การศึกษาภูมิปัญญาการนวดขิดเส้นพื้นบ้านอีสาน: กรณีศึกษานายณรงค์ สิทธิสงคราม
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การวิจัยในครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษารวบรวมและวิเคราะห์กระบวนการรักษาโรคด้วยภูมิปัญญาการนวดพื้นบ้านอีสานด้านการนวดขิดเส้นของ นายณรงค์ สิทธิสงคราม ซึ่งเป็นภูมิปัญญาที่มีการรักษามาตั้งแต่อดีต โดยการสั่งสมประสบการณ์และถ่ายทอดความรู้จากรุ่นสู่รุ่น โดยการวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพซึ่งมีเครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย คือ การใช้แบบสอบถาม แบบสัมภาษณ์ และการถามตอบ เก็บข้อมูลโดยการสังเกตและการสัมภาษณ์แบบกึ่งโครงสร้าง วิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพโดยการวิเคราะห์เนื้อหาและตรวจสอบข้อมูลจากเอกสารและแหล่งอ้างอิงที่น่าเชื่อถือ
จากการวิจัยพบว่า ภูมิปัญญาการนวดขิดเส้นของนายณรงค์ สิทธิสงคราม ได้รับการสืบทอดมาจากมารดา ที่ถ่ายทอดองค์ความรู้จนเกิดเป็นประสบการณ์ จนเกิดเป็นความชำนาญในการรักษา โดยมีทั้งหมด 3 ขั้นตอน ได้แก่ 1) การนวดพื้นฐาน คือ การคลายกล้ามเนื้อในบริเวณที่อาการตึง จม และตีบ 2) การขิดเส้น คือ การใช้นิ้วหัวแม่มือ ส้นมือ ปลายศอก และส้นเท้า ในการเขี่ย ผลัก ขยับเส้น และ 3) การยืดกล้ามเนื้อ ซึ่งจะทำหลังการรักษาเพื่อช่วยในการปรับสมดุลให้ร่างกาย นายณรงค์ สิทธิสงคราม มีกระบวนในการรักษาโรค/อาการด้วยเทคนิคการนวดขิดเส้น ทั้งหมด 6 อาการ ได้แก่ ไมเกรน ไหล่ติด สะบักจม สลักเพชร ข้อเท้าแพลง จับโปงน้ำเข่าและจับโปงแห้งเข่า
เมื่อวิเคราะห์กระบวนการรักษาด้วยวิธีการนวดขิดเส้น พบว่า มีจุดและแนวเส้นสัมพันธ์กับการนวดไทยแบบราชสำนัก การนวดไทยเพื่อส่งเสริมสุขภาพ (เชลยศักดิ์) ด้วยการผสมผสานความรู้ในด้านการนวดขิดเส้นที่ได้รับการสืบทอดมาจากบรรพบุรุษ จนเกิดเป็นเทคนิคเฉพาะตัวและทำการรักษามาจนถึงปัจจุบัน
Article Details
เอกสารอ้างอิง
ชลวิทย์ สิงหกุล และคณะ. (2564). ภูมิปัญญาหมอพื้นบ้านการนวดขิดเส้น : กรณีศึกษา นายบุรี แก้วคำ อำเภอกันทรารมย์ จังหวัดศรีสะเกษ. วารสารการคุ้มครองผู้บริโภคด้านสุขภาพ, 1(2), 40-58.
สำนักจัดการป่าไม้ กรมป่าไม้. (2563). การนวดตอกเส้น. นันทนา บุญยานันต์ และ เสกสรร กวยะ ปาณิก (บ.ก), การศึกษาภูมิปัญญาท้องถิ่น (น. 3-16). ห้างหุ้นส่วนจำกัด เอ็น.พี.จี เอ็นเตอร์ไพรส์.
อุษา กลิ่นหอม. (2555). ขิดเส้น วิชาการนวดพื้นบ้านอีสาน. กรุงเทพฯ: อุษา การพิมพ์.
