ภาวะพฤฒพลังและการปรับตัวเข้ากับชีวิตวิถีใหม่: กรณีศึกษาผู้สูงอายุกลุ่มชาติพันธุ์ไทลื้อ
คำสำคัญ:
ภาวะพฤฒพลัง, ผู้สูงอายุ, ชาติพันธุ์ไทลื้อ, ชีวิตวิถีใหม่, โควิด 19บทคัดย่อ
สถานการณ์การแพร่ระบาดของโควิด 19 ส่งผลกระทบต่อวิถีชีวิตของผู้คนหลายมิติ โดยเฉพาะผู้สูงอายุกลุ่มชาติพันธุ์ในชนบทซึ่งมีข้อจำกัดด้านทรัพยากร และการเข้าถึงบริการสุขภาพ งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาภาวะพฤฒพลังและการปรับตัวสู่ชีวิตวิถีใหม่ของผู้สูงอายุชาติพันธุ์ไทลื้อ จำนวน 26 คน อายุ 65-85 ปี คัดเลือกตามเกณฑ์และคุณลักษณะเฉพาะของกลุ่มเป้าหมาย เก็บข้อมูลผ่านการสัมภาษณ์เกี่ยวกับวิถีชีวิต การดูแลสุขภาพ การปรับตัวระหว่างการแพร่ระบาดและหลังสถานการณ์คลี่คลาย รวมถึงบทบาทในครอบครัวและชุมชน การสังเกตแบบไม่มีส่วนร่วมและบันทึกภาคสนาม ข้อมูลเสียงได้รับการถอดเทป ตรวจสอบความถูกต้อง วิเคราะห์เชิงเนื้อหาโดยการเข้ารหัส จัดหมวดหมู่ และตีความเพื่อสังเคราะห์ประเด็นสำคัญ ผลการศึกษาพบ 7 ประเด็นที่สะท้อนภาวะพฤฒพลังและการปรับตัวของผู้สูงอายุไทลื้อ ได้แก่ 1) ภูมิหลังทางวัฒนธรรมและอัตลักษณ์ชาติพันธุ์ที่สร้างความภาคภูมิใจ 2) วิถีชีวิตแบบพึ่งพาตนเองและสอดคล้องกับธรรมชาติ 3) การดูแลสุขภาพองค์รวมโดยผสมผสานภูมิปัญญาท้องถิ่นกับการแพทย์สมัยใหม่ 4) ความมั่นคงและความปลอดภัยในชีวิต 5) การปรับตัวต่อชีวิตวิถีใหม่ด้วยความยืดหยุ่นทางจิตใจ 6) การเผชิญข้อจำกัดด้านเทคโนโลยีและข้อมูลข่าวสาร และ 7) การรักษาและถ่ายทอดวัฒนธรรมสู่คนรุ่นหลังเพื่อธำรงอัตลักษณ์ของชุมชน การศึกษานี้สะท้อนว่าผู้สูงอายุไทลื้อใช้ทุนทางวัฒนธรรมเป็นพลังในการสร้างสุขภาวะและปรับตัวต่อสถานการณ์ที่เปลี่ยนแปลง แม้จะมีข้อจำกัดด้านเทคโนโลยีและการปฏิสัมพันธ์ทางสังคม ผลการศึกษาชี้แนวทางการพัฒนานโยบายสุขภาพที่ต้องคำนึงถึงความหลากหลายทางวัฒนธรรมของกลุ่มชาติพันธุ์การพัฒนาระบบสุขภาพชุมชนที่ยั่งยืน และการบูรณาการเทคโนโลยีดิจิทัลเพื่อเพิ่มการมีส่วนร่วมของผู้สูงอายุในสังคมร่วมสมัย
เอกสารอ้างอิง
จำเนียร จวงตระกูล และนวัสนันท์ วงศ์ประสิทธิ์ (2562). การวิเคราะห์เนื้อหาในการวิเคราะห์ข้อมูลการวิจัยเชิงคุณภาพ. วารสารสมาคมรัฐประศาสนศาสตร์แห่งประเทศไทย, 1(2), 1-14. [สืบค้นเมื่อ 30 สิงหาคม 2567]; แหล่งข้อมูล: https://so10.tci-thaijo.org/index.php/paatj/article/view/285
โชติกา สิงหาเทพ, ธนิกานต์ ศรีจันทร์ และเสาวนีย์ จันทสังข์. (2561). บทบาทของผู้สูงอายุในการพัฒนาภูมิปัญญาท้องถิ่นตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง ตำบลโคกมั่งงอย อำเภอคอนสวรรค์ จังหวัดชัยภูมิ [ออนไลน์]. [สืบค้นเมื่อ 4 กันยายน 2566]; แหล่งข้อมูล: https://www.dop.go.th/download/knowledge/th1614760761-452_0.pdf
พรปวีณ์ คำหลวง และสุภาภรณ์ สุดหนองบัว. (2563). ผู้สูงอายุกลุ่มชาติพันธุ์ชาวไทลื้อ กับภาวะเครียดที่ไม่ควรมองข้าม. วารสารสุโขทัยธรรมาธิราช, 33(2), 19-34. [สืบค้นเมื่อ 15 สิงหาคม 2567]; แหล่งข้อมูล: https://so05.tci-thaijo.org/index.php/stouj/article/view/247409
ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร. (2568). ไทลื้อ [ออนไลน์]. [สืบค้นเมื่อ20 เมษายน 2568]; แหล่งข้อมูล: https://ethnicity.sac.or.th/database-ethnic/183/
สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (2564). รายงานสถิติรายปี ประเทศไทย 2564 [ออนไลน์]. [สืบค้นเมื่อ 10 พฤษภาคม 2565]; แหล่งข้อมูล: https://www.nso.go.th/public/e-book/Statistical-Yearbook/SYB-2021/16/index.html
