ประสิทธิผลของการพัฒนาและการนําระบบการตรวจทางห้องปฏิบัติการอย่างสมเหตุผล (Rational Laboratory Use) ไปใช้ในโรงพยาบาลชุมชน: กรณีศึกษาโรงพยาบาลพระอาจารย์แบน ธนากโร

อริยา วรรณทอง

ผู้แต่ง

อริยา วรรณทอง กลุ่มงานเทคนิคการแพทย์ โรงพยาบาลพระอาจารย์แบน ธนากโร

คำสำคัญ:

การตรวจทางห้องปฏิบัติการอย่างสมเหตุผล, การลดความเสี่ยง, ประสิทธิภาพ

บทคัดย่อ

การตรวจทางห้องปฏิบัติการที่ไม่จําเป็นเป็นปัญหาที่ส่งผลต่อคุณภาพการรักษา ภาระงานบุคลากร และค่าใช้จ่ายของโรงพยาบาล โดยเฉพาะในโรงพยาบาลชุมชนที่มีทรัพยากรจํากัด การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาและประเมินประสิทธิผลของระบบ Rational Laboratory Use (RLU) ในการลดการตรวจที่ไม่สมเหตุผล ลดค่าใช้จ่าย และเพิ่มประสิทธิภาพบริการการศึกษาแบบเชิงพัฒนา (Developmental Research) ดําเนินการที่โรงพยาบาลพระอาจารย์แบน ธนากโร จังหวัดสกลนคร ระหว่างเดือนมกราคม ถึง มิถุนายน พ.ศ. 2568 โดยเก็บข้อมูลก่อนและหลังการดําเนินระบบ กลุ่มตัวอย่าง ประกอบด้วย บุคลากรทางการแพทย์และข้อมูลการสั่งตรวจทางห้องปฏิบัติการ เครื่องมือ ได้แก่ แบบบันทึกการสั่งตรวจ แบบสอบถามความพึงพอใจ และระบบติดตามตัวชี้วัดห้องปฏิบัติการ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนาและสถิติเชิงอนุมาน ผลการวิจัยพบว่าหลังการดําเนินระบบ RLU จํานวนการสั่งตรวจลดลงร้อยละ 26.5 (p < 0.01) ค่าใช้จ่ายลดลงร้อยละ 28.7 (p < 0.001) ความเหมาะสมของการสั่งตรวจเพิ่มจากร้อยละ 78.0 เป็น ร้อยละ 92.0 (p < 0.05) ระยะเวลารอผลลดลงจาก 95 นาที เป็น 68 นาที และอัตราการสั่งซ้ําลดลงจากร้อยละ 12.5 เป็น ร้อยละ 5.8 (p < 0.05) ความพึงพอใจของบุคลากรอยู่ในระดับมากถึงมากที่สุดเฉลี่ย 4.7–4.9 คะแนน สรุปได้ว่าระบบ RLU มีประสิทธิผลในการลดการใช้ทรัพยากรที่ไม่จําเป็น เพิ่มความเหมาะสมของการสั่งตรวจ และยกระดับประสิทธิภาพบริการของโรงพยาบาลชุมชนอย่างยั่งยืน

เอกสารอ้างอิง

World Health Organization. The rational use of drugs: report of the conference of experts, Nairobi, 25–29 November 1985. Geneva: World Health Organization; 1987.

กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข. แนวทางการตรวจทางห้องปฏิบัติการทางการแพทย์อย่างสมเหตุผล (Rational Laboratory Use, RLU) ฉบับปรับปรุงครั้งที่ 3. [ออนไลน์]. 2566; [สืบค้น 19 ธ.ค. 2567]; [57 หน้า]. เข้าถึงได้ที่: URL: https://www3.dmsc.moph.go.th/page-view/108.

Wertheim BM, Aguirre AJ, Bhattacharyya RP, Chorba J, Jadhav AP, Kerry VB, et al. An educational and administrative intervention to promote rational laboratory test ordering on an academic general medicine service. Am J Med 2017; 130(1):47−53.

