การพัฒนาและตรวจสอบความใช้ได้ของวิธีวิเคราะห์สารอีทีฟอนตกค้างในผลไม้ด้วยเทคนิค Headspace Gas Chromatography–Mass Spectrometry
คำสำคัญ:
สารเคมีป้องกันกำจัดศัตรูพืชตกค้าง, อีทีฟอน, เอทิลีน, ผลไม้, แก๊สโครมาโทกราฟี-แมสสเปกโตรเมทรีบทคัดย่อ
อีทีฟอน (ethephon) เป็นสารควบคุมการเจริญเติบโตของพืชที่นิยมใช้หลังการเก็บเกี่ยวเพื่อเร่งการสุกของผลไม้โดยผลไม้เขตร้อนที่ศึกษา ได้แก่ กล้วย มะม่วง สับปะรด และทุเรียน และผลไม้เขตอบอุ่น ได้แก่ แอปเปิล เชอร์รี และสตรอว์เบอร์รี การใช้ที่ไม่เหมาะสมอาจก่อให้เกิดการตกค้างส่งผลต่อความปลอดภัยของผู้บริโภค งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาวิธีวิเคราะห์อีทีฟอนตกค้างในผลไม้โดยอาศัยการสลายตัวของอีทีฟอนภายใต้สภาวะด่างให้เกิดแก๊สเอทิลีน และตรวจวัดด้วยเทคนิค headspace–gas chromatography–mass spectrometry (HS–GC–MS) ผลการตรวจสอบความถูกต้องของวิธีพบว่ามีความจําเพาะสูง โดยเอทิลีนมีค่า retention time เท่ากับ 2.45 นาที มีไอออนลักษณะเฉพาะที่ m/z 27, 26 และ 28 ไม่พบสัญญาณรบกวนใน method blank ขณะที่ matrix blank ของผลไม้ทุกชนิดตรวจพบเอทิลีนตามธรรมชาติในระดับต่ำกว่าค่าขีดจํากัดของการตรวจพบ (LOD) การหาปริมาณใช้กราฟมาตรฐานภายนอก เนื่องจาก matrix effect อยู่ในระดับต่ำและไม่มีนัยสําคัญทางสถิติ กราฟมาตรฐานช่วง 0.1–4.0 ไมโครกรัมของอีทีฟอน ให้ค่า R2 เท่ากับ 1.0000 และช่วงการวิเคราะห์ในตัวอย่างผลไม้ให้ค่า R2 อยู่ในช่วง 0.9986–0.9998 วิธีมีค่า LOD และค่าขีดจํากัดของการตรวจวัดเชิงปริมาณ (LOQ) สําหรับผลไม้เขตร้อนเท่ากับ 0.10 และ 0.30 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัม และสําหรับผลไม้เขตอบอุ่นเท่ากับ 0.02 และ 0.05 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัม ตามลําดับ ผลไม้เขตร้อนให้ค่าการคืนกลับ 81.4–119.0% และค่า %RSD อยู่ในช่วง 1.5–16.0 ขณะที่ผลไม้เขตอบอุ่นให้ค่าการคืนกลับ 89.8–120.0% และค่า %RSD อยู่ในช่วง 2.9–13.9 โดยสรุป วิธีที่พัฒนาขึ้นมีความถูกต้อง เชื่อถือได้ เหมาะสมสําหรับการตรวจยืนยันการตกค้างของอีทีฟอนในผลไม้
เอกสารอ้างอิง
สํานักงานนโยบายและยุทธศาสตร์การค้า กระทรวงพาณิชย์. พาณิชย์เผยผลไม้ไทยขึ้นแท่นสินค้าเกษตรส่งออกสูงสุด [ออนไลน์]. 2568; [สืบค้น 25 ธ.ค. 2568]; เข้าถึงได้ที่: URL: https://www.tpso.go.th/news/2503-0000000006.
สถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล. รายงานโครงการศึกษาสถานการณ์การบริโภคผักและผลไม้ของคนไทย (ระดับประเทศ). นครปฐม: มหาวิทยาลัยมหิดล; 2565.
World Health Organization, Food and Agriculture Organization of the United Nations. Diet, nutrition and the prevention of chronic diseases: report of a joint WHO/FAO expert consultation. WHO technical report series 916. Geneva: World Health Organization; 2003.
Biddle E, Kerfoot DG, Kho YH, Russell KE. Kinetic studies of the thermal decomposition of 2-chloroethylphosphonic acid in aqueous solution. Plant Physiol 1976; 58(5): 700–2.
Yang SF. Ethylene evolution from 2-chloroethylphosphonic acid. Plant Physiol 1969; 44(8): 1203–4.
Kender WJ. Ethephon-induced flowering in apple seedlings. HortScience 1974; 9(5): 444–5.
Cui Y, Zhai Y, Flaishman M, Li J, Chen S, Zheng C, et al. Ethephon induces coordinated ripening acceleration and divergent coloration responses in fig (Ficus carica L.) flowers and receptacles. Plant Mol Biol 2021; 105(4-5): 347–64.
European Food Safety Authority. Review of the existing maximum residue levels (MRLs) for ethephon. EFSA J 2009; 7(10): 1347. (44 pages).
