ความชุกของการใช้ยาหลายขนานและปัจจัยที่มีผลต่อการใช้ยาหลายขนานในผู้ป่วยสูงอายุที่เข้ารักษาในหอผู้ป่วยสามัญแผนกอายุรกรรม โรงพยาบาลราชบุรี

เบญจาภา ยั่งยืนสถาพร; โกวิท  สุขชัย; ชญานิศ  พิสุทธิ์วรารมย์; ณัฐฐานุช  ขันธคีรีวัฒน์

ผู้แต่ง

เบญจาภา ยั่งยืนสถาพร โรงพยาบาลราชบุรี
โกวิท สุขชัย โรงพยาบาลราชบุรี
ชญานิศ พิสุทธิ์วรารมย์ โรงพยาบาลราชบุรี
ณัฐฐานุช ขันธคีรีวัฒน์ โรงพยาบาลราชบุรี

คำสำคัญ:

การใช้ยาหลายขนาน, ผู้สูงอายุ

บทคัดย่อ

วัตถุประสงค์: เพื่อศึกษาความชุกของการใช้ยาหลายขนาน การใช้ยาซ้ำซ้อน อันตรกิริยาระหว่างยา การใช้ยากลุ่มแอนตีโคลิเนอร์จิก และปัจจัยที่มีผลต่อการใช้ยาหลายขนานในผู้สูงอายุที่เข้ารับการรักษาในหอพักผู้ป่วยสามัญ แผนกอายุรกรรม โรงพยาบาลราชบุรี

วิธีการศึกษา: การศึกษาแบบตัดขวางโดยเก็บข้อมูลในผู้สูงอายุที่หอพักผู้ป่วยสามัญแผนกอายุรกรรม โรงพยาบาลราชบุรี ในช่วงเดือนกรกฎาคม ถึงกันยายน พ.ศ. 2568

ผลการศึกษา: ผู้เข้าร่วมการศึกษา 379 คน ความชุกของการใช้ยาหลายขนาน คือ ร้อยละ 64.9 ความชุกของการใช้ยาซ้ำซ้อน คือ ร้อยละ 4.2 ความชุกของอันตรกิริยาระหว่างยา คือ ร้อยละ 33 และความชุกของการใช้ยาในกลุ่มแอนตีโคลิเนอร์จิก คือ ร้อยละ 10 ปัจจัยที่สัมพันธ์กับการใช้ยาหลายขนาน คือ โรคหอบหืด/ปอดอุดกั้นเรื้อรัง (adjusted odds ratio 18.067) การใช้กลุ่มแอนตีโคลิเนอร์จิก (adjusted odds ratio 6.988) โรคเบาหวาน (adjusted odds ratio 5.298) โรคหลอดเลือดหัวใจ (adjusted odds ratio 4.846) การตรวจผู้ป่วยนอก ≥3 ครั้ง/ปี (adjusted odds ratio 3.658) โรคหลอดเลือดสมอง (adjusted odds ratio 2.843) โรคความดันโลหิตสูง (adjusted odds ratio 2.586) จำนวนแพทย์ที่มาพบ ≥3 คน/ปี (adjusted odds ratio 2.269) และดัชนีมวลกาย (adjusted odds ratio 1.076)

สรุป: การใช้ยาหลายขนานเป็นปัญหาที่พบได้บ่อย หลายปัจจัยสัมพันธ์กับการใช้ยาหลายขนานทั้งจากตัวผู้ป่วย การสั่งยาของแพทย์ และการเข้าถึงบริการสุขภาพ ดังนั้นการทบทวนยาและตรวจสอบการใช้ยาจึงเป็นสิ่งสำคัญ เพื่อลดผลกระทบเชิงลบด้านสุขภาพ

เอกสารอ้างอิง

กรมกิจการผู้สูงอายุ. ข้อมูลผู้สูงอายุทั่วไป: กรมกิจการผู้สูงอายุ [อินเทอร์เน็ต]. 2567 [เข้าถึงเมื่อ วันที่ 24 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2568]; เข้าถึงได้จาก: URL: https://www. dop.go.th/th/know/1.

ประเสริฐ อัสสันเตชัย. คู่มือแนวทางการดำเนินงานคลินิกผู้สูงอายุคุณภาพฯ สถาบันเวชศาสตร์สมเด็จพระสังฆราชญาณสังวรเพื่อผู้สูงอายุ กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข. กรุงเทพมหานคร: ซีจีทูล; 2562.

World Health Organization. Medication Safety in Polypharmacy. Geneva: WHO Document Production Services; 2019.

