คุณภาพและฤทธิ์ทางเภสัชวิทยาของวัตถุดิบสมุนไพร ที่เป็นส่วนประกอบในพิกัดยาตรีสาร
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
พิกัดยาตรีสารประกอบไปด้วยสมุนไพร 3 ชนิดได้แก่ รากเจตมูลเพลิงแดง (Plumbago indica L.) เถาสะค้าน (Piper wallichii Miq.) และรากช้าพลู (Piper sarmentosum Roxb.) สมุนไพรในพิกัดนี้มีรสเผ็ดร้อน ช่วยเพิ่มความอบอุ่นแก่ร่างกาย กระจายเลือดลมและกระตุ้นการไหลเวียนโลหิต บทความนี้มุ่งนำเสนอการทบทวนวรรณกรรมที่เกี่ยวข้องกับคุณภาพของวัตถุดิบและฤทธิ์ทางเภสัชวิทยาของสมุนไพรที่เป็นส่วนประกอบในพิกัดยาตรีสาร ซึ่งจากการทบทวนวรรณกรรมพบว่าสมุนไพรที่เป็นส่วนประกอบในพิกัดยาตรีสารทั้ง 3 ชนิด มีมาตรฐานสมุนไพรและข้อกำหนดทางกายภาพและทางเคมีที่สามารถใช้เป็นมาตรฐานในการควบคุมคุณภาพสมุนไพรเดี่ยว และการประเมินฤทธิ์ทางเภสัชวิทยาที่สำคัญของสมุนไพรที่ใช้เป็นวัตถุดิบ ได้แก่ ฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ ฤทธิ์ลดระดับน้ำตาลในเลือด และฤทธิ์ต้านการอักเสบ ซึ่งสามารถใช้เป็นข้อมูลพื้นฐานในการควบคุมคุณภาพและสนับสนุนการนำพิกัดยามาพัฒนาเป็นยารักษาโรคและผลิตภัณฑ์สมุนไพรเพื่อใช้เป็นทางเลือกในการดูแลสุขภาพต่อไป
Article Details
เอกสารอ้างอิง
กรวิกา จารุพัฒน์. (2562). สารสกัดและการควบคุมคุณภาพสมุนไพร:ความท้าทายของอุตสาหกรรมสมุนไพรไทย. In: มณฑกา ธีรชัยสกุล, ed. ความก้าวหน้าในการพัฒนาตำรายาสมุนไพรไทย.
กุลธิดา อำพันธ์ทอง และคณะ. (2561). การพัฒนาแหล่งผลิตและผลิตภัณฑ์สุขภาพจากสมุนไพรเขตสุขภาพที่ 9. วารสารอาหารและยา, Published online, 40-49.
นภาพร พัฒนาเจริญชัย และอรุณพร อิฐรัตน์. (2560). ฤทธิ์ต้านการแพ้ของพิกัดยาตรีกฏุก ตรีผลา และตรีสาร. ธรรมศาสตร์เวชสาร, 17(4), 548-556.
คณะกรรมการพัฒนาระบบยาแห่งชาติ. (2558). ประกาศคณะกรรมการพัฒนาระบบยาแห่งชาติ เรื่อง บัญชียาหลักแห่งชาติ พ.ศ. 2558.
คณะอนุกรรมการพัฒนาบัญชียาหลักแห่งชาติ. (2556). คู่มือการผลิตและประกันคุณภาพเภสัชตำรับโรงพยาบาลจากสมุนไพรในบัญชียาหลักแห่งชาติ พุทธศักราช 2555. (พิมพ์ครั้งที่ 1). กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย.
นันทนา สิทธิชัย. (2547). มาตรฐานของสมุนไพรในตำรามาตรฐานยาสมุนไพรไทย. วารสารสมุนไพร, 11(1), 21-32.
สมศักดิ์ นวลแก้ว. (2563). เภสัชกรรมแผนไทยประยุกต์. (พิมพ์ครั้งที่ 1). ขอนแก่น: โรงพิมพ์มหาวิทยาลัยขอนแก่น.
สำนักยาและวัตถุเสพติด กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ กระทรวงของสาธารณสุข. (2560). คู่มือการจัดทำข้อมูลเพื่อกำหนดมาตรฐานยาสมุนไพรไทยในตำรามารตรฐานยาสมุนไพร (Thai Herbal Pharmacoboeia, THP). นนทบุรี: 1241 มิราคูลัส.
Department of Medical Sciences M of PH. (2019). Thai Herbal Pharmacopoeia 2019 Vollume I.
World Health Organization. (2011). Quality Control Methods for MWorld Health Organization. Quality Control Methods for Medicinal Plant Materials. (Edicinal Plant Materials).