ประกาศสภาการแพทย์แผนไทย เรื่อง กำหนดกรรมวิธีการแพทย์แผนไทย ด้านการแพทย์พื้นบ้านไทย พ.ศ. 2564 (2564, 25 สิงหาคม). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 138 ตอนพิเศษ 196 ง หน้า 35.
พิชชานันท์ เธียรทองอินทร์ และคณะ. (2565). ภูมิปัญญาการนวดไทย: กรณีศึกษาหมอพื้นบ้านในตำบลแจระแม อำเภอเมือง จังหวัดอุบลราชธานี. วารสารมหาวิทยาลัยคริสเตียน, 28(1), 44-58.
Anne, M.R., et al. (2009). Grant's Atlas of Anatomy, 13th Edition. Lippincott Williams & Wilkins.
มูลนิธิสาธารณสุขกับการพัฒนา. (2559). ตำราการนวดไทย เล่ม 1 พิมพ์ครั้งที่ 5. สมุทรสาคร: พิมพ์ดี.
จิราพร เทาด่านจาก และคณะ. (2564). การศึกษารูปแบบการรักษาโรคไมเกรนด้วยการแพทย์แผนไทย. วารสารครุศาสตร์ปริทรรศน์, 8(3), 112-118.
ศรินรัตน์ โคตะพันธ์. (2564). ไมเกรนกับการแพทย์แผนไทย. วารสารวิจัยราชภัฏพระนคร, 16(1), 180-186.
สุรศักดิ์ สิงห์ชัย. (2560). การศึกษาเปรียบเทียบการรักษาอาการข้อไหล่ติดโดยวิธีนวดราชสำนักและวิธีนวดราชสำนักร่วมกับการใช้ยาเถาวัลย์เปรียงชนิดแคปซูล. [วิทยานิพนธ์วิทยาศาสตร์มหาบัณฑิต]. มหาวิทยาลัยรังสิต.
ชลาลัย โชคดีศรีจันทร์ และ ศิริลักษณ์ จิตต์ระเบียบ. (2561). การรักษาโรคหมอนรองกระดูกสันหลังส่วนเอวเคลื่อนด้วยการนวดตามภูมิปัญญาของหมอพื้นบ้าน. วารสารวิจัยทางวิทยาศาสตร์สุขภาพ, 12(1), 31-40.
มูลนิธิฟื้นฟูส่งเสริมการแพทย์ไทยเดิมฯ.โรงเรียนอายุรเวท. (2548). หัตถเวชกรรมแผนไทย (นวดแบบราชสำนัก). กรุงเทพฯ.
แพรวพรรณ เพชรพรหม. (2563). การดูแลสุขภาพผู้ป่วยโรคข้อเข่าเสื่อมด้วยศาสตร์การแพทย์แผนไทยสำหรับผู้ป่วยที่เข้ารับบริการในโรงพยาบาลสุราษฎร์ธานี [วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต สาขาวิชาการศึกษา] มหาวิทยาลัยบูรพา.
มูลนิธิฟื้นฟูส่งเสริมการแพทย์แผนไทยเดิม. (2564). เวชกรรมแผนไทย (การนวดไทยแบบราชสำนัก ตอนที่ 1 การนวดพื้นฐาน). กรุงเทพฯ : สถานการแพทย์แผนไทยประยุกต์ คณะแพทย์ศาสตร์ศิริราชพยาบาล.
รำแพน พรเทพเกษมสันต์. (2561). กายวิภาคศาสตร์และสรีรวิทยาของมนุษย์ Human Anatomy and Physiology. กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์ศิลปะบรรณาคาร.
มูลนิธิฟื้นฟูส่งเสริมการแพทย์แผนไทยเดิม. (2564). เวชกรรมแผนไทย (การนวดไทยแบบราชสำนัก ตอนที่ 2 การนวดจุดสัญญาณ). กรุงเทพฯ : สถานการแพทย์แผนไทยประยุกต์ คณะแพทย์ศาสตร์ศิริราชพยาบาล.
Netter, F.H. (2010). Atlas of human anatomy. 5th Edition. Elsevier.
