คุณภาพทางเคมี-ฟิสิกส์ ฤทธิ์ต้านแบคทีเรีย และการพัฒนาผลิตภัณฑ์สมุนไพรต้นแบบจากเปลือกมังคุด
คำสำคัญ:
α-mangostin, คุณสมบัติทางเคมี-ฟิสิกส์, Garcinia mangostana L., ฤทธิ์ต้านเชื้อแบคทีเรีย, ผลิตภัณฑ์ต้นแบบบทคัดย่อ
มังคุด (Garcinia mangostana L. วงศ์ Clusiaceae) มีสารสําคัญ คือ α-mangostin มีฤทธิ์ต้านเชื้อแบคทีเรียและลดการอักเสบ การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินคุณภาพทางเคมี-ฟิสิกส์ และพัฒนาผลิตภัณฑ์ต้นแบบจากสารสกัดเปลือกมังคุด โดยนําตัวอย่างเปลือกมังคุดแห้งมาประเมินคุณภาพทางเคมี-ฟิสิกส์ ตามวิธีในตํารามาตรฐานยาสมุนไพรไทย พ.ศ. 2564 และวิเคราะห์ปริมาณ α-mangostin ด้วยวิธี HPLC-PDA ที่พัฒนาขึ้น การเตรียมสารสกัดมาตรฐาน (GM2) โดยสกัดเปลือกมังคุดด้วย methanol แล้วนํามาสกัดแยกส่วนด้วย ethyl acetate วิเคราะห์ปริมาณ α-mangostin ในสารสกัดการทดสอบฤทธิ์ต้านเชื้อแบคทีเรียก่อโรคผิวหนัง ได้แก่ Methicillin Resistant Staphylococcus aureus (MRSA), Methicillin Susceptible Staphylococcus aureus (MSSA), Staphylococcus epidermis และ Propionic acnes ด้วยวิธี disc diffusion แล้วพัฒนาผลิตภัณฑ์ต้นแบบชนิด emulsion gel และ ointment ที่มีความเข้มข้นของ GM2 ร้อยละ 1 และ 2 (โดยน้ำหนัก) และทดสอบความคงตัวตามแนวทาง ICH Q1A(R2) พบว่าเปลือกมังคุดมีปริมาณความชื้น เถ้ารวม เถ้าที่ไม่ละลายในกรด สารสกัดน้ำ และสารสกัดเอทานอล (ค่าเฉลี่ย±SD) ร้อยละ 8.74±1.51, 2.77±0.20, 0.10±0.00, 18.13±2.08 และ 25.91±4.85 (โดยน้ำหนัก) ตามลําดับ ปริมาณ α-mangostin ในวัตถุดิบและสารสกัด เท่ากับ (ค่าเฉลี่ย±SD) ร้อยละ 4.78±0.86 และ 16.14±2.26 (โดยน้ำหนัก) พบว่าสารสกัด GM2 สามารถยับยั้งเชื้อแบคทีเรียได้ โดยมีปริมาณ α-mangostin ร้อยละ 52.0 (โดยน้ำหนัก) นอกจากนี้ผลิตภัณฑ์ emulsion gel มีความคงตัวดีกว่า emulsion ointment โดยมีปริมาณ α-mangostin มากกว่าร้อยละ 80 หลังเก็บ 6 เดือน ภายใต้สภาวะเร่งที่อุณหภูมิ 40±2 องศาเซลเซียส และความชื้นสัมพัทธ์ร้อยละ 75±5 ผลการศึกษานี้แสดงให้เห็นศักยภาพของสารสกัดเปลือกมังคุดมาตรฐานในการพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์สมุนไพรต้านเชื้อแบคทีเรียที่มีคุณภาพ สามารถใช้เป็นต้นแบบสําหรับการพัฒนาเชิงอุตสาหกรรม และเป็นแนวทางในการควบคุมคุณภาพของผลิตภัณฑ์สมุนไพรต่อไป
เอกสารอ้างอิง
เต็ม สมิทธินันทน์. พรรณไม้ในประเทศไทย. กรุงเทพฯ: บริษัทประชาชน จํากัด; 2523.
โชติอนันต์ อินทุไสตระกูล, และคณะ. สมุนไพรไทยสําหรับงานสาธารณสุขมูลฐาน. กรุงเทพฯ: ดวงกมล พับลิชชิ่ง; 2551.
Nakatani K, Arakawa T, Yasuda H, and Ohizumi Y. Inhibition of cyclooxygenase and prostaglandin E2 synthesis by α-mangostin, a xanthone derivative in mangosteen, in C6 rat glioma cells. Biochem Pharmacol 2002; 63: 73-9.
Jinsart W, Ternai B, Buddhasukh D, Polya GM. Inhibition of wheat embryo calcium-dependent protein kinase and other kinases by mangostins and α-mangostin. Phytochem 1992; 31: 3711-3.
