การคัดเลือกแลกติกแอซิดแบคทีเรียที่มีคุณสมบัติโพรไบโอติกจากอาหาร
คำสำคัญ:
โพรไบโอติก, แลกติกแอซิดแบคทีเรีย, อาหารหมักบทคัดย่อ
การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อแยกและคัดเลือกแลกติกแอซิดแบคทีเรียที่มีศักยภาพเป็นโพรไบโอติกจากอาหาร ได้แก่ ผักสด อาหารหมักและผลิตภัณฑ์พร้อมบริโภค จํานวน 70 ตัวอย่าง โดยคัดเลือกแบคทีเรียแกรมบวกรูปร่างท่อนและรูปร่างกลมได้ 100 โคโลนี ระบุชนิดด้วยวิธีมาตรฐานร่วมกับการยืนยันชนิดโดย 16S rRNA gene sequencing และ BD PhoenixTM M50 จากนั้นประเมินคุณสมบัติเบื้องต้น ได้แก่ การสร้างเอนไซม์คะตะเลส การย่อยเม็ดเลือดแดง ความสามารถในการเจริญภายใต้สภาวะใช้ออกซิเจนและไม่ใช้ออกซิเจน การทนกรด (pH 3.0) การทนเกลือน้ำดี ความไวต่อยาปฏิชีวนะ และการยับยั้งเชื้อก่อโรค ผลการศึกษาพบว่าโคโลนีที่มีคุณสมบัติตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข ฉบับที่ 346 ได้แก่ Lactiplantibacillus plantarum 21 โคโลนี Lacticaseibacillus paracasei 2 โคโลนี และ Enterococcus faecium 4 โคโลนี โดย L. plantarum และ L. paracasei มีความไวต่อยาปฏิชีวนะและแสดงศักยภาพในการยับยั้งเชื้อก่อโรค ขณะที่ E. faecium ดื้อยาปฏิชีวนะและไม่แสดงคุณสมบัติดังกล่าว จึงคัดเลือก L. plantarum 2 ไอโซเลท (P10/3 และ P46/2) และ L. paracasei 1 โคโลนี (P62/2) เพื่อศึกษาคุณสมบัติ ความปลอดภัย และเอกลักษณ์ในระดับที่รองรับการขึ้นทะเบียนโพรไบโอติก ทั้งนี้สายพันธุ์ที่ผ่านการคัดเลือกได้ถูกฝากเก็บในธนาคารชีวภาพเพื่อเป็นฐานข้อมูลโพรไบโอติกของประเทศไทย ผลการศึกษาสะท้อนว่าอาหารหมักเป็นแหล่งสําคัญของจุลินทรีย์โพรไบโอติกที่มีศักยภาพ อย่างไรก็ตามการศึกษานี้ยังเป็นการประเมินในระดับห้องปฏิบัติการ ควรมีการศึกษาระดับจีโนม คุณสมบัติ และความปลอดภัย เพื่อสนับสนุนการพัฒนาและการใช้ประโยชน์ในอุตสาหกรรมอาหารเพื่อสุขภาพต่อไป
เอกสารอ้างอิง
มาลัย ทวีโชติภัทร์. โพรไบโอติกและการติดเชื้อในทางเดินอาหาร. ว มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ สาขาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี 2553; 2(4): 25−38.
Slover CM. Danziger L. Lactobacillus: a review. Clin Microbiol Newsl 2008; 30(4): 23-7.
Gupta R, Jeevaratnam K, Fatima A. Lactic acid bacteria: probiotic characteristic, selection criteria, and its role in human health (a review). J Emerg Technol Innov Res 2018; 5(10): 411-24.
นวลจันทร์ พารักษา. สาระน่ารู้เกี่ยวกับโปรไบโอติก. สุกรสาส์น 2533; 16(63): 5-8.
Fuller R. Probiotic food: current use and future development. Int Food Ingred 1993; 3: 23-6.
Mach T. Clinical usefulness of probiotics in inflammatory bowel diseases. J Physiol Pharmacol 2006; 57(Suppl 9): 23-33.
Yan F, Polk DB. Probiotics as functional food in the treatment of diarrhea. Curr Opin Clin Nutr Metab Care 2006; 9(6): 717-21.
Reid G. Probiotics and prebiotics-progress and challenges. Int Dairy J 2008; 18 (10-11): 969-75.
Guzel-Seydim Z, Seydim AC, Greene AK. Organic acid and volatile flavor components evolved during refrigerated storage of kefir. J Dairy Sci 2000; 83(2): 275-7.
Beshkova DM, Simova ED, Simov ZI, Frengova GI, Spasov ZN. Pure cultures for making kefir. Food Microbiol 2002; 19(5): 537-44.
