การพัฒนารูปแบบการป้องกันโรคไข้หูดับในชุมชน ตำบลท่าตูม อำเภอเมือง จังหวัดมหาสารคาม

บทคัดย่อ

วัตถุประสงค์ : เพื่อศึกษาสถานการณ์ พัฒนาและประเมินผลรูปแบบการป้องกันโรคไข้หูดับในชุมชนตำบลท่าตูม อำเภอเมือง จังหวัดมหาสารคาม

รูปแบบวิจัย : การวิจัยเชิงปฏิบัติการ (Action Research) โดยใช้แนวคิดของ Kemmisและ McTaggartประกอบด้วย 3 ระยะ ได้แก่ ระยะศึกษาสถานการณ์ ระยะพัฒนา และระยะประเมินผล ระหว่างเดือนมีนาคม–กันยายน 2568 กลุ่มตัวอย่างคือประชาชนอายุ 60 ปีขึ้นไป จากการสุ่มอย่างง่าย จำนวน 297 คน และกลุ่มเป้าหมายคือคณะกรรมการพัฒนารูปแบบการป้องกันโรคไข้หูดับ จำนวน 47 คน เครื่องมือวิจัย ได้แก่ แบบสัมภาษณ์เชิงลึก แนวคำถามสนทนากลุ่ม และแบบสอบถาม วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา(ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน) และสถิติ Paired t-test ข้อมูลเชิงคุณภาพวิเคราะห์ด้วยวิธีการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา

ผลการศึกษา : บริบทพื้นที่ตำบลท่าตูมยังมีปัจจัยเสี่ยงต่อการเกิดโรคไข้หูดับ และการดำเนินงานป้องกันโรคเดิมเป็นการดำเนินงานโดยเจ้าหน้าที่สาธารณสุขเพียงฝ่ายเดียว รูปแบบที่พัฒนาขึ้นจึงมุ่งเน้นการบูรณาการข้อมูล การคัดเลือกปัญหาสำคัญ การบูรณาการหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง และการใช้มาตรการที่เหมาะสมกับบริบทชุมชน ผ่านกิจกรรมหลัก 5 กิจกรรม ได้แก่ การอบรมให้ความรู้ การสร้างแกนนำ การบูรณาการหน่วยงาน การสร้างความตระหนักรู้ และการติดตามประมวลผล เกิดเป็นรูปแบบการป้องกันโรคไข้หูดับ “TATUM Model” ภายหลังการดำเนินงานพบว่าประชาชนและคณะกรรมการพัฒนารูปแบบมีค่าเฉลี่ยความรู้ เจตคติ พฤติกรรม และความพึงพอใจเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ และไม่พบผู้ป่วยโรคไข้หูดับในพื้นที่ในช่วงปี 2567–2568

สรุปผลการศึกษา : รูปแบบการป้องกันโรคไข้หูดับที่พัฒนาขึ้นมีความชัดเจน เหมาะสมกับบริบทชุมชน สามารถนำไปประยุกต์ใช้ได้จริง โดยปัจจัยแห่งความสำเร็จสำคัญ ได้แก่ การป้องกันโรคเชิงรุก การเฝ้าระวังโรคอย่างต่อเนื่อง และการติดตามประมวลผลอย่างเป็นระบบ ซึ่งเอื้อต่อความยั่งยืนของการป้องกันโรคในระดับชุมชน