Effectiveness of Program to Enhance Health Literacy to Disaster Preparedness Behaviors for Elderly in Public Health Emergencies due to Earthquakes
Keywords:
Program to Enhance Health Literacy, Disaster Preparedness Behaviors, Elderly, Earthquake, Public Health EmergenciesAbstract
This quasi-experimental study with a two-group pretest-posttest design aimed to examine the effectiveness of a health literacy promotion program on preparedness behaviors among elderly for public health emergencies related to earthquakes. The sample consisted of 80 elderly aged 60 – 79 years residing in two subdistricts with a history of earthquake-related public health emergencies of Mae Lao District, Chiang Rai Province. Participants were purposively selected and divided into an experimental group (n=40) and a control group (n=40). The experimental group participated in a four-week health literacy promotion program for earthquake preparedness, developed based on the K-shape health literacy model, while the control group received regular information. Data were collected before and after the intervention using questionnaires assessing earthquake knowledge, earthquake perception, health literacy, and earthquake emergency preparedness behaviors. Data were analyzed using descriptive statistics, chi-square test, pairedt-test, and independent t-test. Findings revealed that after the intervention, the experimental group had statistically significantly higher mean scores for overall health literacy in earthquake preparedness, including questioning skills, application skills, and preparedness and response behaviors, compared with scores before the intervention and the control group (p<0.05). In conclusion, the implementation of this health literacy promotion program effectively enhanced earthquake emergency preparedness among elderly in earthquake-prone areas, improving their readiness and response capabilities during earthquake emergencies.
References
กรมทรัพยากรธรณี. (2557). บทเรียนแผ่นดินไหวแม่ลาว เชียงราย ภัยพิบัติใกล้ตัว [ออนไลน์]. [สืบค้นเมื่อ 13 มิถุนายน 2568]; แหล่งข้อมูล: https://www.dmr.go.th/wp-content/uploads/2022/11/article_20141119151717.pdf
กรมทรัพยากรธรณี. (2559). วิธีการพยากรณ์แผ่นดินไหวมีกี่วิธี และเทคโนโลยีปัจจุบัน ทำให้สามารถพยากรณ์การเกิดแผ่นดินไหวทำได้แม่นยำเพียงไร [ออนไลน์]. [สืบค้นเมื่อ 13 มิถุนายน 2568]; แหล่งข้อมูล: https://shorturl.asia/ewGxk
กรมอุตุนิยมวิทยา. (2566). กรมอุตุนิยมวิทยารายงานเกิดแผ่นดินไหวขนาด 3.6 ต.ดงมะดะ อ.แม่ลาว จ.เชียงราย [ออนไลน์]. [สืบค้นเมื่อ 13 มิถุนายน 2568]; แหล่งข้อมูล: https://shorturl.asia/9XqQ1
กองยุทธศาสตร์และแผนงาน กรมประชาสัมพันธ์. (2568). ประเด็นที่น่าสนใจประจำวันที่ 2 พฤษภาคม 2568 “แผ่นดินไหว” [ออนไลน์]. [สืบค้นเมื่อ 13 มิถุนายน 2568]; แหล่งข้อมูล: https://plan.prd.go.th/th/file/get/file/20250506fa4c53ef66f590ac7dab002eab1aba3f093836.pdf
ขวัญเมือง แก้วดำเกิง และจำเนียร ชุณหโสภาค. (2564). การพัฒนาและทดสอบแบบประเมินความรอบรู้ด้านสุขภาพในการป้องกันควบคุมโรคกลุ่มบุคลากรสาธารณสุข. วารสารร่มพฤกษ์ มหาวิทยาลัยเกริก, 39(2), 193-220. [สืบค้นเมื่อ 13 มิถุนายน 2568]; แหล่งข้อมูล: https://so05.tci-thaijo.org/index.php/romphruekj/article/view/251273
ขวัญเมือง แก้วดำเกิง, นิรันตา ไชยพาน และสุจิตรา บุญกล้า. (2564). การพัฒนาโปรแกรมสร้างเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพในการป้องกันควบคุมโรคกลุ่มบุคลากรสาธารณสุข. วารสารสุขศึกษา, 44(2), 187-201. [สืบค้นเมื่อ 14 มิถุนายน 2568]; แหล่งข้อมูล: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/muhed/article/view/254050/171723
นารถลดา ขันธิกุล, ธัญญาพรรณ เรือนทิพย์, กุลวดี จันทรศร และคณะ. (2568). สรุปผลความรอบรู้ด้านสุขภาพของผู้สูงอายุในการรับมือภาวะฉุกเฉินทางสาธารณสุขด้านโรคและภัยสุขภาพ ภาคเหนือตอนบน. (เอกสารอัดสำเนา).
