ความสัมพันธ์ระหว่างคะแนนพฤติกรรมสุขภาพด้านการนอนหลับกับดัชนีมวลกาย และภาวะอ้วนในผู้รับบริการวัยทำงาน คลินิกเวชศาสตร์วิถีชีวิต ศูนย์อนามัยที่ 5 ราชบุรี

ชัชวิน วังวรัญญู

ผู้แต่ง

ชัชวิน วังวรัญญู โรงพยาบาลมหาชัย 2

คำสำคัญ:

คะแนนพฤติกรรมสุขภาพการนอนหลับ, ดัชนีมวลกาย, ภาวะอ้วน, ผู้รับบริการวัยทำงาน, เวชศาสตร์วิถีชีวิต

บทคัดย่อ

วัตถุประสงค์: เพื่อศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างคะแนนพฤติกรรมสุขภาพด้านการนอนหลับ กับดัชนีมวลกายและภาวะอ้วน ในผู้รับบริการวัยทำงาน คลินิกเวชศาสตร์วิถีชีวิต ศูนย์อนามัยที่ 5 ราชบุรี

วิธีการศึกษา: การวิจัยเชิงวิเคราะห์แบบย้อนหลัง รวบรวมข้อมูลผู้รับบริการวัยทำงานอายุ 18–59 ปี จำนวน 170 ราย จากฐานข้อมูลเวชระเบียน (เพศ อายุ น้ำหนัก ส่วนสูง และดัชนีมวลกาย) และฐานข้อมูลแบบประเมินพฤติกรรมสุขภาพของคลินิกเวชศาสตร์วิถีชีวิต (การนอนหลับ การออกกำลังกาย พฤติกรรมการบริโภคอาหาร การสูบบุหรี่ การดื่มแอลกอฮอล์ และโรคประจำตัว) โดยกำหนดขนาดตัวอย่างตามหลักเกณฑ์ 10 ราย ต่อ 1 ตัวแปรอิสระ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา ค่าสัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์เพียร์สัน (Pearson correlation coefficient) การวิเคราะห์ถดถอยโลจิสติกทวิภาคเชิงเดี่ยว (univariable binary logistic regression) และเชิงพหุตัวแปร (multivariable binary logistic regression) ด้วยวิธี enter กำหนดระดับนัยสำคัญทางสถิติที่ p < .05

ผลการศึกษา: กลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่เป็นเพศหญิง (ร้อยละ 64.7); อายุเฉลี่ย 45.97 ± 10.33 ปี; ดัชนีมวลกาย เฉลี่ย 27.73 ± 6.49 กิโลกรัม/ตารางเมตร; มีภาวะอ้วน (ดัชนีมวลกาย ≥25.0 กิโลกรัม/ตารางเมตร ตามเกณฑ์ Asian-Pacific) ร้อยละ 60.6; มีระยะเวลาการนอนหลับน้อยกว่า 7 ชั่วโมงต่อคืน ร้อยละ 46.5; คะแนนระยะเวลาการนอนหลับเฉลี่ย 2.91 ± 2.74 คะแนน; และคะแนนคุณภาพการนอนหลับเฉลี่ย 2.29 ± 1.65 คะแนน คะแนนพฤติกรรมการนอนหลับมีความสัมพันธ์เชิงลบกับดัชนีมวลกายอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ได้แก่ ระยะเวลาการนอนหลับ (r = −0.237; p = .002) และคะแนนคุณภาพการนอนหลับ (r = −0.269; p < .001) ผลการวิเคราะห์ถดถอยโลจิสติกเชิงพหุตัวแปรด้วยวิธี enter หลังปรับอิทธิพลของอายุ ระยะเวลาการนอนหลับ การออกกำลังกายแบบแรงต้าน การออกกำลังกายแบบแอโรบิก พฤติกรรมเนือยนิ่ง โรคเบาหวาน และภาวะไขมันในเลือดผิดปกติ พบว่าคะแนนคุณภาพการนอนหลับที่เพิ่มขึ้น 1 คะแนน สัมพันธ์กับโอกาสเกิดภาวะอ้วนที่ลดลง (adjusted OR = 0.66; 95% CI = 0.50–0.86; p = .002) เช่นเดียวกับอายุ (adjusted OR = 0.96; 95% CI = 0.91–1.00; p = .036) และการออกกำลังกายแบบแอโรบิก (adjusted OR = 0.61; 95% CI = 0.43–0.87; p = .006) ขณะที่โรคเบาหวานสัมพันธ์กับโอกาสเกิดภาวะอ้วนที่เพิ่มขึ้น (adjusted OR = 6.10; 95% CI = 1.47–25.35; p = .013)

สรุป: คะแนนคุณภาพการนอนหลับมีความสัมพันธ์เชิงลบกับดัชนีมวลกายและกับภาวะอ้วนอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ หลังปรับอิทธิพลของอายุ พฤติกรรมการออกกำลังกาย และโรคประจำตัว อย่างไรก็ตาม การศึกษานี้เป็นการศึกษาภาคตัดขวาง จึงไม่สามารถสรุปความสัมพันธ์เชิงเหตุและผลได้ ผลการศึกษาชี้ว่าการประเมินคุณภาพการนอนหลับควรได้รับการพิจารณาเป็นส่วนหนึ่งของการประเมินผู้รับบริการในคลินิกเวชศาสตร์วิถีชีวิต ร่วมกับการประเมินพฤติกรรมการออกกำลังกายและโรคประจำตัว

เอกสารอ้างอิง

World Health Organization. Obesity and overweight [internet]. 2024 [cited 2026 Jan 28]; Available from: URL: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/obesity-and-overweight

สถาบันวิจัยและประเมินเทคโนโลยีทางการแพทย์ กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข. แนวทางเวชปฏิบัติการป้องกันและดูแลรักษาโรคอ้วน. กรุงเทพมหานคร: สถาบันวิจัยและประเมินเทคโนโลยีทางการแพทย์; 2553.