เพชรรัตน์ จันทรทิณ และคณะ. (2563). ผลของเนื้อเยื่อเริ่มต้นและสารควบคุมการเจริญเติบโตต่อการเพาะเลี้ยงแคลลัสของเจตมูลเพลิงแดงเพื่อผลิตสารพลัมบาจิน. วารสารวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี, 28(4), 657-664.
ชยันต์ พิเชียรสุนทร และวิเชียร จีรวงส์. (2556). คู่มือเภสัชกรรมแผนไทย เล่ม 5 คณาเภสัช. กรุงเทพฯ: อัมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์ลิชชิ่ง.
Mohammed Ibrahim, et al. (2017). Preliminary Phytochemical and Pharmacological Screenings of Plumbago indica L. and Alpinia conchigera Griff. The Dhaka University Journal of Pharmaceutical Sciences, 17(1), 73-79.
Vijayaraghavalu, S., et al. (2017). Identification and Qualitative Phytochemical Evaluation of Alcoholic Root Extract of Plumbago Zeylanica-An Oriental Medicinal Herb. Pharmacie Globale, 18(4), 71-80.
คณะอนุกรรมการจัดทำตำราอ้างอิงยาสมุนไพร ในคณะกรรมการคุ้มครองและส่งเสริมภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย. (2552). ตำราอ้างอิงยาสมุนไพรไทย เล่ม 1 เฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เนื่องในโอกาสมหามงคลเฉลิมพระชนมายุ 60 พรรษา. (พิมพ์ครั้งที่ 1). กรุงเทพฯ: บริษัท อมรินทร์พริ้นติ้ง แอนด์พับลิชชิ่ง จำกัด (มหาชน).
Nadta Sukkasem, et al. (2016). Quantitative determination of plumbagin in Plumbago indica L. root extract using reverse phase- high performance liquid chromatography, Isan Journal of Pharmaceutical Sciences, 12(3). 52-60.
นพมาศ สุนทรเจริญนนท์. (2551). คุณภาพเครื่องยาไทย : จากงานวิจัยสู่การพัฒนาอย่างยั่งยืน. กรุงเทพฯ: สำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ.
Chewchinda, S., et al. (2018). Validated thin-layer chromatography-densitometric method for simultaneous determination of piperine and plumbagin in “Benjakul” Thai Polyherbal formulation and its antioxidant activities. Thai Journal of Pharmaceutical Sciences, 42(1), 45-50.
นิจศิริ เรืองรังสี และคณะ. (ม.ป.ป.) การศึกษาวิจัยสมุนไพร สะค้าน เพื่อประเมินคุณค่าและความสำคัญประกอบการพิจารณาในการประกาศให้เป็นสมุนไพรควบคุมตามพระราชบัญญัติคุ้มครองและส่งเสริมภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย, กรมพัฒนาการแพทย์แผนไทย และการแพทย์ทางเลือก.
สารินี เลนะพันธ์ และคณะ. (2557). ข้อกำหนดทางเคมีของรากช้าพลู. วารสารการแพทย์แผนไทยและแพทย์ทางเลือก, 12(2), 133-143.
Mohd Shahrul Ridzuan Hamil, et al. (2016). Simultaneous Determination of Two Isomers of Asarone in Piper sarmentosum Roxburgh (Piperaceae) Extracts using Different Chromatographic Columns. Tropical Journal of Pharmaceutical Research, 15(1), 157-165.
นภาพร พัฒนเจริญชัย และอรุณ อิฐรัตน์. (2560). ฤทธิ์ต้านการแพ้ของพิกัดยาตรีกฏุก ตรีผลา และตรีสาร.ธรรมศาสตร์เวชสาร, 17(4), 548-556.
พัชรา วีระกะลัส. (2549). พลังงานและเมแทบอลิซึม. (พิมพ์ครั้งที่ 2). กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
พจน์ ศรีบุญเจือ และคณะ. (2555). ตำราชีวเคมี. (พิมพ์ครั้งที่ 6). ภาควิชาชีวเคมี คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น, ขอนแก่น.
เบญจมาศ คุชนี และคณะ. (2562). ฤทธิ์ยับยั้งเอนไซม์แอลฟาอะไมเลสและฤทธิ์ต้านออกซิเดชันของสารสกัดหยาบจากผลมะเดื่ออุทุมพรด้วยเอทานอล. วารสารวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี, 27(5), 951-963. doi: 10.14456/tstj.2019.75
เตือนใจ ขุนรักษ์ และเอื้อมเดือน ประวาฬ. (2559). เอนไซม์ต้านออกซิเดชันมุ่งเป้าเพื่อเสริมฤทธิ์เคมีบำบัด. วารสารวิทยาศาสตร์บูรพา, 21(2), 291-360.
