การพัฒนาห้องปฏิบัติการการตรวจวัตถุพยานในคดีความผิดทางเพศ: กรณีศึกษาศูนย์วิทยาศาสตร์การแพทย์ที่ 10 อุบลราชธานี

จันทร์ฉาย คำแสน

ผู้แต่ง

จันทร์ฉาย คำแสน ศูนย์วิทยาศาสตร์การแพทย์ที่ 10 อุบลราชธานี กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์

คำสำคัญ:

การพัฒนาห้องปฏิบัติการ, การประกันคุณภาพ, การขอการรับรอง, การทดสอบความชํานาญ, วัตถุพยานความผิดทางเพศ

บทคัดย่อ

การพัฒนาห้องปฏิบัติการการตรวจวัตถุพยานในคดีความผิดทางเพศ: กรณีศึกษาศูนย์วิทยาศาสตร์การแพทย์ที่ 10 อุบลราชธานี (ศวก. ที่ 10 อุบลราชธานี) มีวัตถุประสงค์เพื่อสร้างเครือข่ายห้องปฏิบัติการและพัฒนาสู่การขอการรับรองคุณภาพ ขั้นตอนการพัฒนา ประกอบด้วย 1) สร้างเครือข่ายห้องปฏิบัติการโดยถ่ายทอดเทคโนโลยีการตรวจวัตถุพยานในคดีความผิดทางเพศ 2 รายการ คือ การตรวจเอนไซม์แอซิดฟอสฟาเตสโดยวิธีของเดวี่ย์และการตรวจหาตัวอสุจิโดยวิธีย้อมสีฮีมาทอกซิลินอิโอซิน และสนับสนุนชุดน้ำยาตรวจเบื้องต้นเอนไซม์แอซิดฟอสฟาเตส 2) ขอการรับรอง ISO 15189 ISO 15190 3) ดําเนินแผนการทดสอบความชํานาญ 4) ขอการรับรอง ISO/IEC 17043 จากผลการดําเนินงาน ศวก. ที่ 10 อุบลราชธานี ได้จัดอบรมเชิงปฏิบัติการ 2 ครั้ง ในปี พ.ศ. 2539 และ พ.ศ. 2545 แต่ละครั้งมีห้องปฏิบัติการโรงพยาบาลเข้าร่วม 65 แห่ง และกว่า 20 แห่ง ได้เปิดให้บริการตรวจหลังการอบรมจนถึงปัจจุบัน ให้การศึกษาดูงานการตรวจวิเคราะห์และระบบคุณภาพ 2 ครั้ง ในปี พ.ศ. 2558 และ พ.ศ. 2567 สนับสนุนชุดน้ำยาตรวจเอนไซม์แอซิดฟอสฟาเตสมากกว่า 250 ชุดต่อปี ได้รับการรับรองคุณภาพตามมาตรฐาน ISO 15189 ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2559 จนถึงปัจจุบัน เป็นผู้ดําเนินแผนการทดสอบความชํานาญ ซึ่งเป็นหน่วยงานเดียวในประเทศไทยที่ให้บริการดังกล่าวแก่ห้องปฏิบัติการสมาชิกกว่า 30 แห่ง ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2545 และได้รับการรับรองคุณภาพมาตรฐาน ISO/IEC 17043 ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2564 จนถึงปัจจุบัน จากความสําเร็จในการพัฒนาห้องปฏิบัติการนี้สามารถใช้เป็นแนวทางในการพัฒนารายการตรวจวิเคราะห์เชิงคุณภาพอื่น ๆ ได้ ทั้งด้านการยกระดับห้องปฏิบัติการให้มีความน่าเชื่อถือและการพัฒนาศักยภาพในการดําเนินแผนการทดสอบความชํานาญ

เอกสารอ้างอิง

กฎกระทรวงแบ่งส่วนราชการกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข พ.ศ. 2552. ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 126 ตอนที่ 98 ก. (ลงวันที่ 28 ธันวาคม 2552).

Davies A, Wilson E. The persistence of seminal constituents in the human vagina. Forensic Sci 1974; 3: 45–55.

สภาเทคนิคการแพทย์. มาตรฐานงานเทคนิคการแพทย์. [ออนไลน์]. 2568; [สืบค้น 17 ต.ค. 2568]; [7 หน้า]. เข้าถึงได้ที่: URL: https://mtcouncil.org/lab-quality-accreditation.

ISO/IEC Guide 25:1990. General requirements for the competence of calibration and testing laboratories. Geneva, Switzerland: ISO; 1990.

วาที อัศวุตมางกุร. แนวทางการตรวจคดีความผิดทางเพศเพื่อหาตัวผู้กระทําความผิดในห้องปฏิบัติการ. [ออนไลน์]. 2568; [สืบค้น 27 ธ.ค. 2568]; [1 หน้า]. เข้าถึงได้ที่: URL: https://www.wongkarnpat.com/viewpat.php?id=2500.

ISO 15189:2022. Medical laboratoriesrequirements for quality and competence. Geneva, Switzerland: International Organization for Standardization; 2022.

ISO 15190:2020. Medical laboratories-requirements for safety. Geneva, Switzerland: International Organization for Standardization; 2020.

