การศึกษาระบาดวิทยาและความหลากหลายทางพันธุกรรมของไวรัสพิษสุนัขบ้าจากผู้ป่วยในประเทศไทย ปี 2560–2567

บทคัดย่อ

        โรคพิษสุนัขบ้าเป็นโรคติดเชื้อไวรัสจากสัตว์สู่คนที่สามารถป้องกันได้ด้วยวัคซีน อัตราการเสียชีวิตในคนถึงร้อยละ 100 องค์การระดับโลกได้กําหนดยุทธศาสตร์ เพื่อยุติการเสียชีวิตของมนุษย์จากโรคพิษสุนัขบ้าที่ถ่ายทอดจากสุนัขภายในปี พ.ศ. 2573 ซึ่งในปี พ.ศ. 2567 ประเทศไทยมีรายงานสัตว์ยืนยันติดเชื้อโรคพิษสุนัขบ้ามากกว่า 250 ตัว อย่างไรก็ตามประเทศไทยมีข้อมูลความหลากหลายทางพันธุกรรมของเชื้อในคนจํากัด การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาระบาดวิทยาระดับโมเลกุลของเชื้อไวรัสพิษสุนัขบ้าในผู้ป่วยสงสัยติดเชื้อในประเทศไทย โดยวิเคราะห์ความชุกและความหลากหลายทางพันธุกรรมของเชื้อในช่วงปี พ.ศ. 2560-2567 ตัวอย่างผู้ป่วยสงสัยจํานวน 132 รายที่ส่งตรวจ ณ สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์สาธารณสุข พบผลยืนยันการติดเชื้อ จํานวน 41 ราย (ร้อยละ 31.06) โดยมี 33 ราย (ร้อยละ80.49) ให้ผลบวกจาก nested RT-PCR และสามารถหาลําดับนิวคลีโอไทด์ของยีนนิวคลีโอโปรตีน เพื่อนําไปวิเคราะห์แผนภาพวิวัฒนาการด้วยวิธี neighbor-joining ร่วมกับข้อมูลทางภูมิศาสตร์ ผลการศึกษาพบว่าลําดับพันธุกรรมของไวรัสทั้ง 33 ตัวอย่าง จัดอยู่ในกลุ่มเชิงวิวัฒนาการเดียวกัน จําแนกออกเป็น 2 กลุ่มหลัก ได้แก่ phylogroup A และ phylogroup B โดย phylogroup A แบ่งย่อยเป็น 4 subgroups กระจายในภาคตะวันออก ภาคเหนือ และภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนบนและตอนล่าง ขณะที่กลุ่ม B พบเฉพาะในภาคใต้ นอกจากนี้พบความสัมพันธ์ระหว่างเส้นทางการเดินทางของผู้ป่วยกับลักษณะทางพันธุกรรมของเชื้อ การศึกษานี้ให้ข้อมูลเชิงระบาดวิทยาและพันธุกรรมของโรคพิษสุนัขบ้าจากผู้ป่วยมนุษย์ที่ครอบคลุมหลายปีต่อเนื่องในประเทศไทย เพื่อเป็นแนวทางในการเฝ้าระวังและสนับสนุนโครงการกําจัดโรค