ปัจจัยที่สัมพันธ์กับการเลือกวิธีผ่าตัดถุงน้ำดีระหว่างแบบส่องกล้องและแบบเปิดในผู้ป่วย ที่เคยได้รับการทำ ERCP: การวิเคราะห์เปรียบเทียบย้อนหลัง

ธีรพล ธเนศอนันต์

ผู้แต่ง

ธีรพล ธเนศอนันต์ โรงพยาบาลสมเด็จพระสังฆราชองค์ที่ 17

คำสำคัญ:

การผ่าตัดถุงน้ำดีแบบส่องกล้อง, การผ่าตัดถุงน้ำดีแบบเปิด, อัตราการเปลี่ยนวิธีการผ่าตัดจากแบบส่องกล้องเป็นแบบเปิด, การส่องกล้องทางเดินน้ำดีและตับอ่อน

บทคัดย่อ

วัตถุประสงค์: เพื่อศึกษาปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการเลือกวิธีการผ่าตัดถุงน้ำดีแบบส่องกล้อง (laparoscopic cholecystectomy: LC) เทียบกับแบบเปิด (open cholecystectomy: OC) ในผู้ป่วยที่เคยได้รับการทำหัตถการส่องกล้องตรวจทางเดินน้ำดีและตับอ่อน (endoscopic retrograde cholangiopancreatography: ERCP) รวมถึงวิเคราะห์ผลลัพธ์ของการผ่าตัด อัตราการเปลี่ยนวิธีการผ่าตัด และเปรียบเทียบภาวะแทรกซ้อนในแต่ละวิธีการผ่าตัด

วิธีการศึกษา: การศึกษาย้อนหลังเชิงวิเคราะห์เปรียบเทียบ (retrospective cohort study) ในผู้ป่วยที่ได้รับการผ่าตัดถุงน้ำดีหลังจากทำ ERCP ในโรงพยาบาลสมเด็จพระสังฆราชองค์ที่ 17 จังหวัดสุพรรณบุรี ระหว่างเดือนตุลาคม พ.ศ. 2563 ถึงมีนาคม พ.ศ. 2568 เก็บข้อมูลจากเวชระเบียนผู้ป่วย วิเคราะห์ปัจจัยด้านผู้ป่วย ผลการตรวจทางห้องปฏิบัติการ ผลการตรวจทางรังสีวินิจฉัย และลักษณะหัตถการการทำ ERCP โดยใช้สถิติ chi-square test, Fisher’s exact probability test, independent t test, และ Mann-Whitney U test วิเคราะห์ความแตกต่างของผลลัพธ์ของการผ่าตัดด้วย one-way analysis of variance กำหนดนัยสำคัญทางสถิติที่ p < .05

ผลการศึกษา: จากผู้ป่วยทั้งหมด 50 ราย แบ่งเป็นกลุ่ม LC 23 ราย (ร้อยละ 46) และ OC 27 ราย (ร้อยละ 54) พบอัตราการเปลี่ยนวิธีการผ่าตัดจาก LC เป็น OC ร้อยละ 21.7 การวินิจฉัยก่อนการผ่าตัดเป็นปัจจัยที่มีความสัมพันธ์อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติกับการเลือกวิธีการผ่าตัด (p < .001) โดยผู้ป่วยที่มี acute cholecystitis, CBD stone ร่วมกับ cholangitis และ gallstone pancreatitis มีแนวโน้มได้รับการผ่าตัดแบบเปิดมากกว่า ผู้ป่วยกลุ่ม LC ที่ผ่าตัดสำเร็จมีการสูญเสียเลือดน้อยกว่า (เฉลี่ย 10 เปรียบเทียบกับ 100 cc; p < .001) แต่ใช้ระยะเวลาการผ่าตัดนานกว่า (เฉลี่ย 106.5 เปรียบเทียบกับ 81 นาที; p = .001) และมีระยะเวลานอนโรงพยาบาลสั้นกว่า (เฉลี่ย 3 เปรียบเทียบกับ 5 วัน; p = .019) และพบภาวะแทรกซ้อน ในกลุ่ม OC มากกว่า LC แต่ไม่มีนัยสำคัญทางสถิติ

