การพัฒนารูปแบบการดำเนินงานลดอุบัติเหตุทางถนน อำเภอนามน จังหวัดกาฬสินธุ์

บทคัดย่อ

วัตถุประสงค์ : เพื่อพัฒนาและประเมินการใช้รูปแบบการดำเนินงานลดอุบัติเหตุทางถนน อำเภอนามน จังหวัดกาฬสินธุ์

รูปแบบและวิธีวิจัย : การวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม ตามแนวคิดของ Kemmis และ McTaggart ประกอบด้วย 3 ระยะ ได้แก่ ระยะศึกษาสถานการณ์ ระยะพัฒนา และระยะประเมินผล ระหว่างเดือนกุมภาพันธ์–กรกฎาคม 2568 กลุ่มตัวอย่างประกอบด้วย คณะกรรมการแกนนำ 110 คน ประชาชนอายุ 18 ปีขึ้นไป 155 คน และประชาชนในเขตอำเภอนามน 100 คน เครื่องมือวิจัย ได้แก่ แบบสัมภาษณ์เชิงลึกแนวคำถามสนทนากลุ่ม และแบบสอบถาม วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา (ร้อยละ ค่าเฉลี่ยส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน) และสถิติ paired sample t-test ข้อมูลเชิงคุณภาพวิเคราะห์ด้วยวิธีการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา

ผลการศึกษา : อำเภอนามนมีปัจจัยเสี่ยงด้านพฤติกรรมผู้ใช้ถนน สภาพถนน และระบบข้อมูลอุบัติเหตุแม้มีกลไกระดับอำเภอ แต่ยังขาดการบูรณาการเชิงระบบ การพัฒนารูปแบบใช้กระบวนการมีส่วนร่วมและดำเนินกิจกรรม 6 กิจกรรม ได้แก่ การอบรมให้ความรู้และทบทวนบทบาทหน้าที่ สร้างแกนนำ เพื่อสร้างความเข้าใจปัญหาและพลังการมีส่วนร่วมร่วมกัน สำรวจและแก้ไขจุดเสี่ยง ประชาสัมพันธ์รณรงค์ในชุมชนเพื่อปรับเปลี่ยนพฤติกรรมของประชาชน พัฒนาระบบจัดเก็บและวิเคราะห์ข้อมูล และสร้างการมีส่วนร่วมของเครือข่าย เพื่อขับเคลื่อน ติดตาม และสะท้อนผลอย่างต่อเนื่อง โดยพบว่า ความรู้ เจตคติ การมีส่วนร่วม และความพึงพอใจของประชาชนและคณะกรรมการเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ ผู้บาดเจ็บจากอุบัติเหตุทางถนนลดลงร้อยละ 46 และผู้เสียชีวิตลดจาก 2 ราย เหลือ 0 ราย ทั้งนี้ ความสำเร็จเกิดจากความร่วมมือของเครือข่าย การใช้ข้อมูลต่อเนื่อง และการสนับสนุนจากผู้นำท้องถิ่น นำไปสู่การจัดการความปลอดภัยทางถนนที่มีประสิทธิผลและยั่งยืน

สรุปผลการศึกษา : การพัฒนารูปแบบการลดอุบัติเหตุทางถนนด้วยกระบวนการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม ทำให้เกิดการทำงานเชิงระบบและความร่วมมือของภาคีในพื้นที่ ผลลัพธ์สะท้อนประสิทธิผลของรูปแบบโดยจำนวนผู้บาดเจ็บและเสียชีวิตลดลง พร้อมทั้งเสริมศักยภาพเครือข่ายและการจัดการความปลอดภัย
ทางถนนอย่างยั่งยืน