European Food Safety Authority, Alvarez F, Arena M, Auteri D, Binaglia M, Castoldi AF, et al. Peer review of the pesticide risk assessment of the active substance ethephon. EFSA J 2023; 21(1): 7742. (28 pages).
ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 460) พ.ศ. 2568 ออกตามความในพระราชบัญญัติอาหาร พ.ศ. 2522 เรื่อง อาหารที่มีสารพิษตกค้าง ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 142 ตอนพิเศษ 240 ง (วันที่ 7 กรกฎาคม 2568).
Codex Alimentarius. Pesticide database search: 106-Ethephon. [online]. 2016; [cited 2025 Dec 25]. Available from: URL: https://www.fao.org/fao-who-codexalimentarius/codex-texts/dbs/pestres/pesticide-detail/en/?p_id=106.
พีรพงษ์ แสงวนางค์กูล, ยุพิน อ่อนศิริ, เจริญ ขุนพรม. สารเอทีฟอนตกค้างในผลทุเรียนพันธุ์หมอนทองภายหลังเก็บรักษาในสภาพจําลองการส่งออกทางเรือ. ว วิทยาศาสตร์เกษตร 2560; 48(3 พิเศษ): 193–6.
Marín JM, Pozo OJ, Beltrán J, Hernández F. An ion-pairing liquid chromatography/tandem mass spectrometric method for the determination of ethephon residues in vegetables. Rapid Commun Mass Spectrom 2006; 20(3): 419–26.
Dong JN, Ma YQ, Liu FM, Jiang NW, Jian Q. Dissipation and residue of ethephon in maize field. J Integr Agric 2015; 14(1): 106–13.
Hussein MA, El-Zemaity MS, Ryad L, Halawa EM. A rapid and sensitive single residual method for determination of ethephon in grape, tomato and lentil. Middle East J Appl Sci 2015; 5(2): 439–44
Chamkasem N. Determination of glyphosate, maleic hydrazide, fosetyl aluminum, and ethephon in grapes by liquid chromatography/tandem mass spectrometry. J Agric Food Chem 2017; 65(34): 7535-41
Pereira L, Pujol M, Garcia-Mas J, Phillips MA. Non-invasive quantification of ethylene in attached fruit headspace at 1 ppb by gas chromatography–mass spectrometry. Plant J 2017; 91(1): 172–83.
Pham KP, Lưu TH, Le MQC, Luu D. Research method for determining ethephon residues in fruit (bananas) on a high-pressure liquid chromatograph with MS/MS detector—LC/MS/MS when using ethephon as a ripening agent. Int J Food Sci Agric 2021; 5(1): 26–32.
Farczádi L, Moldovan H, Duca RC, Imre S. A quick, simple, sensitive and selective LCMS/MS method used for the screening of ethephon, glyphosate and aminomethylphosphonic acid from water and food samples. Acta Biol Marisiensis 2022; 5(1): 41–54.
Tseng SH, Chang PC, Chou SS. A rapid and simple method for the determination of ethephon residue in agricultural products by GC with headspace sampling. J Food Drug Anal 2000; 8(3): 213–17.
Food and Agriculture Organization of the United Nations, World Health Organization. Pesticide residues in food: report 2024-Joint FAO/WHO meeting on pesticide residues. [online]. 2025; [cited 2025 Dec 25]. Available from: URL: https://doi.org/10.4060/cd5918en.
สํานักงานมาตรฐานสินค้าเกษตรและอาหารแห่งชาติกระทรวงเกษตรและสหกรณ์. มาตรฐานสินค้าเกษตร มกษ. 9045-1-2568 การจัดหมวดหมู่สินค้าเกษตร เล่ม 1: พืช. กรุงเทพฯ: สํานักงานมาตรฐานสินค้าเกษตรและอาหารแห่งชาติ; 2568.
Miller JN, Miller JC, Miller RD. Statistics and chemometrics for analytical chemistry. 7thed. Harlow: Pearson Education Limited; 2018.
Sonamit K, Wittchaiwutthiwong S, Hantawiwatsap Y. Method validation for determination of sucralose in soft beverages by UPLC-ELSD. J Dept Med Sci 2019; 61(3): 107–20.
Cantwell H, editor. Eurachem guide: the fitness for purpose of analytical methods-a laboratory guide to method validation and related topics. 3rd ed. [online]. 2025; [cited 2025 Dec 25]. Available from: URL: https://www.eurachem.org/images/stories/Guides/pdf/MV_guide_3rd_ed_V1_EN.pdf.
European Commission. SANTE/11312/2021 v2026. Analytical quality control and method validation procedures for pesticide residues analysis in food and feed. Brussels: European Commission; 2026.
Ellison SLR, Williams A, editors. Eurachem/CITAC guide: quantifying uncertainty in analytical measurement. 3rd ed. [online]. 2012; [cited 2025 Dec 25]. Available from: URL:https://www.eurachem.org/images/stories/Guides/pdf/QUAM2012_P1.pdf.
Fera Science Ltd. Fapas® Food Chemistry Proficiency Test Report 19436. York: Fera Science Ltd; 2025.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
