การตรวจพบไวรัสหัด คางทูม และหัดเยอรมันสายพันธุ์วัคซีนจากตัวอย่างทางห้องปฏิบัติการในประเทศไทย ระหว่างปี พ.ศ. 2560–2567
ไวรัสหัด คางทูม และหัดเยอรมันสายพันธุ์วัคซีนในประเทศไทย
คำสำคัญ:
ไวรัสหัดสายพันธุ์วัคซีน, ไวรัสคางทูมสายพันธุ์วัคซีน, ไวรัสหัดเยอรมันสายพันธุ์วัคซีนบทคัดย่อ
วัคซีนรวมป้องกันโรคหัด คางทูม และหัดเยอรมัน (Measles Mumps-Rubella, MMR Vaccine) เป็นวัคซีน ของเชื้อมีชีวิตที่ถูกทำให้อ่อนฤทธิ์ (Live Attenuated Vaccine) ถึงแม้ MMR Vaccine จะมีความปลอดภัย แต่อาจทำให้เกิดอาการไม่พึงประสงค์ เช่น ไข้สูง ปวดข้อ ผื่น หรือต่อมน้ำลายพาโรติดบวม นอกจากนี้ยังมีโอกาสเกิดการติดเชื้อจากสายพันธุ์ของวัคซีนเองได้ การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์ลำดับสารพันธุกรรมของไวรัสหัด คางทูม และหัดเยอรมัน ด้วยวิธี Sanger Sequencing จากสายพันธุ์ที่ตรวจพบในตัวอย่างเชื้อไวรัสจากผู้ป่วยระหว่างปี พ.ศ. 2560–2567 เปรียบเทียบกับสายพันธุ์อ้างอิงขององค์การอนามัยโลก เพื่อเป็นการเฝ้าระวังสายพันธุ์นำเข้าและติดตามการกลายพันธุ์ รวมถึงเฝ้าระวังสายพันธุ์ของไวรัสที่นำมาเป็นวัคซีนในประเทศไทย ผลการศึกษาตัวอย่างไวรัสหัด จำนวน 1,862 ตัวอย่าง ไวรัสคางทูม จำนวน 26 ตัวอย่าง และไวรัสหัดเยอรมัน จำนวน 12 ตัวอย่าง ตามลำดับ ตรวจพบสายพันธุ์วัคซีนในไวรัสหัด จำนวน 4 ตัวอย่าง (ร้อยละ 0.21) ไวรัสคางทูม จำนวน 4 ตัวอย่าง (ร้อยละ 14.29) และไวรัสหัดเยอรมัน จำนวน 1 ตัวอย่าง (ร้อยละ 8.33) ข้อมูลจากการศึกษานี้ เป็นหลักฐานช่วยสนับสนุนโอกาสติดเชื้อที่มาจากวัคซีนและชี้ให้เห็นถึงการระบาดของสายพันธุ์ท้องถิ่นในประเทศ ซึ่งมีความสำคัญต่อการเฝ้าระวังเพื่อควบคุมการระบาดของโรคและป้องกันผลข้างเคียงจากการได้รับวัคซีนในประชากร เป็นประโยชน์ต่อหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในการนำข้อมูลไปใช้สำหรับการวางแผนการให้วัคซีนของประเทศต่อไปเพื่อการควบคุมโรคได้อย่างมีประสิทธิภาพ
เอกสารอ้างอิง
กระทรวงสาธารณสุข. กำหนดการให้วัคซีนตามแผนงานสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรคของกระทรวงสาธารณสุข ปี 2567. [ออนไลน์]. 2568; [สืบค้น 13 ก.พ. 2568]; [1 หน้า]. เข้าถึงได้ที่: URL: https://ddc.moph.go.th/uploads/publish/1510320231225092421.pdf.
ราชวิทยาลัยกุมารแพทย์แห่งประเทศไทย, สมาคมโรคติดเชื้อในเด็กแห่งประเทศไทย, กระทรวงสาธารณสุข. แนวทางเวชปฏิบัติโรคหัด หัดเยอรมัน และหัดเยอรมันแต่กำเนิด ฉบับปรับปรุง เรื่องการเฝ้าระวังโรค ปี พ.ศ. 2565. [ออนไลน์]. 2568; [สืบค้น 15 ก.พ. 2568]; [84 หน้า]. เข้าถึงได้ที่: URL: https://www.ddc.moph.go.th/uploads/publish/1353820221130065311.pdf.
สถาบันวัคซีนแห่งชาติ. MMR Vaccine สถานการณ์การใช้วัคซีนรวม หัด คางทูม หัดเยอรมัน. [ออนไลน์]. 2568; [สืบค้น 15 ก.พ. 2568]; [10 หน้า]. เข้าถึงได้ที่: URL: https://vims.nvi.go.th/VIMSFile/Factsheet/MMR2.pdf.
สำนักโรคติดต่อทั่วไป กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. ตำราวัคซีนและการสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรค ปี 2556. [ออนไลน์]. 2558; [สืบค้น 15 ก.พ. 2568];[314 หน้า]. เข้าถึงได้ที่: URL: https://ddc.moph.go.th/uploads/publish/294120191209024047.pdf.
Mulders MN. Annex C1 measles genotyping RT-PCR (CDC). [online]. 2020; [cited 2025 Feb 15]; [6 screens]. Available from: URL: https://www.technet-21.org/en/resources/guidance/annex-c01-measles-genotyping-rt-pcr-cdc.
