การพัฒนาการจําแนกสิ่งแปลกปลอมในอาหารและการจัดทําฐานข้อมูล

การจำแนกสิ่งแปลกปลอมในอาหาร

ผู้แต่ง

  • อนัญญา ยิ่งเจริญธนา สํานักคุณภาพและความปลอดภัยอาหาร กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์
  • วนิดา ยุรญาติ สํานักคุณภาพและความปลอดภัยอาหาร กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์
  • พรนภา เนตรจุฬารัตน์ สํานักคุณภาพและความปลอดภัยอาหาร กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์
  • ประภัสรา บุตรพรม สํานักคุณภาพและความปลอดภัยอาหาร กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์
  • ทิวา เขียนวงษ์ สํานักคุณภาพและความปลอดภัยอาหาร กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์

คำสำคัญ:

สิ่งแปลกปลอมในอาหาร, การปนเปื้อนอาหารทางกายภาพ, การวิเคราะห์สิ่งแปลกปลอมในอาหาร, การจําแนกสิ่งแปลกปลอมในอาหาร

บทคัดย่อ

         การปนเปื้อนสิ่งแปลกปลอมทางกายภาพในอาหารสามารถเกิดขึ้นได้ตลอดกระบวนการผลิตจากตัวบุคคล อุปกรณ์เครื่องมือในการผลิต สถานที่และสิ่งแวดล้อม เนื่องจากสิ่งแปลกปลอมทางกายภาพมีความหลากหลายทําให้ยากต่อการจําแนกเพื่อพัฒนาศักยภาพการตรวจวิเคราะห์ของนักวิเคราะห์ในห้องปฏิบัติการ ให้สามารถตรวจวิเคราะห์ในตัวอย่างที่หลากหลาย และใช้เวลาในการตรวจวิเคราะห์ให้สั้นที่สุดได้ จึงได้รวบรวมข้อมูลของกลุ่มสิ่งแปลกปลอมและสิ่งแปลกปลอมชนิดเบาของสิ่งที่มีโอกาสปนเปื้อนในอาหาร บันทึกรูปภาพแล้วจัดทําเป็นฐานข้อมูล โดยรวบรวมระหว่างปี พ.ศ. 2564−2566 ได้ 143 ชนิด แบ่งเป็นกลุ่มตัวอย่าง ได้แก่ ชิ้นส่วนวัสดุ แมลง เส้นขน พยาธิและปรสิต พืช และเนื้อสัตว์ เมื่อทวนสอบวิธีโดยให้นักวิเคราะห์ จํานวน 5 คน ศึกษาฐานข้อมูลแล้วคัดแยก spike materials คือ ขนอ่อนของหนูและปากของด้วงงวงทั้งในตัวอย่างแป้งข้าวเจ้าและมักกะโรนี ทดสอบ 2 ครั้ง ครั้งแรกเติมจํานวน spiked materials ชุดที่ 1 ขนอ่อนของหนู จํานวน 5 เส้น และปากของด้วงงวง จํานวน 5 ชิ้น ชุดที่ 2 ขนอ่อนของหนู จํานวน 10 เส้น และปากของด้วงงวง จํานวน 10 ชิ้น พบว่าสามารถคัดแยกได้ถูกต้อง คิดเป็นร้อยละ 100 และเมื่อนํามาใช้ในการวิเคราะห์สิ่งแปลกปลอม พบว่าสามารถช่วยให้จําแนกสิ่งแปลกปลอมได้ง่ายและชัดเจน ช่วยลดเวลาลงเนื่องจากไม่ต้องเสียเวลาในการเปิดหนังสือภาพหรือหาข้อมูลเพิ่มเติม อีกทั้งยังสามารถช่วยให้ผู้ประกอบการสามารถแก้ไขปัญหาการปนเปื้อนทางกายภาพได้อย่างถูกต้องอีกด้วย

เอกสารอ้างอิง

นงนุช เมธียนต์พิริยะ. วศ. กับความปลอดภัยทางอาหาร. ว กรมวิทยาศาสตร์บริการ [วารสารออนไลน์]. 2557; [สืบค้น 22 ก.ค. 2567]; 62(195): [3 หน้า]. เข้าถึงได้จาก: URL: http://lib3.dss.go.th/fulltext/dss_j/2557_62_195_P8-10.pdf.