ประกาศกระทรวงสาธารณสุข ฉบับที่ 346 พ.ศ. 2555 เรื่อง การใช้จุลินทรีย์โพรไบโอติกในอาหาร ฉบับที่ 2. ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 129 ตอนพิเศษ 189 ง (วันที่ 18 ธันวาคม 2555).
International Organization for Standardization. Microbiology of food and animal feeding stuffs—Horizontal method for the enumeration of mesophilic lactic acid bacteria—Colony-count technique at 30ºC (ISO 15214:1998). Geneva, Switzerland: ISO; 1998.
American Public Health Association. Compendium of methods for the microbiological examination of foods. 5th ed. Washington, DC: APHA; 2015.
United States Pharmacopeia. United States Pharmacopeia and National Formulary (USP–NF). Rockville, MD: United States Pharmacopeial Convention; 2023.
Thongwai N, Futui W, Ladpala N, Sirichai B, Weechan A, Kanklai J, et al. Characterization of bacterial cellulose produced by Komagataeibacter maltaceti P285 isolated from contaminated honey wine. Microorganisms 2022; 10(3): 528 (18 pages).
Cappuccino JG, Sherman N. Microbiology: a laboratory manual. 11th ed. New York: P earson; 2017.
Cafiso V, Bertuccio T, Spina D, Purrello S, Blandino G, Stefani S. A novel δ-hemolysis screening method for detecting heteroresistant vancomycin-intermediate Staphylococcus aureus and vancomycin-intermediate S. aureus. J Clin Microbiol 2012; 50(5): 1742-4.
National Center for Biotechnology Information. GenBank: NIH genetic sequence database. Bethesda, MD: National Library of Medicine; 2023.
BD Diagnostics. BD Phoenix™ M50 automated microbiology system: operator’s manual. Sparks, MD: Becton, Dickinson and Company; 2021.
International Organization for Standardization. Milk and milk products—Determination of the minimal inhibitory concentration (MIC) of antibiotics applicable to bifidobacteria and non-enterococcal lactic acid bacteria (LAB) (ISO 10932:2010). Geneva, Switzerland: ISO; 2010.
European Food Safety Authority. Guidance on the characterization of microorganisms used as feed additives or as production organisms. EFSA J. [serial online] 2018; [cited 2026 Apr 14]; 16(3): e05206. [24 screens]. Available from: URL: https://efsa.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2903/j.efsa.2018.5206.
Charteris WP, Kelly PM, Morelli L, Collins JK. Development and application of an in vitro methodology to determine the transit tolerance of probiotic Lactobacillus and Bifidobacterium species. J Appl Microbiol 1998; 84(5): 759-68.
Kazemipoor M, Wan Mohamed Radzi CWJ, Begum K, Yaze I. Screening of antibacterial activity of lactic acid bacteria isolated from fermented vegetables against food borne pathogens. Archives des Sciences 2012; 65(6): 1−10.
คณะกรรมการประเมินความปลอดภัยของการใช้จุลินทรีย์โพรไบโอติกในอาหาร, ศูนย์พันธุวิศวกรรมและเทคโนโลยีชีวภาพแห่งชาติ. ข้อกําหนดขั้นต่ำและหลักเกณฑ์การประเมินความปลอดภัยการใช้จุลินทรีย์โพรไบโอติกในอาหาร. ปทุมธานี; ศูนย์พันธุวิศวกรรมและเทคโนโลยีชีวภาพแห่งชาติ; 2565.
International Organization for Standardization. ISO/IEC 17025:2017. General requirements for the competence of testing and calibration laboratories. Geneva, Switzerland: ISO; 2017.
International Organization for Standardization. ISO 16140-3:2021. Microbiology of the food chain—Method validation—Part 3: protocol for the verification of reference methods and validated alternative methods in a single laboratory. Geneva, Switzerland: ISO; 2021.
Axelsson L. Lactic acid bacteria: classification and physiology. In: Salminen S, von Wright A, editors. Lactic acid bacteria: microbiological and functional aspects. 3rd ed. New York: CRC Press; 2004. p. 1-66.
Holzapfel WH, Haberer P, Snel J, Schillinger U, Huis in't Veld JH. Overview of gut flora and probiotics. Int J Food Microbiol 1998; 41(2): 85-101.
Papagianni M, Anastasiadou S. Pediocins: the bacteriocins of Pediococci. Sources, production, properties and applications. Microb Cell Fact 2009; 8: 3. (16 pages).
Granum PE, Lund T. Bacillus cereus and its food poisoning toxins. FEMS Microbiol Lett 1997; 157(2): 223-8.
Food and Agriculture Organization of the United Nations, World Health Organization. Guidelines for the evaluation of probiotics in food. London, Ontario: FAO/WHO; 2002.
Foulquié Moreno MR, Sarantinopoulos P, Tsakalidou E, De Vuyst L. The role and application of enterococci in food and health. Int J Food Microbiol 2006; 106(1): 1-24.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