ศิรสา เรืองฤทธิ์ชาญกุล. การใช้ยาร่วมกันหลายขนานในผู้สูงอาย. รามาธิบดีเวชสาร. 2561;41:95–104.

Vatcharavongvan P, Puttawanchai V. Polypharmacy, medication adherence and medication management at home in elderly patients with multiple non-communicable diseases in Thai primary care. Fam Med Prim Care Rev. 2017;19(4):412–6.

Makboona K, Pongpaew W, Mit-tangkulra P. Polypharmacy situation in Thambol Tubteelek of Muang district, Suphanburi province. Health Environ J. 2014;5(3):1–8.

ทิพยวดี วรรณวิเชษฐ์, ปณิตา ลิมปะวัฒนะ, มัญชุมาส มัญจาวงษ์, ณภัทร จิรวัฒน์, ศุภนิดา คำนิยม, วงศธร เทียบรัตน์. ความชุกของการใช้ยาหลายขนาน และปัจจัยที่สัมพันธ์ในผู้สูงอายุที่ห้องตรวจผู้ป่วยนอกของโรงพยาบาลระดับตติยภูมิ. วารสารอายุรศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น. 2565;8(2):20–9.

ศิรสา เรืองฤทธิ์ชาญกุล, อรพิชญา ไกรฤทธิ์, กรองทอง พุฒิโภคิน, สิรินทร ฉันศิริกาญจน์, ทวีวัฒน์ อัศวโภคี, ศุภศิล สระเอี่ยม. การใช้ยาร่วมกันหลายขนานของผู้สูงอายุที่รับการรักษาแผนกตรวจโรคผู้ป่วยนอกอายุรกรรม โรงพยาบาลรามาธิบดี. วารสารพิษวิทยาไทย 2561;33(1):35–50.

Rieckert A, Trampisch U, Klaaben-Mielke R, Drewelow E, Esmail A, Johansson T, et al. Polypharmacy in older patients with chronic diseases: a cross-sectional analysis of factors associated with excessive polypharmacy. BMC Fam Pract. 2018;19(1):113. doi: 10.1186/s12875-018-0795-5.

Maher RL, Hanlon J, Hajjar ER. Clinical consequences of polypharmacy in elderly. Expert Opin Drug Saf. 2014;13(1):57–65. doi: 10.1517/14740338.2013.827660.

Davies L, Spiers G, Kingston A, Todd A, Adamson J, Hanratty B. Adverse outcomes of polypharmacy in older people: systematic review of reviews. J Am Med Dir Assoc. 2020;21(2):181–7. doi: 10.1016/j.jamda.2019.10.022.

Wang R, Chen L, Fan L, Gao D, Liang Z, He J, et al. Incidence and effects of polypharmacy on clinical outcome among patients aged 80+: A five-year follow-up study. PLoS One 2015;10(11):e0142123. doi:10.1371/ journal.pone.0142123

Chang TI, Park H, Kim DW, Jeon EK, Rhee CM, Kalantar-Zadeh K, et al. Polypharmacy, hospitalization, and mortality risk: a nationwide cohort study. Sci Rep. 2020;10(1):18964. doi: 10.1038/s41598-020-75888-8.

Seixas BV, Freitas GR. Polypharmacy among older Brazilians: prevalence, factors associated, and sociodemographic disparities (ELSI-Brazil). Pharm Pract (Granada). 2021;19(1):2168. doi: 10.18549/PharmPract.2021.1.2168

By the 2023 American Geriatrics Society Beers Criteria® Update Expert Panel. American Geriatrics Society 2023 updated AGS Beers Criteria® for potentially inappropriate medication use in older adults. J Am Geriatr Soc. 2023;71(7):2052–81. doi: 10.1111/jgs.18372.

Zhao Y, Wang J, Zhu X, Zhang X, Zhang Y, Zhang W, et al. Multimorbidity and polypharmacy in hospitalized older patients: a cross-sectional study. BMC Geriatr. 2023;23(1):423. doi: 10.1186/s12877-023-04109-4.

Young EH, Pan S, Yap AG, Reveles KR, Bhakta K. Polypharmacy prevalence in older adults seen in United States physician offices from 2009 to 2016. PLoS One. 2021;16(8):e0255642. doi: 10.1371/journal.pone.0255642.

Cross AJ, Villani ER, Jadczak AD, Pitkälä K, Hamada S, Zhao M, et al. Prevalence of strong anticholinergic use in residents with and without cognitive impairment and frailty: Analysis from 106 nursing homes in 12 Asia-Pacific and European countries. Arch Gerontol Geriatr. 2025;128:105636. doi: 10.1016/j.archger.2024.105636.

World Health Organization. Medication safety in polypharmacy: technical report. Geneva: World Health Organization; 2019.