การพัฒนาโปรแกรมการพยาบาลเพื่อลดพฤติกรรมความก้าวร้าวโดยไม่ใช้ยาของผู้ป่วยจิตเวช โรงพยาบาลศรีสะเกษ
คำสำคัญ:
ผู้ป่วยจิตเวช, พฤติกรรมก้าวร้าว, โปรแกรมการพยาบาลบทคัดย่อ
ปัจจุบันปัญหาสุขภาพจิตมีแนวโน้มเพิ่มขึ้น การเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจ หรือการขาดการสนับสนุนทางสังคม ทำให้ผู้ป่วยจิตเวชมีจำนวนมากขึ้น รวมถึงพฤติกรรมก้าวร้าวในกลุ่มผู้ป่วยจิตเวชยังคงเป็นปัญหาที่พบได้บ่อยในการให้บริการสุขภาพจิต การพัฒนาการพยาบาลเพื่อลดพฤติกรรมก้าวร้าวจึงมีความจำเป็นอย่างยิ่ง โดยเฉพาะ ในสถานพยาบาลที่มีทรัพยากรจำกัดในการจัดการพฤติกรรมนี้อย่างมีประสิทธิภาพ งานวิจัยและพัฒนานี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาโปรแกรมการพยาบาลสำหรับลดพฤติกรรมความก้าวร้าวของผู้ป่วยจิตเวช โดยใช้ระเบียบวิจัยแบบผสมผสาน (Mixed Method Research) ดำเนินการศึกษา 4 ระยะ กลุ่มเป้าหมายในการสัมภาษณ์ได้แก่ พยาบาล 7 คน กลุ่มตัวอย่าง คือ ผู้ปกครองฯ 34 คน กลุ่มทดลอง คือ ผู้ป่วยจิตเวช 34 คน เครื่องมือวิจัย ได้แก่ แบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง แบบสอบถามต้องการจำเป็น แบบประเมินโปรแกรมการพยาบาลฯ โปรแกรมการพยาบาลฯ และแบบประเมินพฤติกรรมก้าวร้าว วิเคราะห์ข้อมูลด้วย ค่าความถี่ ค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน วิเคราะห์ความต้องการจำเป็นด้วยค่าดัชนี PNI ทดสอบสมมติฐานด้วยการทดสอบ Independent t-test
ผลการศึกษาพบว่าผู้ป่วยจิตเวชมักจะแสดงความก้าวร้าวทั้งคำพูดและการแสดงออก ความต้องการจำเป็นในการพัฒนาโปรแกรมฯ วิเคราะห์ด้วยค่าดัชนี PNI>.02 พบว่ามี 3 ประเด็น ได้แก่ 1) การจัดกิจกรรมกลุ่ม (PNI=.38) 2) การประเมินผลกระทบด้านอารมณ์และจิตใจ (PNI=.36) 3)การประเมินพฤติกรรมก้าวร้าวกับปัจจัยทางกายภาพ (PNI=.28) โปรแกรมการพยาบาลที่ถูกพัฒนาขึ้นมี 5 ขั้นตอน ได้แก่ 1) การประเมินและวางแผน 2) การบำบัดด้วยกิจกรรม 3) การส่งเสริมสุขภาพจิตและการผ่อนคลาย 4) การจัดสิ่งแวดล้อมที่เหมาะสม 5) การติดตามและประเมินผล โดยโปรแกรมที่ถูกพัฒนามีความเหมาะสมและความเป็นไปได้ในการนำไปใช้ในระดับมาก (Mean=4.35) ภายหลังการทดลองใช้โปรแกรมการพยาบาลฯ พบว่าผู้ป่วยจิตเวชมีพฤติกรรมก้าวร้าวเพียงเล็กน้อย (Mean=1.15) ลดลงจากก่อนทดลองใช้โปรแกรมอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (P<.05) โปรแกรมการพยาบาลที่ถูกพัฒนาขึ้นทั้ง 5 ขั้นตอนนี้ มีความเหมาะสมและนำไปใช้ได้จริงและสามารถลดพฤติกรรมก้าวร้าวได้ ข้อเสนอแนะคือ ควรมีการติดตามประเมินผลในระยะยาว เช่น 3-6 เดือน หรือมากกว่านั้น เพื่อวัดความคงที่ของพฤติกรรมผู้ป่วย และประเมินความยั่งยืนของผลลัพธ์จากโปรแกรม รวมทั้งศึกษาปัจจัยแวดล้อมหรืออุปสรรคที่อาจเกิดขึ้นระหว่างการใช้จริง
Downloads
เอกสารอ้างอิง
ชัญน์รภัส สุทาวัน. (2565). การพัฒนาบทบาทพยาบาลจิตเวชในการให้การพยาบาลผู้ป่วยทำร้ายตนเอง. วารสารศาสตร์
สาธารณสุขและนวัตกรรม, 2(1), 67–83.
