. ผลของการใช้โปรแกรมการสร้างเสริมสุขภาพของผู้สูงอายุต่อความรู้ และพฤติกรรมด้านการดูแลสุขภาพเพื่อป้องกันภาวะแทรกซ้อนของผู้สูงอายุกลุ่มโรคไม่ติดต่อเรื้อรังในอำเภอน้ำขุ่น จังหวัดอุบลราชธานี. วารสารสาธารณสุขและสุขภาพศึกษา. 2567;4(3):22–35. เข้าถึงได้จาก: https://he02.tci-thaijo.org/index.php/tjphe/article/view/266332
ณรงค์กร ชัยวงศ์, ณิชาภัทร พรหมหิตา, ชญานิษฐ์ อุบลโต. ผลของโปรแกรมการส่งเสริมการจัดการตนเองโดยประยุกต์ทฤษฎีแรงจูงใจเพื่อการป้องกันและควบคุมโรคเบาหวานในผู้สูงอายุ. วารสารพยาบาลทหารบก. 2567;25(1):111–121. เข้าถึงได้จาก: https://he02.tci-thaijo.org/index.php/RHPC9Journal/article/view/268410
สุชาดา สวนนุ่ม, วิภาพร สิทธิสาตร์, ธิติรัตน์ ราศิริ. ผลของโปรแกรมการเสริมสร้างพลังอำนาจต่อพฤติกรรมสุขภาพและระดับความดันโลหิตในกลุ่มสงสัยป่วยโรคความดันโลหิตสูง ในพื้นที่รับผิดชอบของโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านเสาหิน ตำบลวัดพริก อำเภอเมือง จังหวัดพิษณุโลก. วารสารวิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี สุพรรณบุรี. 2566;6(1):29–41. เข้าถึงได้จาก: https://he02.tci-thaijo.org/index.php/SNC/article/view/263749
เชิดชาย งามหอม. การพัฒนารูปแบบการดูแลสุขภาพอย่างต่อเนื่องสำหรับผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองกลุ่มติดบ้าน ติดเตียง ในเขตอำเภอทุ่งฝน จังหวัดอุดรธานี. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏอุดรธานี. 2566;12(2):67–81. เข้าถึงได้จาก: https://so06.tci-thaijo.org/index.php/hsudru/article/view/269506
พัฒนา เศรษฐวัชราวนิช, เสน่ห์ คล้ายบัว, ณิชมน หลำรอด, วดีรัตน์ ศรีวงศ์วรรณ. การเสริมพลังผู้ป่วยโรคเรื้อรังในชุมชนเพื่อการป้องกันโรคหลอดเลือดสมอง [อินเทอร์เน็ต]. วารสารพยาบาลสภากาชาดไทย. 2563 [เข้าถึงเมื่อ 6 พ.ค. 2568];13(2):226–42. เข้าถึงได้จาก: https://he02.tci-thaijo.org/index.php/trcnj/article/view/249756
ศิริวรรณ พิทยรังสฤษฎ์, สมชาย วิริยะกุล, และคณะ. การพัฒนารูปแบบการดูแลโรคเรื้อรังโดยชุมชน: กรณีศึกษาเบาหวานและความดันโลหิตสูง. วารสารสาธารณสุขชุมชน. 2562;15(1):25–38. เข้าถึงได้จาก: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/jph/article/view/179871
สายใจ จารุจิตร, ราตรี อร่ามศิลป์, วรรณศิริ ประจันโน. รูปแบบการเยี่ยมบ้านผู้ป่วยติดเตียงตามปัญหาและความต้องการของผู้ดูแล [อินเทอร์เน็ต]. วารสารวิทยาลัยพยาบาลพระปกเกล้า จันทบุรี. 2562 [เข้าถึงเมื่อ 6 พ.ค. 2568];30(1):61–73. เข้าถึงได้จาก: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/pnc/article/view/167752
Israel BA, Schulz AJ, Parker EA, Becker AB. Review of community-based research: assessing partnership approaches to improve public health. Annu Rev Public Health. 1998;19:173-202. doi:10.1146/annurev.publhealth.19.1.173