นารถลดา ขันธิกุล, อังคณา แซ่เจ็ง, ประยุทธ สุดาทิพย์ และสุรเชษฐ์ อรุโณทอง. (2561). การเตรียมความพร้อมของผู้สูงอายุในการรับสถานการณ์ภาวะฉุกเฉินทางสาธารณสุขจากภัยพิบัติทางธรรมชาติในภาคเหนือ ประเทศไทย. วารสารสาธารณสุขล้านนา, 14(2), 1-12. [สืบค้นเมื่อ 13 มิถุนายน 2568]; แหล่งข้อมูล: https://he02.tci-thaijo.org/index.php/LPHJ/article/view/163053
ปัญจพาณ์ สุขโข, กำไลรัตน์ เย็นสุจิตร, พิไลลักษณ์ โรจนประเสริฐ, นันทิยา แสงทรงฤทธิ์ และชัยณรงค์ วาสนะสมสิทธิ์. (2561). ผลของโปรแกรมการเตรียมพร้อมรับแผ่นดินไหวต่อความรู้ และการรับรู้ความสามารถของตนเอง ในการเตรียมพร้อมรับแผ่นดินไหวของบุคลากร สถาบันการพยาบาลศรีสวรินทิราสภากาชาดไทย. วารสารพยาบาลทหารบก, 19(ฉบับเพิ่มเติม2), 70-79. [สืบค้นเมื่อ 13 มิถุนายน 2568]; แหล่งข้อมูล: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/JRTAN/article/view/156019
ปัญจพาณ์ สุขโข, วรุณยุพา รอยกุลเจริญ, เครือวัลย์ ศรียารัตน์, พิไลลักษณ์ โรจนประเสริฐ, สุวิทย์ โคสุวรรณ และกฤชเพชร เพชระบูรณิน. (2563). ประสิทธิผลของโปรแกรมการเตรียมความพร้อมรับสถานการณ์ แผ่นดินไหว โดยพยาบาลในโรงเรียนระดับประถมวัยพื้นที่เสี่ยงจังหวัดเชียงราย:การศึกษานำร่อง. วารสารพยาบาลทหารบก, 21(2), 169-180. [สืบค้นเมื่อ 13 มิถุนายน 2568]; แหล่งข้อมูล: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/JRTAN/article/view/244749
พจนา ศรีพิพัฒนกุล และอุมาภรณ์ ภูริสวัสดิ์. (2568). ผลของโปรแกรมการเสริมสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพต่อความรอบรู้ด้านสุขภาพและพฤติกรรมการป้องกันการพลัดตกหกล้มของผู้ดูแลผู้สูงอายุ. วารสารการพยาบาล สุขภาพ และสาธารณสุข, 4(1), 67-77. [สืบค้นเมื่อ 13 มิถุนายน 2568]; แหล่งข้อมูล: https://he03.tci-thaijo.org/index.php/nhphj/article/view/3849
มูลนิธิสืบนาคะเสถียร. (2561). เรื่องควรรู้ในการใช้ชีวิตเมื่อเกิดภัยพิบัติ [ออนไลน์]. [สืบค้นเมื่อ 13 มิถุนายน 2568]; แหล่งข้อมูล: https://www.seub.or.th/bloging/knowledge/เรื่องควรรู้ในการใช้ชี/
ระบบคลังข้อมูลด้านการแพทย์และสุขภาพ กระทรวงสาธารณสุข. (2567). ประชากรจำแนกเพศ กลุ่มอายุรายปี 2567 [ออนไลน์]. [สืบค้นเมื่อ 13 มิถุนายน 2568]; แหล่งข้อมูล: https://hdc.moph.go.th/center/public/standard-report-detail/710884bc8d16f755073cf194970b064a
วิเชียร เกตุสิงห์. (2538). สถิติที่ใช้ในการวิจัย. กรุงเทพมหานคร: กองการวิจัย สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาแห่งชาติ.
สัณหณัฐ เศรษฐศักดาศิริ และชนกนันท์ น้อยทิพย์. (2563). สังคมผู้สูงอายุ: ความท้าทายที่ประเทศไทยกำลังเผชิญ [ออนไลน์]. [สืบค้นเมื่อ 13 มิถุนายน 2568]; แหล่งข้อมูล: https://www.fpojournal.com/aging-society-thailand-policy/
สำนักเฝ้าระวังแผ่นดินไหว กรมอุตุนิยมวิทยา. (2557). รายงานการเกิดแผ่นดินไหวบริเวณจังหวัดเชียงราย วันที่ 5 พฤษภาคม 2557 เวลา 18.08 น. [ออนไลน์]. [สืบค้นเมื่อ 13 มิถุนายน 2568]; แหล่งข้อมูล: https://earthquake.tmd.go.th/documents/file/seismo-doc-1404703458.pdf
สำนักสื่อสารความเสี่ยงและพัฒนาพฤติกรรมสุขภาพ กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. (2563). การประเมินความรอบรู้ด้านสุขภาพในการป้องกันควบคุมโรคและภัยสุขภาพของประชาชน ปี 2563 [ออนไลน์]. [สืบค้นเมื่อ 13 มิถุนายน 2568]; แหล่งข้อมูล: https://surl.li/xzlicm
อาบกนก ทองแถม. (2563). การลดความเสี่ยงจากภาวะภัยพิบัติในผู้สูงอายุ. วารสารพยาบาลสภากาชาดไทย, 13(1), 76-89. [สืบค้นเมื่อ 13 มิถุนายน 2568]; แหล่งข้อมูล: https://he02.tci-thaijo.org/index.php/trcnj/article/view/243815/165729
Al-Rousan, T. M., Rubenstein, L. M., & Wallace, R. B. (2014). Preparedness for natural disasters among older US adults: a nationwide survey. American Journal of Public Health, 104(3), 506-511. [cited 2025 June 14]; Available from: https://doi.org/10.2105/AJPH.2013.301559
Bloom, B. S., Madaus, G. F., & Hastings, J. T. (1971). Handbook on Formative and Summative Evaluation of Student Learning. New York McGraw-Hill.