สุวิมล ว่องวาณิช. (2550). การวิจัยประเมินความต้องการจำเป็น (พิมพ์ครั้งที่ 2). สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
โครงการสุขภาพคนไทย. (2568). สุขภาพคนไทย 2568: สถานการณ์และผลกระทบสุขภาพจิตในประเทศไทย.
สถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล.
American Psychiatric Association. (2021). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.).
American Psychiatric Publishing.
Best, J. W., & Kahn, J. V. (1993). Research in education (7th ed.). Allyn and Bacon.
Chen, Q., Huang, S., Xu, H., Peng, J., Wang, P., Li, S., et al. (2024). The burden of mental disorders in Asian
countries, 1990–2019: An analysis for the global burden of disease study 2019. Translational
Psychiatry, 14(1), Article 167. https://doi.org/10.1038/s41398-024-02864-5
Delbecq, A. L., Van de Ven, A. H., & Gustafson, D. H. (1975). Group techniques for program planning: A
guide to nominal group and Delphi processes. Scott, Foresman.
Georgieva, I., Mulder, C. L., Whittington, R., & de Haan, L. (2021). Violence and aggression in psychiatric
inpatient care: A systematic review of rates, risk factors, and the effectiveness of interventions.
Frontiers in Psychiatry, 12, 649602.
Hallett, N., & Dickens, G. L. (2017). De-escalation of aggressive behaviour in healthcare settings: Concept
analysis. International Journal of Nursing Studies, 75, 10–20. https://doi.org/10.1016/j.ijnurstu.
07.003
Kaufman, R., & English, F. E. (1979). Needs assessment: Concept and application. Educational Technology
Publications.
Kay, S. R., Opler, L. A., & Lindenmayer, J.-P. (1989). The Positive and Negative Syndrome Scale (PANSS): Rationale and standardisation. The British Journal of Psychiatry, 155(Suppl. 7), 59–65.
Krueger, R. A., & Casey, M. A. (2009). Focus groups: A practical guide for applied research. Sage
Publications.
Kvale, S., & Brinkmann, S. (2015). Interviews: Learning the craft of qualitative research interviewing (3rd
ed.). Sage Publications.
Needham, E., McCann, K., & Lowe, T. (2023). Group interventions to reduce aggression in inpatient
psychiatric settings: A systematic review. International Journal of Mental Health Nursing, 32(2),
–526.
Nijman, H. L. I., Muris, P., Merckelbach, H. L. G. J., Palmstierna, T., Wistedt, B., Vos, A. M., van Rixtel, A., &
Allertz, W. (1999). The Staff Observation Aggression Scale–Revised (SOAS-R). Aggressive Behavior,
(3), 197–209. https://doi.org/10.1002/(SICI)1098-2337(1999)25:3<197::AID-AB4>3.0.CO;2-C
Oliveira, R. M., Azevedo, C., & Silva, V. M. (2020). The effectiveness of nursing interventions in managing
aggressive behavior in psychiatric patients: A systematic review. Journal of Psychiatric Nursing,
(3), 121–134.
Orem, D. E. (2001). Nursing: Concepts of practice (6th ed.). Mosby.
Peplau, H. E. (1997). Interpersonal relations in nursing: A conceptual framework for practice (2nd ed.).
Springer Publishing Company.
Sarma, S. (2022). Nursing management of aggressive behavior in psychiatric patients: A holistic approach.
Mental Health Nursing Journal, 19(2), 88–101.
Stuart, G. W. (2020). Principles and practice of psychiatric nursing (11th ed.). Elsevier.
Stufflebeam, D. L., & Coryn, C. L. S. (2014). Evaluation theory, models, and applications (2nd ed.). Jossey-
Bass.
Watson, J. (2008). Nursing: The philosophy and science of caring (Rev. ed.). University Press of Colorado.
Witkin, B. R., & Altschuld, J. W. (1995). Planning and conducting needs assessments: A practical guide.
Sage Publications.
World Health Organization. (2025). Mental disorders. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/
detail/mental-disorders
World Health Organization. (2025). Mental health in emergencies. https://www.who.int/news-room/fact-
sheets/detail/mental-health-in-emergencies
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วิทยาลัยการสาธารณสุขสิรินธร จังหวัดอุบลราชธานี
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความที่ได้รับการตีพิมพ์ในวารสาร วารสารสาธารณสุขและสุขภาพศึกษา (Thai Journal of Public Health and Health Education) เป็นลิขสิทธิ์ของ วิทยาลัยการสาธารณสุขสิรินธร จังหวัดอุบลราชธานี
