การพัฒนาและประเมินผลโปรแกรมการจัดการโภชนาการแบบมีส่วนร่วมต่อภาวะโภชนาการ และพฤติกรรมการบริโภคอาหารในผู้ป่วยล้างไตทางช่องท้อง จังหวัดมหาสารคาม

บทคัดย่อ

วัตถุประสงค์ : เพื่อพัฒนาและประเมินผลโปรแกรมการจัดการโภชนาการแบบมีส่วนร่วมต่อภาวะโภชนาการและพฤติกรรมการบริโภคอาหารในผู้ป่วยล้างไตทางช่องท้อง จังหวัดมหาสารคาม

รูปแบบวิจัย : การวิจัยเชิงปฏิบัติการ (Action research) ตามแนวคิดของ Kemmis และ McTaggart ดำเนินการ 2 วงรอบ (มกราคม – กันยายน 2568) กลุ่มตัวอย่างเป็นผู้ป่วยล้างไตทางช่องท้องที่มารับบริการในหน่วยไตเทียม โรงพยาบาลมหาสารคาม คัดเลือกแบบเฉพาะเจาะจงตามเกณฑ์คัดเข้า–คัดออก จำนวน 79 คน โปรแกรมการจัดการโภชนาการแบบมีส่วนร่วม (Participatory Nutrition Care Model: PNCM)ซึ่งประกอบด้วย 1) การประเมินภาวะโภชนาการแบบหลายมิติ 2) การให้คำปรึกษาเฉพาะราย 3) การติดตามพฤติกรรม และ 4) การสะท้อนผลเพื่อพัฒนา เครื่องมือเก็บข้อมูลประกอบด้วยแบบประเมินภาวะโภชนาการ (serum albumin ดัชนีมวลกาย เส้นรอบวงแขน และการประเมินภาวะโภชนาการโดยรวม) และแบบวัดพฤติกรรมการบริโภคอาหาร เครื่องมือผ่านการตรวจสอบความตรงตามเนื้อหาโดยผู้ทรงคุณวุฒิ 3 ท่านและมีค่าความเชื่อมั่นสัมประสิทธิ์แอลฟาของครอนบาคเท่ากับ 0.82 วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนาการวิเคราะห์ความแปรปรวนแบบวัดซ้ำ และการทดสอบเปรียบเทียบรายคู่ภายหลัง

ผลการศึกษา : ภายหลังการดำเนินโปรแกรมการจัดการโภชนาการแบบมีส่วนร่วมครบทั้ง 2 วงรอบกลุ่มตัวอย่างมีค่าเฉลี่ย serum albumin เส้นรอบวงต้นแขนส่วนกลาง และดัชนีมวลกาย เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (3.43 ± 0.57 กรัม/เดซิลิตร; 24.51 ± 2.99 เซนติเมตร; 24.42 ± 4.28 กิโลกรัม/ตารางเมตร; F = 9.485, p < 0.001; F = 29.42, p < 0.001; F = 23.25, p < 0.001 ตามลำดับ) ในขณะที่คะแนนการประเมินภาวะโภชนาการเชิงอัตวิสัย (SGA) ลดลงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (F = 43.67, p < 0.001) ซึ่งสะท้อนถึงภาวะโภชนาการที่ดีขึ้น เมื่อเปรียบเทียบระหว่างก่อนดำเนินโปรแกรม ภายหลังวงรอบที่ 1 และภายหลังวงรอบที่ 2

สรุปผลการศึกษา : โปรแกรมการจัดการโภชนาการที่พัฒนาขึ้นผ่านกระบวนการมีส่วนร่วมสามารถส่งเสริมภาวะโภชนาการและพฤติกรรมการบริโภคอาหารของผู้ป่วยล้างไตทางช่องท้องได้อย่างมีประสิทธิภาพซึ่งสามารถนำไปใช้เป็นรูปแบบการดูแลในหน่วยบริการที่มีบริบทใกล้เคียงกัน