Mozaffarian D, Hao T, Rimm EB, Willett WC, Hu FB. Changes in diet and lifestyle and long-term weight gain in women and men. N Engl J Med. 2011;364(25):2392–404. doi: 10.1056/NEJMoa1014296.

Sharma S, Kavuru M. Sleep and metabolism: an overview. Int J Endocrinol. 2010;2010:270832. doi: 10.1155/2010/270832.

Direksunthorn T. Sleep and cardiometabolic health: A narrative review of epidemiological evidence, mechanisms, and interventions. Int J Gen Med. 2025;18:5831–43. doi: 10.2147/IJGM.S563616.

Taheri S, Lin L, Austin D, Young T, Mignot E. Short sleep duration is associated with reduced leptin, elevated ghrelin, and increased body mass index. PLoS Med. 2004;1(3):e62. doi: 10.1371/journal.pmed.0010062.

Rihm JS, Menz MM, Schultz H, Bruder L, Schilbach L, Schmid SM, et al. Sleep deprivation selectively upregulates an amygdala-hypothalamic circuit involved in food reward. J Neurosci. 2019;39(5):888–99. doi: 10.1523/JNEUROSCI.0250-18.2018.

Yiengprugsawan V, Banwell C, Seubsman SA, Sleigh AC; Thai Cohort Study Team. Short sleep and obesity in a large national cohort of Thai adults. BMJ Open. 2012;2(1):e000561. doi: 10.1136/bmjopen-2011-000561.

Patel SR, Malhotra A, White DP, Gottlieb DJ, Hu FB. Association between reduced sleep and weight gain in women. Am J Epidemiol. 2006;164(10):947–54. doi: 10.1093/aje/kwj280

Knutson KL, Spiegel K, Penev P, Van Cauter E. The metabolic consequences of sleep deprivation. Sleep Med Rev. 2007;11(3):163–78. doi: 10.1016/j.smrv.2007.01.002.

Magee CA, Huang XF, Iverson DC, Caputi P. Examining the pathways linking chronic sleep restriction to obesity. J Obes. 2010;2010:821710. doi: 10.1155/2010/821710.

Papatriantafyllou E, Efthymiou D, Zoumbaneas E, Popescu CA, Vassilopoulou E. Sleep deprivation: Effects on weight loss and weight loss maintenance. Nutrients. 2022;14(8):1549. doi: 10.3390/nu14081549.

Bui PTM, Van Nguyen T, Nguyen TQ, Nguyen CD, Nguyen BV, Hoang AM, et al. Exploring the relationship between sleep quality, obesity, and biochemical markers in elderly outpatients. Am J Hum Biol. 2025;37(5):e70056. doi: 10.1002/ajhb.70056.

Rippe JM. Lifestyle medicine: The health promoting power of daily habits and practices. Am J Lifestyle Med. 2018;12(6):499–512. doi: 10.1177/1559827618785554.

โรงพยาบาลศูนย์อนามัยที่ 5 ราชบุรี. คลินิกเวชศาสตร์วิถีชีวิต (Lifestyle Medicine) [อินเทอร์เน็ต]. [เข้าถึงเมื่อ 28 มกราคม พ.ศ. 2569]; เข้าถึงได้จาก: URL: https://hospital.hpc5.go.th/home/

กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข. แบบประเมินพฤติกรรมสุขภาพ เวชศาสตร์วิถีชีวิต [อินเทอร์เน็ต]. [เข้าถึงเมื่อ 28 มกราคม 2569]; เข้าถึงได้จาก: URL: https://mwi.anamai.moph.go.th/.

Kline CE, Chasens ER, Bizhanova Z, Sereika SM, Buxton OM, Imes CC, et al. The association between sleep health and weight change during a 12-month behavioral weight loss intervention. Int J Obes (Lond). 2021;45(3):639–49. doi: 10.1038/s41366-020-00728-8.

Quick V, Byrd-Bredbenner C, White AA, Brown O, Colby S, Shoenfelt J, et al. Eat, sleep, work, play: Associations of weight status and health-related behaviors among young adult college students. Am J Health Promot. 2014;29(2):e64–72. doi: 10.4278/ajhp.130327-QUAN-130.

Xu Q, Lin Z, Chen Y, Huang M. Association between sleep duration and patterns and obesity: A cross-sectional study of the 2007–2018 national health and nutrition examination survey. BMC Public Health. 2025;25:1460. doi: 10.1186/s12889-025-22433-9

Xie YJ, Loke AY, Cheung DSK, Lam Nogueira BOC, Liu K, Leung A, et al. Associations of sleep quality with body mass index and obesity: The health needs assessment study of Macao residents [Abstract P390]. Circulation. 2020;141(Suppl 1):AP390. doi: 10.1161/circ.141.suppl_1.P390

Hawkins MS, Pokutnaya DY, Duan D, Coughlin JW, Martin LM, Zhao D, et al. Associations between sleep health and obesity and weight change in adults: The Daily24 Multisite Cohort Study. Sleep Health. 2023;9(5):767–73. doi: 10.1016/j.sleh.2023.03.006.

Cohen J, Cohen P. Applied multiple regression/correlation analysis for the behavioral sciences. 2nd ed. Hillsdale (NJ): Lawrence Erlbaum Associates; 1984.