สรุป: การวินิจฉัยก่อนการผ่าตัดเป็นปัจจัยหลักในการตัดสินใจเลือกวิธีการผ่าตัดถุงน้ำดีในผู้ป่วยหลัง ERCP การผ่าตัดแบบส่องกล้องยังคงมีข้อได้เปรียบในด้านการฟื้นตัวที่ดีกว่าและมีภาวะแทรกซ้อนน้อยกว่า แต่ยังมีอัตราการเปลี่ยนวิธีการผ่าตัดสูง ศัลยแพทย์ควรพิจารณาถึงปัจจัยเสี่ยง และมีการให้ข้อมูลผู้ป่วยอย่างครบถ้วนทีมผ่าตัดควรมีการเตรียมความพร้อมสำหรับการเปลี่ยนวิธีการผ่าตัด

เอกสารอ้างอิง

Wu Y, Xu CJ, Xu SF. Advances in risk factors for recurrence of common bile duct stones. Int J Med Sci. 2021;18(4):1067–74. doi:10.7150/ijms.52974.

Williams E, Beckingham I, El Sayed G, Gurusamy K, Sturgess R, Webster G, et al. Updated guideline on the management of common bile duct stones (CBDS). Gut. 2017;66:765–82. doi: 10.1136/gutjnl-2016-312317.

ASGE Standards of Practice Committee, Buxbaum JL, Abbas Fehmi SM, Sultan S, Fishman DS, Qumseya BJ, et al. ASGE guideline on the role of endoscopy in the evaluation and management of choledocholithiasis. Gastrointest Endosc. 2019;89:1075–105.e15 doi: 10.1016/j.gie.2018.10.001

ราชวิทยาลัยศัลยแพทย์แห่งประเทศไทย. แนวทางการรักษาพยาบาลผู้ป่วยทางศัลยกรรม โรคนิ่ว

ในทางเดินน้ำดี [อินเทอร์เน็ต]. 2566 [เข้าถึงเมื่อ วันที่ 4 มกราคม พ.ศ. 2569]; เข้าถึงได้จาก: URL: www.rcst.or.th/ view.php?group=4&id=204, 2566.

McCarty TR, Farrelly J, Njei B, Jamidar P, Muniraj T. Role of prophylactic cholecystectomy after endoscopic sphincterotomy for biliary stone disease: A systematic review and meta analysis. Ann Surg. 2021;273:667–75. doi: 10.1097/SLA.0000000000003977

Wong CSL, Krishnan A, Kumaran N, Tanner N. Post-ERCP clearance of bile duct stones: Should the gallbladder be left in-situ? Surg Endosc. 2025;39(3):1653–60. doi: 10.1007/ s00464-024-11510-6.

Roy DK, Sheikh R. A systematic review and meta-analysis of the outcomes of laparoscopic cholecystectomy compared to the open procedure in patients with gallbladder disease. Avicenna J Med. 2024;14(1):3–21. doi: 10.1055/s-0043-1777710.

Tongyoo A, Chotiyasilp P, Sriussadaporn E, Limpavitayaporn P, Mingmalairak C. The pre-operative predictive model for difficult elective laparoscopic cholecystectomy: A modification. Asian J Surg. 2021;44(4):656–61. doi: 10.1016/j.asjsur.2020.11.018.

Boonsinsukh T, Sudcharoen A, Viriyaroj V, Yodying H, Tullavardhana T, Rookkachart T, et al. Effect of difficult common bile duct stone on conversion rate from laparoscopic to open cholecystectomy. JHSMR. 2024;42(4):e20231022.