ISO/IEC 17043:2023. Conformity assessmentgeneral requirements for the competence of proficiency testing provider. Geneva, Switzerland: International Organization for Standardization; 2023.

สํานักมาตรฐานห้องปฏิบัติการ กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์. คู่มือการตรวจประเมินเพื่อรับรองความสามารถห้องปฏิบัติการตามมาตรฐาน ISO 15189:2022. [ออนไลน์]. 2568; [สืบค้น 17 ต.ค. 2568]; [114 หน้า]. เข้าถึงได้ที่: URL: https://blqs.dmsc.moph.go.th/page-view/652.

กรมวิทยาศาสตร์บริการ กระทรวงการอุดมศึกษาวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม. รับรองระบบงานห้องปฏิบัติการ. [ออนไลน์]. 2568; [สืบค้น 20 ต.ค. 2568]; [4 หน้า]. เข้าถึงได้ที่: URL: https://www.dss.go.th/index.php/labaccreditation.

จันทร์ฉาย คําแสน, ขวัญใจ วังคะฮาต, วิภาวดี เจียรกุล. ความผิดทางเพศในเขต 7 ปี 2538–2545: ผลจากห้องปฏิบัติการพยาธิวิทยาคลินิก ศูนย์วิทยาศาสตร์การแพทย์ที่ 10 อุบลราชธานี. ว วิชาการสาธารณสุข 2547; 13(2): 333–8.

จันทร์ฉาย คําแสน, วิภาวดี เจียรกุล. ความผิดทางเพศในเขตสุขภาพที่ 10 ปี 2549–2559: ผลจากห้องปฏิบัติการแม่และเด็ก กลุ่มชันสูตรสาธารณสุข ศูนย์วิทยาศาสตร์การแพทย์ที่ 10 อุบลราชธานี. ว กรมวิทย พ 2561; 60(2): 69–75.

จันทร์ฉาย คําแสน. การเปรียบเทียบความชํานาญระหว่างห้องปฏิบัติการการตรวจวัตถุพยานในคดีความผิดทางเพศ ระหว่างปี พ.ศ. 2548-2560. ใน: การประชุมวิชาการวิทยาศาสตร์การแพทย์ ครั้งที่ 26; 28-30 มีนาคม 2561; อิมแพค ฟอรั่ม เมืองทองธานี จ.นนทบุรี.

Lincoln CA. Sexual assault: forensic examination in the living and deceased. Acad Forensic Pathol 2018; 8(4): 912–23.

Chunkul S, Sathirapatya T, Dangklao P, Kawicha P, Tammachote R, Vongpaisarnsin K. Enhancing the forensic sexual assault investigations with LAMP-based male DNA detection. Forensic Sci Int Synerg. [serial online]. 2025; [cited 2025 Oct 16]; 10: 100567 [7 screens]. Available from: URL: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2589871X24001141.

ฉัตรสุมล พฤฒิภิญโญ, นิทัศน์ ศิริโชติรัตน์. กระบวนการสอบสวนและหลักฐานคดีความผิดทางเพศ. ว กระบวนการยุติธรรม 2557; 7(1): 17-33.

กนกพร อธิสุข, จิตผกา สันทัดรบ, วิชาดา จงมีวาสนา. การพัฒนาระบบคุณภาพการทดสอบความชํานาญการวิเคราะห์อาหารและน้ํา พ.ศ. 2554–2556. ว กรมวิทย พ 2558; 57(2): 79–90.

พรทิพย์ ลัภนะกุล, ดุจดาว บุญยอด, ชวลิต เกียรติวิชชุกุล, อโณทัย ศรีตนไชย. การพัฒนาระบบคุณภาพห้องปฏิบัติการทางการแพทย์ของโรงพยาบาลในเขตสุขภาพที่ 2 สู่มาตรฐานสากล ISO 15189. ว กรมวิทย พ 2559; 58(1): 49–60.

เรวดี สิริธัญญานนท์, ทรงพล จําดิษฐ์, บุปผา วงษ์ยศ. การพัฒนาระบบการรับรองคุณภาพห้องปฏิบัติการรังสีวินิจฉัยในประเทศไทย. ว วิจัยระบบสาธารณสุข 2567; 18(2): 220–38.

นพดล สีสุข, อุดมเกียรติ พูลสวัสดิ์, นิธินันท์ พงษ์ศิริ, ลําพู อมตวิยานนท์. รายงานการพัฒนารูปแบบบริการทางห้องปฏิบัติการ สู่มาตรฐานสากล ISO 15189:2012 และ ISO 15190:2003 กรณีศึกษาโรงพยาบาลโคกโพธิ์ จังหวัดปัตตานี. ว กรมวิทย พ 2567; 66(3): 394–404.

ลดาวัลย์ จึงสมานุกูล, กมลวรรณ กันแต่ง, อัจฉรา อยู่คง. การพัฒนาการเป็นผู้ดําเนินการแผนทดสอบความชํานาญการตรวจวิเคราะห์อาหารทางจุลชีววิทยา. ว กรมวิทย พ 2558; 57(2): 127–41.