Li G, Thomas S, Johnson JJ. Polyphenols from the mangosteen (Garcinia mangostana) fruit for breast and prostate cancer. Front Pharmacol 2013; 4: 80. (4 pages).
Yuvanatemiya V, Srean P, Klangbud WK, Venkatachalam K, Wongsa J, Parametthanuwat T, et al. A review of the Influence of various extraction techniques and the biological effects of the xanthones from mangosteen (Garcinia mangostana L.) pericarps. Molecules 2022; 27: 8775. (19 pages).
Zadernowski R, Czaplicki A, Naczk M. Phenolic acid profiles of mangosteen fruits (Garcinia mangostana). Food Chem 2009; 130(3): 685-9.
Albuquerque BR, Dias MI, Pinela J, Calhelha RC, Pires TCSP, Alves MJ, et al. Insights into the chemical composition and in vitro bioactive properties of mangosteen (Garcinia mangostana L.) pericarp. Foods 2023; 12: 994. (15 pages).
Chomnawang MT, Surassmo S, Nukoolkarn VS, Gritsanapan W. Antimicrobial effects of Thai medicinal plants against acne-inducing bacteria. J Ethnopharmacol 2005; 101: 330-3.
สุนทรี สิงหบุตรา. สรรพคุณสมุนไพร 200 ชนิด. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ: สํานักอนามัย; 2540.
World Health Organization. Antimicrobial resistance surveillance report 2022. Geneva: WHO; 2022.
Pothitirat W, Gritsanapan W. Quantitative analysis of total mangostins in Garcinia mangostana fruit rind. Health Res 2008; 22(4): 161-6.
Kongkiatpaiboon S, Vongsak B, Machana S, Weerakul T, Pattarapanich C. Simultaneous HPLC quantitative analysis of mangostin derivatives in tetragonula pagdeni propolis extracts. J King Saud Univ Sci 2016; 28(2): 131-5.
Boonrat C, Indranupakorn R. Influence of extraction techniques and solvents on α-mangostin amounts from mangosteen (Garcinia mangostana L.) pericarp. Thai Bull Pharm Sci 2015; 10(2): 1-11.
Eukun Sage E, Jailani N, Md Taib AZ, Mohd Noor N, Mohd Said MI, Abu Bakar M, et al. From the front or back door? Quantitative analysis of direct and indirect extractions of α-mangostin from mangosteen (Garcinia mangostana). PLoS One 2018; 13(10): e0205753. (12 pages).
Department of Medical Sciences, Ministry of Public Health. Thai herbal pharmacopoeia 2021: supplement 2024. Nonthaburi: Bureau of Drug and Narcotic, Department of Medical Sciences; 2024.
International Council for Harmonisation of Technical Requirements for Pharmaceuticals for Human Use (ICH). ICH harmonised guideline: analytical procedure development Q14. Geneva: ICH; 2023.
ทิพวรรณ นิ่งน้อย. แนวปฏิบัติการทดสอบความถูกต้องของวิธีวิเคราะห์์ทางเคมีโดยห้องปฏิบัติการเดียว. นนทบุรี: กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์กระทรวงสาธารณสุข; 2549.
European Medicines Agency. ICH Topic Q1A(R2): stability testing of new drug substances and products. London: EMA; 2003.
Pyae NYL, Maiuthed A, Phongsopitanun W, Ouengwanarat B, Sukma W, Srimongkolpithak N, et al. N-Containing α-mangostin analogs via Smiles rearrangement as the promising cytotoxic, antitrypanosomal, and SARS-CoV-2 main protease inhibitory agents. Molecules 2023; 28(3): 1104. (18 pages).
European Directorate for the Quality of Medicines & HealthCare (EDQM). Content of the dossier for herbal drugs and herbal drug preparations: quality evaluation. Strasbourg: Council of Europe; 2013.
European Medicines Agency. Guideline on specifications: test procedures and acceptance criteria for herbal substances, herbal preparations and herbal medicinal products/traditional herbal medicinal products. London: EMA; 2018.
Voravuthikunchai SP, Kitpipit L. Activity of medicinal plant extracts against hospital isolates of methicillin-resistant Staphylococcus aureus. Clin Microbiol Infect 2005; 11(6): 510-2.
Leelapornpisid, W. Efficacy of alpha-mangostin for antimicrobial activity against endodontopathogenic microorganisms in a multi-species bacterial-fungal biofilm model. Arch Oral Biol 2022; 133: 105304.
Górecka H, Gu niczak M, Buzalewicz I, Ulatowska-Jarza A, Korzekwa K, Kaczorowska A. Alpha-mangostin: a review of current research on its potential as a novel antimicrobial and anti-biofilm agent. Int J Mol Sci 2025; 26: 5281. (22 pages).
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