Zhi M, Ding EL, Theisen-Toupal J, Whelan J, Arnaout R. The landscape of inappropriate laboratory testing: a 15-year meta-analysis. PLoS One 2013; 8(11): e78962. (8 pages).

Kılıç E, Tetik BK, Kurt O. Evaluation of doctors’ knowledge of rational laboratory use: a descriptive study from Turkey. Konuralp Med J 2021; 13(3): 614−20.

Bindraban RS, Ten Berg MJ, Naaktgeboren CA, Kramer MH, Van Solinge WW, Nanayakkara PW. Reducing test utilization in hospital settings: a narrative review.. Ann Lab Med 2018; 38(5): 402−12.

Levick DL, Stern G, Meyerhoefer CD, Levick A, Pucklavage D. Reducing unnecessary testing in a CPOE system through implementation of a targeted CDS intervention. BMC Med Inform Decis Mak 2013; 13: 43. (7 pages).

Sooriyakumar T. Towards appropriate laboratory test utilization: a narrative overview. Sri Lanka J Haematol. 2023; 15(2): 4−10.

Cassel CK, Guest JA. Choosing wisely: helping physicians and patients make smart decisions about their care. JAMA 2012; 307(17): 1801–2.

Buehler AM, Ascef BO, Oliveira Júnior HA, Ferri CP, Fernandes JG. Rational use of diagnostic tests for clinical decision making. Rev Assoc Med Bras 2019; 65(3): 452−9.

Serin H, Orhan B, Say M, Arslan H, Inal S, Inal B, Senes M. Evaluation of the implementation of the rational use of laboratory tests in the clinical chemistry laboratory. Turk J Biochem 2024; 49(4): 484−90.

วัฒนา แก้วแย้ม. การพัฒนาแนวทางการสั่งตรวจวิเคราะห์ทางห้องปฏิบัติการทางการแพทย์อย่างสมเหตุผลของโรงพยาบาลลําทับ จังหวัดกระบี่. ว วิจัยและพัฒนาสุขภาพศรีสะเกษ 2568; 4(1): 42–56.

โรงพยาบาลพระอาจารย์แบน ธนากโร. เอกสารสถิติห้องตรวจสิ่งส่งตรวจ ปีงบประมาณ. สกลนคร: โรงพยาบาลพระอาจารย์แบน ธนากโร; 2567.

กุศลาสัย สุราอามาตย์. การพัฒนารูปแบบการตรวจวิเคราะห์ทางห้องปฏิบัติการอย่างสมเหตุผลโรงพยาบาลจตุรพักตรพิมาน จังหวัดร้อยเอ็ด. ว วิจัยและพัฒนานวัตกรรมทางสุขภาพ 2567; 5(3): 302−13.

ตุลาพร อินทนิเวศน์. การพัฒนาระบบการตรวจทางห้องปฏิบัติการอย่างสมเหตุผลตามแนวทาง RLU ของโรงพยาบาลลําพูน. ว กรมวิทย พ 2567; 66 (3): 338−55.

เยาวรักษ์ จูตระกูล. การเพิ่มประสิทธิผลของการรายงานผลตรวจทางห้องปฏิบัติการเคมีคลินิกด้วยการการรายงานผลอัตโนมัติ:กรณีศึกษาของโรงพยาบาลอุดรธานี. ว เทคนิคการแพทย์2567; 52(2): 8998−9012.

พรพิมล จันทร์คุณาภาส, ไพรํา บุญญะฤทธิ์, วรนัดดา ศรีสุพรรณ, นุชน้อย ประภาโส, บรรณาธิการ. การพัฒนาระบบบริการสุขภาพ (service plan) สาขาพัฒนาระบบบริการให้มีการใช้ยาอย่างสมเหตุสมผล (service plan: rational drug use). นนทบุรี: กลุ่มงานพัฒนาระบบสนับสนุนบริการ สํานักบริหารการสาธารณสุข สํานักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข; 2559.