นุชจิรา พงศ์นิมิตประเสริฐ. (2564). บทบาทของอนุมูลอิสระในโรคเบาหวาน. บทความฟื้นฟูวิชาการสำหรับการศึกษาต่อเนื่องทางเภสัชศาสตร์ คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร, 1-11.
ชุษณา เมฆโหรา. (2563.) อนุมูลอิสระ การอักเสบ และเบาหวาน. วารสารอาหาร, 50(2), 24-32.
บุหรัน พันธุ์สวรรค์ และคณะ. (2553). ฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระของกะทกรก ทองพันชั่ง ผักหวานป่า เพกา และมะระขี้นก ในพื้นที่มหาวิทยาลัยนเรศวรพะเยา (รายงานวิจัย), พะเยา: มหาวิทยาลัยนเรศวรพะเยา.
กนกกาญจน์ พรหมน้อย และภัคสิริ สินไชยกิจ. (2555). การตรวจวัดเชิงคุณภาพของสารโพลีฟีนอลชนิดต่าง ๆ โดยวิธีการทำให้เกิดสี (Colorimetric assay). ตำราคู่มือการประชุมปฏิบัติการเรื่องเครื่องมือในการตรวจวัดอนุมูลอิสระ สารต้านอนุมูลอิสระ และดัชนีภาวะเครียดออกซิเดชัน, 13-14.
ภัทรพร วงศ์ตะนา. (2556). การสกัดสีจากพืชบางชนิดและการหาปริมาณฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระเพื่อพัฒนาเป็นสีผสมอาหารธรรมชาติ (วิทยานิพนธ์วิทยาศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาวิทยาศาสตร์สิ่งแวดล้อม บัณฑิตวิทยาลัย). เชียงใหม่: มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, 10-11.
Binil Eldhose, et al. (2013). Evaluation of Phytochemical Constituents and In vitro Antioxidant Activities of Plumbago indica Root Extracts. Journal of Pharmacognosy and Phytochemistry, 2(4), 157-161.
สุวดี โพธิ์วิจิตร และคณะ. (2562). ฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระและการวิเคราะห์ปริมาณฟีนอลิกและฟลาโวนอยด์ของสารสกัดจากสมุนไพรไทยพื้นบ้านสะค้านและมะแขว่นในเขตท้องถิ่นภาคเหนือ. Research Journal Rajamangala University of Technology Thanyaburi, 18(1), 25-39.
Daorueang, D. (2020). Antioxidant activity and effect of Sa-khan (Piper, Piperaceae) on the normal human proximal tubular epithelial cell line. Naresuan University Journal: Science and Technology (NUJST), 28(4), 29-35.
Hafizah, A.H., et al. (2010). Piper sarmentosum as an antioxidant on oxidative stress in human umbilical vein endothelial cells induced by hydrogen peroxide. Journal of Zhejiang University Science B, 11(5), 357-365.
Muftah, M. Z., et al. (2010). Cause and effect of Plumbago zeylanica root extract on blood glucose and hepatic enzymes in experimental diabetic rats. African Journal of Microbiology Research, 4(24), 2674-2677.
Kevalin Vongthoung, et al. (2016). Effects of Benjakul water extract on pancreas in high-fat fed rats. Thammasat Medical Journal, 16(2), 161-175.
Raju, R., et al. (2014). Isolation, Characterization and In-vitro Anti-inflammatory Activity of Plumbago indica Linn. Advances in Pharmacology and Toxicology, 15(1), 13.
ปิยะพล พูลสุข และคณะ. (2561). ประสิทธิผลของยาพอกสมุนไพร เพื่อบรรเทาอาการปวดเข่าในผู้ป่วยโรคข้อเข่าเสื่อม. ธรรมศาสตร์เวชสาร, 18(1), 104-111.
Sireeratawong S., et al. (2012). Anti-inflammatory, analgesic, and antipyreticactivitiesof the ethanol extract of Piper interruptum Opiz. and Piper chaba Linn. Pharmacology, 1-6.
Renu Pongsaree. 2018. A study of coclaan mixture recipe volum 3 for pain relieving knee osteoarthritis in thai traditional medicine. Graduate school conference 2018 of Suan Sunandha Rajabhat University, 616-623.
Chan, E.W., et al. (2019). Piper sarmentosum roxb. Root extracts confer neuroprotection by attenuating beta amyloid-induced pro-inflammatory cytokines released from microglial cells. Current Alzheimer Research, 16(3), 251-260.