Chartkitchareon A, Tullavardhana T. Integrating critical view of safety and indocyanine green cholangiography to enhance safety in laparoscopic cholecystectomy: A retrospective cross-sectional study. Sci Rep. 2025;15(1):22566. doi: 10.1038/s41598-025-00991-7.

Wu K, Xiao L, Xiang J, Huan L, Xie W. Is early laparoscopic cholecystectomy after clearance of common bile duct stones by endoscopic retrograde cholangiopancreatography superior?: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Medicine (Baltimore). 2022;101(45):e31365. doi: 10.1097/MD.0000000000031365.

Poprom N, Suragul W, Muangkaew P, Vassanasiri W, Rungsakulkij N, Mingphruedhi S, et al. Timing of laparoscopic cholecystectomy after endoscopic retrograde cholangiopancreatography in cholelithiasis patients: A systematic review and meta-analysis. Ann Hepatobiliary Pancreat Surg. 2023;27(1):20–7. doi: 10.14701/ahbps.22-040.

Abdalkoddus M, Franklyn J, Ibrahim R, Yao L, Zainudin N, Aroori S. Delayed cholecystectomy following endoscopic retrograde cholangio-pancreatography is not associated with worse surgical outcomes. Surg Endosc. 2022;36(5):2987–93. doi: 10.1007/s00464-021-08593-w.

สหธรรม สมินทรปัญญา. ปัจจัยที่มีผลต่อความยากในการผ่าตัดถุงน้ำดีผ่านกล้อง. วารสารลำปางเวชสาร. 2552;30(3):131–7.

Reinders JSK, Gouma DJ, Heisterkamp J, Tromp E, van Ramshorst B, Boerma D. Laparoscopic cholecystectomy is more difficult after a previous endoscopic retrograde cholangiography. HPB (Oxford). 2013;15:230–4. doi: 10.1111/j.1477-2574.2012.00582.x.

Warchałowski Ł, Łuszczki E, Bartosiewicz A, Dereñ K, Warchałowska M, Oleksy Ł, et al. The analysis of risk factors in the conversion from laparoscopic to open cholecystectomy. Int J Environ Res Public Health. 2020;17(20):7571. doi: 10.3390/ ijerph17207571

Halbert C, Altieri MS, Yang J, Meng Z, Chen H, Talamini M, et al. Long-term outcomes of patients with common bile duct injury following laparoscopic cholecystectomy. Surg. Endosc. 30(10):4294–9. doi: 10.1007/s00464-016-4745-9.

Bostanci EB, Ercan M, Ozer I, Teke Z, Parlak E, Akoglu M. Timing of elective laparoscopic cholecystectomy after endoscopic retrograde cholangiopancreaticography with sphincterotomy: a prospective observational study of 308 patients. Langenbecks Arch Surg. 2010;395(6):661–6. doi: 10.1007/s00423-010-0653-y.

Takada T, Isaji S, Mayumi T, Yoshida M, Takeyama Y, Itoi T, et al. JPN clinical practice guidelines 2021 with easy-to-understand explanations for the management of acute pancreatitis. J Hepatobiliary Pancreat Sci. 2022;29(10):1057–83. doi: 10.1002/jhbp.1146

Overby DW, Apelgren KN, Richardson W, Fanelli R; Society of American Gastrointestinal and Endoscopic Surgeons. SAGES guidelines for the clinical application of laparoscopic biliary tract surgery. Surg Endosc. 2010;24(10):2368–86. doi: 10.1007/s00464-010-1268-7.

Giger UF, Michel JM, Opitz I, Th Inderbitzin D, Kocher T, Krähenbühl L; Swiss Association of Laparoscopic and Thoracoscopic Surgery (SALTS) Study Group. Risk factors for perioperative complications in patients undergoing laparoscopic cholecystectomy: analysis of 22,953 consecutive cases from the Swiss Association of Laparoscopic and Thoracoscopic Surgery database. J Am Coll Surg. 2006;203(5):723–8. doi: 10.1016/j.jamcollsurg.2006.07.018.