สุรสิงห์ สมบัติ สุรนาถวัชวงศ์ และสุภาภรณ์ สุดหนองบัว. (2565). การประยุกต์ใช้เทคโนโลยีดิจิทัลกับการดูแลสุขภาพของผู้สูงอายุ ในสถานการณ์การแพร่ระบาดของโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019. วารสารเทคโนโลยีภาคใต้. 15(1), 129-138. [สืบค้นเมื่อ20 เมษายน 2566]; แหล่งข้อมูล: https://so04.tci-thaijo.org/index.php/journal_sct/article/view/254109
สุรินทร์รัตน์ บัวเร่งเทียนทอง และนภาพรรณ ธงสันเทียะ. (2567). ภาวะธรรมทัศน์ในผู้สูงอายุ: องค์ความรู้สู่การพยาบาลผู้สูงอายุ. วารสารโรงพยาบาลธรรมศาสตร์เฉลิมพระเกียรติ, 9(3), 1-14. [สืบค้นเมื่อ 30 มกราคม 2568]; แหล่งข้อมูล: https://he02.tci-thaijo.org/index.php/TUHJ/article/view/270241
ทศพล เมืองอินทร์, พิรภานุวัตณ์ ชื่นวงศ์, กิตติชัย จันธิมา, กฤติวิชญ์ สุขอึ้ง และสิทธิศักดิ์ ปิ่นมงคลกุล. (2565). รูปแบบการอนุรักษ์ภูมิปัญญาท้องถิ่นเพื่อการใช้ประโยชน์จากพืชสมุนไพรของกลุ่มชาติพันธุ์ม้ง จังหวัดเชียงราย. วารสารสหวิทยาการวิจัย: ฉบับบัณฑิตศึกษา, 11(2), 168-177. [สืบค้นเมื่อ 10 พฤศจิกายน 2566]; แหล่งข้อมูล: https://so03.tci-thaijo.org/index.php/JIRGS/article/view/262713
Chen, L. K. (2020). Older adults and COVID-19 pandemic: Resilience matters. Archives of Gerontology and Geriatrics, 89, 104124. [cited 2022 May 28]; Available from: https://doi.org/10.1016/j.archger.2020.104124
Keating, N. (2022). A research framework for the United Nations Decade of Healthy Ageing (2021–2030). European Journal of Ageing, 19, 775-787. [cited 2023 December 24]; Available from: https://doi.org/10.1007/s10433-021-00679-7
Li, X., Gao, M., Chu, M., et al. (2023). Promoting the well-being of rural elderly people for longevity among different birth generations: A healthy lifestyle perspective. Frontiers in Public Health, 11, 1050789. [cited 2023 August 10]; Available from: https://doi.org/10.3389/fpubh.2023.1050789
Muhammad, T., Srivastava, S., Hossain, B., Paul, R., & Sekher, T. V. (2022). Decomposing rural-urban differences in successful aging among older Indian adults. Scientific Reports, 12(1), 6430. [cited 2024 February 2]; Available from: https://doi.org/10.1038/s41598-022-09958-4
Rhubart, D., & Santos, A. (2023). Research note showing that the rural mortality penalty varies by region, race, and ethnicity in the United States, 1999-2016. Demography, 60(6), 1699-1709. [cited 2024 January 28]; Available from: https://doi.org/10.1215/00703370-11078239
Tate, K., Guney, S., Lai, C., Van Son, C., Kennedy, M., & Dahlke, S. (2024). Gerontological nursing competencies: A scoping review. Nurse Education Today, 133, 106034. [cited 2024 February 2]; Available from: https://doi.org/10.1016/j.nedt.2023.106034
World Health Organization (WHO). (2002). Active ageing: a policy framework [online]. [cited 2022 May 5]; Available from: https://iris.who.int/items/46476232-b305-47b4-ab28-e3931607c70c
World Health Organization (WHO). (2020). Older people & COVID-19 [online]. [cited 2023 April 20]; Available from: https://www.who.int/teams/social-determinants-of-health/demographic-change-and-healthy-ageing/covid-19
World Health Organization (WHO). (2023). World health statistics 2023: monitoring health for the SDGs, sustainable development goals [online]. [cited 2024 March 5]; Available from: https://www.who.int/publications/i/item/9789240074323