Chinn, D. (2011). Critical health literacy: A review and critical analysis. Social Science & Medicine, 73(1), 60-67. [cited 2025 June 14]; Available from: https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2011.04.004
Cohen, J. (1988). Statistical Power Analysis for the Behavioral Sciences (2nd ed.). Hillsdale, New Jersey: Lawrence Earlbaum Associates.
DeWalt, D. A., & Hink, A. (2009). Health literacy and child health outcomes: a systematic review of the literature. Pediatrics, 124(Supplement_3), S265-S274. [cited 2025 June 14]; Available from: https://doi.org/10.1542/peds.2009-1162B
Duong, V. T., Aringazina, A., Baisunova, G., et al. (2017). Measuring health literacy in Asia: Validation of the HLS-EU-Q47 survey tool in six Asian countries. Journal of Epidemiology, 27(2), 80-86. [cited 2025 June 14]; Available from: https://doi.org/10.1016/j.je.2016.09.005
Lin, S. C., Chen, I. J., Yu, W. R., Lee, S. Y. D., & Tsai, T. I. (2019). Effect of a community-based participatory health literacy program on health behaviors and health empowerment among community-dwelling older adults: A quasi-experimental study. Geriatric Nursing, 40(5), 494-501. [cited 2025 June 14]; Available from: https://doi.org/10.1016/j.gerinurse.2019.03.013
Madani Hosseini, M., Zargoush, M., & Ghazalbash, S. (2024). Climate crisis risks to elderly health: strategies for effective promotion and response. Health Promotion International, 39(2), daae031. [cited 2025 June 14]; Available from: https://doi.org/10.1093/heapro/daae031
Marshall, N., Butler, M., Lambert, V., Timon, C. M., Joyce, D., & Warters, A. (2025). Health literacy interventions and health literacy-related outcomes for older adults: a systematic review. BMC Health Services Research, 25(1), 319. [cited 2025 June 14]; Available from: https://doi.org/10.1186/s12913-025-12457-7
Nutbeam D. (2000). Health literacy as a public health goal: a challenge for contemporary health education and communication strategies into the 21st century. Health Promotion International, 15(3), 259-267. [cited 2025 June 14]; Available from: https://doi.org/10.1093/heapro/15.3.259
Orem, D. E. (1985). Nursing: Concepts of practice (3rd ed.). McGraw-Hill.
Sardareh, M., Matlabi, H., Shafiee-Kandjani, A. R., Bahreini, R., Mohammaddokht, S., & Azami-Aghdash, S. (2024). Interventions for improving health literacy among older people: a systematic review. BMC Geriatrics, 24(1), 911. [cited 2025 June 14]; Available from: https://doi.org/10.1186/s12877-024-05522-z
Sørensen, K., Pelikan, J. M., Röthlin, F., et al. (2015). Health literacy in Europe: comparative results of the European health literacy survey (HLS-EU). European Journal of Public Health, 25(6), 1053-1058. [cited 2025 June 14]; Available from: tps://doi.org/10.1093/eurpub/ckv043
Torpus, K., Usta, G., Çinar Özbay, S., & Kanbay, Y. (2024). The effect of disaster preparedness literacy on individual disaster resilience. Disaster Medicine and Public Health Preparedness, 18, e247. [cited 2025 June 14]; Available from: https://doi.org/10.1017/dmp.2024.148
Van Hoa, H., Giang, H. T., Vu, P. T., Van Tuyen, D., & Khue, P. M. (2020). Factors associated with health literacy among the elderly people in Vietnam. BioMed Research International, 2020, 3490635. [cited 2025 June 14]; Available from: https://doi.org/10.1155/2020/3490635
White-Lewis, S., Lightner, J., Crowley, J., Grimes, A., Spears, K., & Chesnut, S. (2024). Disaster preparedness intervention for older adults (seniors’ positive involvement in community emergencies): Protocol for a quasi-experimental study. JMIR Research Protocols, 13, e58895. [cited 2025 June 14]; Available from: https://doi.org/10.2196/58895
World Health Organization. (2016). The 9th Global Conference on Health Promotion, Shanghai 2016 [online]. [cited 2025 June 14]; Available from: https://www.who.int/teams/health-promotion/enhanced-wellbeing/ninth-global-conference
