พฤกษเคมีเบื้องต้น ปริมาณฟีนอลิกรวม และฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระของใบขนุน ขี้เหล็ก และไชยา

พฤกษเคมีเบื้องต้นและฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระของใบขนุน ขี้เหล็ก และไชยา

บทคัดย่อ

        พืชสมุนไพรขนุน (Artocarpus heterophyllus) ขี้เหล็ก (Cassia siamea) และไชยา (Cnidoscolus aconitifolius) มีการใช้ทางยาพื้นบ้านและเป็นแหล่งสารพฤกษเคมีที่สําคัญโดยเฉพาะสารฟีนอลิกซึ่งมีฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ การศึกษาพฤกษเคมีเบื้องต้นและปริมาณฟีนอลิกรวมในพืชเหล่านี้ จึงมีความจําเป็นเพื่อประเมินศักยภาพในการนําไปใช้ประโยชน์ทางการแพทย์และพัฒนาผลิตภัณฑ์สมุนไพรที่ปลอดภัยและมีประสิทธิภาพ การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อทดสอบพฤกษเคมีเบื้องต้นและฤทธิ์ทางชีวภาพจากใบพืชสามชนิดนี้ เพื่อประเมินองค์ประกอบทางพฤกษเคมีทั้งในเชิงคุณภาพและเชิงปริมาณ รวมถึงศึกษาฤทธิ์ทางชีวภาพต้านอนุมูลอิสระ เพื่อทดสอบสารสําคัญกลุ่มแอลคาลอยด์ ฟลาโวนอยด์ แอนทราควิโนน คูมาริน ซาโปนิน แทนนิน โฟลบาแทนนิน เทอร์พีนอยด์ สเตียรอยด์ และคาร์ดิแอกไกลโคไซด์ นอกจากนี้การวิเคราะห์เชิงปริมาณของสารประกอบฟีนอลิกรวมโดยวิธี Folin-Ciocalteu รวมทั้งทดสอบฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระด้วยวิธี DPPH Assay ผลการศึกษาพบว่าสารสกัดจากใบขนุนและใบขี้เหล็กมีองค์ประกอบทางพฤกษเคมีมากถึง 8 กลุ่ม ขณะที่ใบไชยาตรวจพบเพียง 6 กลุ่ม เมื่อทดสอบเพื่อหาปริมาณสารประกอบฟีนอลิกรวม พบว่าใบขี้เหล็กมีปริมาณสูงสุด (0.89±0.004 mg GAE/g extract) รองลงมา คือ ใบขนุน (0.86±0.016 mg GAE/g extract) และต่ำที่สุด คือ ใบไชยา (0.49±0.009 mg GAE/g extract) ผลการทดสอบฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ พบว่าสารสกัดจากใบขนุนมีค่า IC₅₀ ต่ำที่สุด คือ 0.77±0.289 mg/mL แสดงถึงศักยภาพการต้านอนุมูลอิสระสูงสุด รองลงมา คือ ใบไชยา 0.90±0.880 mg/mL และใบขี้เหล็ก 1.45±0.821 mg/mL การศึกษานี้แสดงถึงศักยภาพของพืชทั้งสามชนิดเป็นแหล่งสารต้านอนุมูลอิสระจากธรรมชาติ ซึ่งสามารถนําไปประยุกต์ใช้ในงานด้านผลิตภัณฑ์สุขภาพหรืออาหารเสริมต่อไปได้