สุคันธา โอศิริพันธุ์. อันตรายทางกายภาพในอาหาร. ว วิทยาศาสตร์บูรพา 2561; 23(1): 237–246.

Food defect action levels: levels of natural or unavoidable defects in foods that present no health hazards for humans. Washington, DC: Food and Drug Administration, Center for Food Safety and Applied Nutrition; 1995.

Whitlock LL, Chapter editor. Chapter 16, Extraneous materials: isolation. In: Latimer GW, editor. Official methods of analysis of AOAC International. 21st ed. Gaithersburg, MD.: AOAC International; 2019.

บังอร บุญชู, นิภาพร ชนะคช, กมลกาญจน์ จิญกาญจน์. ระวังอาหารปลอม. ว กรมวิทยาศาสตร์บริการ [วารสารออนไลน์]. 2557; [สืบค้น 22 ก.ค. 2567]; 62(194): [3 หน้า]. เข้าถึงได้ที่: URL: http://lib3.dss.go.th/fulltext/dss_j/2557_62_194_P7-9.pdf.

กองอาหาร สํานักงานคณะกรรมการอาหารและยา. การตรวจสถานที่ผลิตอาหารตามหลักเกณฑ์วิธีการที่ดีในการผลิตที่บังคับใช้เป็นกฎหมาย (GMP 420). กรุงเทพฯ: สํานักงานกิจการโรงพิมพ์องค์การสงเคราะห์ทหารผ่านศึก; 2564

พระราชบัญญัติอาหาร พ.ศ. 2522 พร้อมกฎกระทรวงและประกาศกระทรวงสาธารสุข (ฉบับปรับปรุง ปี 2556). กรุงเทพฯ: สํานักงานคณะกรรมการอาหารและยา; 2556.

ขันทอง เพ็ชรนอก. การตรวจสอบการปลอมและการปนเปื้อนทางกายภาพของอาหาร ระหว่างปี พ.ศ. 2552–2563. ว กรมวิทย พ [วารสารออนไลน์]. 2565; [สืบค้น 22 ก.ค. 2567]; 64(3): [15 หน้า]. เข้าถึงได้ที่: URL: https://he02.tci-thaijo.org/index.php/dmsc/article/view/255192/177194.

ขันทอง เพ็ชรนอก. การตรวจสอบสิ่งแปลกปลอมในสินค้าเกษตรที่ส่งออก ระหว่างปี พ.ศ. 2555-2560. ว กรมวิทย พ [วารสารออนไลน์]. 2565; [สืบค้น 22 ก.ค. 2567]; 64(3): [15 หน้า]. เข้าถึงได้ที่: URL: https://he02.tci-thaijo.org/index.php/dmsc/article/view/256039/177195.

ทนงพันธ์ สัจจปาละ. คู่มือการวิเคราะห์ Light Filth. นนทบุรี: กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์; 2557

ดาวน์โหลด

เผยแพร่แล้ว

24-09-2025

รูปแบบการอ้างอิง

1.
ยิ่งเจริญธนา อ, ยุรญาติ ว, เนตรจุฬารัตน์ พ, บุตรพรม ป, เขียนวงษ์ ท. การพัฒนาการจําแนกสิ่งแปลกปลอมในอาหารและการจัดทําฐานข้อมูล: การจำแนกสิ่งแปลกปลอมในอาหาร. ว กรมวิทย พ [อินเทอร์เน็ต]. 24 กันยายน 2025 [อ้างถึง 5 กุมภาพันธ์ 2026];67(3):506-17. available at: https://he02.tci-thaijo.org/index.php/dmsc/article/view/271722

ฉบับ

ประเภทบทความ

รายงานจากห้องปฏิบัติการ (Laboratory Findings)