พัชชา อินคำสืบ, อัจฉริยา ลูกบัว, อธิวัฒน์ ปริมสิริคุณาวุฒิ, ประสพชัย อร่ามรุ่งโรจน์, เพียงใจ อามีนเจริญ, จารุวรรณ ใจอ้าย, และคณะ. การพัฒนาวิธีตรวจหาสารพันธุกรรมของไวรัสคางทูมในตัวอย่างส่งตรวจด้วยวิธี Reverse Transcription-Polymerase Chain Reaction (RT-PCR). ว กรมวิทย พ 2557; 56(1): 20–8.
Mulders MN. Annex B12.2 real-time RT-PCR assays for the detection of rubella virus RNA and human RNase P mRNA using the ABI 7500 real-time thermocycler. [online]. 2021; [cited 2025 Feb 15]; [14 screens]. Available from: URL: https://www.technet21.org/en/resources/guidance/annex-b12-2-real-time-rt-pcrassays-for-the-detection-of-rubella-virusrna-and-human-rnase-p-mrna-using-theabi-7500-real-time-thermocycler.
Mulders MN. CDC protocols for the molecular epidemiology of measles virus and rubella virus; version of 03/06/2012. Annex C2 rubella genotyping RT-PCR 2-fragment, Qiagen (CDC). [online]. 2020; [cited 2025 Feb 15]; [6 screens]. Available from: URL: https://cdn.who.int/media/docs/defaultsource/immunization/vpd_surveillance/lab_networks/measles_rubella/manual/updatedannexes-(as-on-2-aug-2021)/annex-c2-rubella-genotyping-rt-pcr_qiagen.docx.
Mulders MN. Using the RECall program for on-line sequence analysis of measles and rubella. [online]. 2020; [cited 2025 Feb 15]; [6 screens]. Available from: URL: https://www.technet21.org/media/com_resources/trl/7641/multi_upload/UsingtheRECallprogram_V6.pdf.
MEGA Software. The 12th version of the molecular evolutionary genetics analysis, MEGA12. Constructing Phylogenetic tree MEGA12.[online]. 2024; [cited 2025 Feb 15]; [21 screens]. Available from: URL: https://www.megasoftware.net/web_help.
World Health Organization. Measles virus nomenclature update: 2012. Wkly Epidemiol Rec 2012; 87(9): 73–80.
World Health Organization. Mumps virus nomenclature update: 2012. Wkly Epidemiol Rec 2012; 87(22): 217–24.
World Health Organization. Rubella virus nomenclature update: 2013. Wkly Epidemiol Rec 2013; 88(32): 337–43.
Mulders MN. Annex C09. Phylogenetic analysis (MEGA v7 or X) of measles and rubella sequences assembled using GeneStudio.[online]. 2020; [cited 2025 Jun 24]; [5 screens]. Available from: URL: https://www.technet-21.org/en/resources/guidance/annex-c09-phylogenetic-analysis-mega-v7-or-x-of-measles-and-rubella-sequences-assembled-using-genestudio.
Kaye M, Chibo D, Birch C. Comparison of Bayesian and maximum-likelihood phylogenetic approaches in two legal cases involving accusations of transmission of HIV. AIDS Res Hum Retroviruses 2009; 25(8): 741–8.
Ahmed AOM, Al-Kutubi HS, Ibrahim NA. Comparison of the Bayesian and maximum likelihood estimation for Weibull distribution. J Math Stat 2010; 6(2): 100–4.
Churchill L, Rizzuti FA, Fonseca K, Kim J. Vaccine-associated measles in a healthy 40-year-old woman. CMAJ 2018; 190(35): E1046–8.
Bitnun A, Shannon P, Durward A, Rota PA, Bellini WJ, Graham C, et al. Measles inclusion-body encephalitis caused by the vaccine strain of measles virus. Clin Infect Dis 1999; 29(4): 855–61.
Centers for Disease Control and Prevention. Measles pneumonitis following measles-mumps-rubella vaccination of a patient with HIV infection. MMWR Morb Mortal Wkly Rep 1996; 45(28): 603–6.
Hagan JE, Crooke SN, Gunregjav N, Sowers SB, Mercader S, Hickman CJ, et al. Breakthrough measles among vaccinated adults born during the post-soviet transition period in Mongolia. Vaccines 2024; 12(6): 695. (12 pages).
Bakker W, Mathias R. Mumps caused by an inadequately attenuated measles, mumps and rubella Vaccine. Can J Infect Dis 2001; 12(3): 144–8.
Gilliland SM, Jenkins A, Parker L, Somdach N, Pattamadilok S, Incomserb P, et al. Vaccinerelated mumps infections in Thailand and the identification of a novel mutation in the mumps fusion protein. Biologicals 2013; 41(2): 84–7.
Paz M, Padilla M, Perez E, Sauceda J, Camacho A. Vaccine-associated rubella caused by the RA 27/3 strain. Vaccines 2022; 11(1): 65. (5 pages).
World Health Organization. Manual for thelaboratory-based surveillance of measles, rubella, and congenital rubella syndrome. Chapter 4 Antibody detection methods for laboratory confirmation of measles, rubella, and CRS. [online]. 2018; [cited 2025 Feb 15]; [15 screens]. Available from: URL: https://www.who.int/publications/m/item/chapter-4-manual-for-the-laboratory-based-surveillance-of-measles-rubella-and-congenitalrubella-syndrome.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2025 วารสารกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
